room-to-grow-bnner

Ψυχαναλυτικοί ψυχοδυναμικοί στοχασμοί εν καιρώ covid

του Δημήτρη Καλαϊτζίδη*

Θα προσπαθήσω να επικεντρωθώ στις επιπτώσεις των ψυχοδυναμικών σχέσεων των ατόμων και κατ επέκταση της οικογένειας που ενδεχομένως να έχουν προκύψει από την στιγμή του lockdown έως σήμερα. Η παρατήρηση των σχέσεων, στην διαπροσωπική επικοινωνία των ανθρώπων μεταξύ τους, είναι πολύπλοκη και συναισθηματικά φορτισμένη.

Στην σκέψη της ψυχαναλυτικής κοινωνιοθεραπείας, ο όρος αρρώστια και αδυναμία σηματοδοτεί τον άνθρωπο σε όλο του το ψυχοκοινωνικό σύστημα. Το εγώ διαπλεκόμενο με τον σύντροφό του, την οικογένειά του, τις διάφορες ομάδες που δρα όπως και τον χώρο της εργασίας του, οδηγείται σε εσωτερικές και εξωτερικές συγκρούσεις. Η διαμόρφωση των νέων γεγονότων λόγω του covid, οδηγεί σε απομόνωση και σε διαφοροποίηση του εργασιακού χώρου με την τεχνολογία να διεισδύει ραγδαία στην καθημερινότητά μας. Από την μία η μεγάλη εξέλιξη στον τεχνογνωσιακό παράγοντα να μας δημιουργεί νέους εργασιακούς χώρους και τρόπους επικοινωνίας και από την άλλη η αναγκαστική απομόνωση των ανθρώπων από τους συναδέλφους και τον κοντινό τους περίγυρο όπου ζούνε και δρουν, έχουν ως αποτέλεσμα την αποξένωση και την απομόνωση του ανθρώπου. Η νέα τεχνολογία, ωθεί τον άνθρωπο να ζει στον χρόνο και του αφαιρεί ολοένα και περισσότερο τον χώρο. Μία εξέλιξη αυτής της απομόνωσης είναι ο υπαρξιακός φόβος και ο φόβος του εγώ, φόβοι οι οποίοι οδηγούν στο να χάνεται το εσωτερικό σου αντικείμενο και να αισθάνεσαι ανήμπορος να το αλλάξεις.

Τα media και όλα τα μέσα μαζικής ενημέρωσης, μας κατακλύζουν καθημερινά από ιατρικά παραδείγματα θανάτων, ασθενών ή νέων κρουσμάτων από covid όπου καλλιεργούν και ενδυναμώνουν εν μέρει το άγχος και τις υπαρξιακές μας φοβίες. Με την εισαγωγή μέτρων ασφαλείας για τον περιορισμό της ραγδαίας εξάπλωσης, ενδυναμώθηκε εν μέρει η απομόνωση. Η ασφάλεια και η προστασία του πολίτη ήταν αναγκαία και τα απαιτούμενα μέτρα πάρθηκαν από την πολιτική ηγεσία ώριμα, με εμπλουτισμό γνώσεων από την αρμόδια επιστημονική ομάδα ιατρών και περιόρισαν την ραγδαία εξάπλωση του ιού. Τα μέτρα, ήταν αποτελεσματικά ως προς τον περιορισμό της ραγδαίας εξάπλωσης της πανδημίας όπως συνέβη σε άλλες Ευρωπαϊκές χώρες. Ένα άλλο όφελος ήταν η αποφυγή της κατάρρευσης του εθνικού συστήματος υγείας. Οι πολίτες, υποχρεώθηκαν να  περιορίσουν τις κοινωνικές τους επαφές στον στενό τους οικογενειακό κύκλο. Οι αποστάσεις του ενάμιση μέτρου σε χώρους της εστίασης και της διασκέδασης γενικότερα ανάμεσα σε δύο άτομα, ελέγχονταν για την τήρησή τους από την αστυνομία. Η μη τήρησή τους είχε ως επακόλουθο αυστηρές οικονομικές κυρώσεις και επιπτώσεις, γεγονός που έπληξε μικρομεσαίες επιχειρήσεις όπου μερικές από αυτές καταστραφήκανε.

Μεγάλο μέρος του πληθυσμού τηρεί τα περιοριστικά  μέτρα. Δεν μπορούμε όμως να παραβλέψουμε ότι το παρατεταμένο χρονικό διάστημα εφαρμογής των μέτρων από το ξεκίνημα της πανδημίας και του lockdown, αρχίζει να φέρνει δυσφορία και να προκαλεί ανασφάλεια στους ανθρώπους. Το μόνο μέτρο προστασίας σε αυτή την φάση, είναι η απόσταση και οι διάφορες οδηγίες ως προς την απομόνωση και την υγεία. Ο φόβος της μετάδοσης και εξάπλωσης του covid 19 και η επικινδυνότητα του που εν δυνάμει μπορεί να καταλήξει σε θάνατο, δημιουργεί την αίσθηση του αβοήθητου. Η αίσθηση του να μην μπορείς να προστατευτείς αλλιώς παρά μόνο μέσα από την απομόνωση, δημιουργεί φόβο και κυρίως φόβο θανάτου. Η ανάγκη του να προστατευτεί το εγώ από τον φόβο, οδηγεί σε μηχανισμούς άμυνας όπως η διάσπαση, η απώθηση και η υποτίμηση. Ο φόβος του θανάτου δημιουργείται όταν το εγώ έχει την αίσθηση ότι δεν αγαπιέται. Η απομόνωση από τα αγαπημένα μας άτομα και ο φόβος του να χάσουμε την σωματική μας ακεραιότητα, είναι συμβολικά, σαν ένα είδος ευνουχισμού συνυφασμένου με φόβους τιμωρίας και με ενοχές. Η ψυχαναλυτική θεωρία μιλάει για ευνουχισμό όταν οι φόβοι και οι φόβοι θανάτου πλήττουν την σωματική, ψυχική ή συμβολική ακεραιότητα. Για τον καθένα μας ο φόβος είναι διαφορετικός είτε στους τομείς της υγείας, εργασίας ή και γενικότερα στο οικογενειακό και κοινωνικό μας πλαίσιο. Το σπίτι ως σύμβολο μιας  μητρικής φιγούρας, δρα σταθεροποιητικά. Αντιθέτως, οι ενοχές και η αίσθηση τιμωρίας δυναμώνονται όταν έχουμε παλινδρομικές τάσεις και φόβους υγείας και θανάτου. Η αυτοκτονία, είναι μία προσπάθεια του να αποφύγεις τα αβάσταχτα συναισθήματα του φόβου, του πόνου, της μοναξιάς και της αίσθησης σύνθλιψης. Η ανάγκη των παρατεταμένων προστατευτικών μέτρων, ευνόησαν την δημιουργία φοβικών και παλινδρομικών τάσεων. Οι ενοχές, λειτουργούν τιμωρητικά προς τον εαυτό μας όπως στο παράδειγμα ενός παιδιού που το μαλώνουν ή το τιμωρούν έχοντας το ίδιο την αίσθηση ότι έκανε κάτι απαγορευτικό επειδή δεν τήρησε ή δεν εισάκουσε  τους κανόνες και έτσι τους εξαναγκάζει να το τιμωρήσουν. Κάπως έτσι λειτουργούν και οι μηχανισμοί όταν αισθανόμαστε μια αρρώστια ως τιμωρία.

Η μη εμπιστοσύνη της πραγματικότητας δημιουργείται από την παλινδρόμηση, η οποία έχει ως αποτέλεσμα να παραφράζει την πραγματικότητα με μηχανισμούς όπως αυτός της προβολής ή της προβολικής ταύτισης ή της αντίστασης. Η αίσθηση της παθητικότητας και ευαλωτότητας, μπορεί να δημιουργήσει εκνευρισμό και επιθετικότητα. Αυτή η ψυχική κατάσταση, μπορεί να λειτουργήσει ως μηχανισμός αυτοάμυνας και αυτοπροστασίας έτσι ώστε να μπορέσεις να ξεφύγεις από την απομόνωσή σου και να αναζητήσεις να σε εμπεριέξει ο άλλος.

Όταν ο εσωτερικός μας χώρος έχει διαταραχθεί, το ασυνείδητο ενεργοποιεί την αντίσταση και την προστασία. Η αίσθηση της προστασίας δρα ώστε να μη νοιώσουμε ανήμποροι και μας ενδυναμώνει στο να αντιδράσουμε. Η αντίσταση, μας προστατεύει στο να μη νοιώσουμε τον μεγάλο φόβο του θανάτου. Για να προστατεύσουμε το εγώ και να το έχουμε σε ένα υγιές ισοζύγιο, αναζητούμε  τρόπους ικανοποίησης στρεφόμενοι στις οικογενειακές, φιλικές και επαγγελματικές σχέσεις. Το άτομο, μπορεί να διαχειριστεί και να μοιραστεί τον φόβο θανάτου στην ομάδα η οποία του στερεί την αίσθηση της μοναξιάς και της ανάγκης ατομικής διαχείρισης. Η κοινωνική συμπαράσταση μας προστατεύει από τους φόβους θανάτου.

Κλείνοντας, μπορούμε να πούμε ότι ένας τρόπος προστατευτικός, είναι να είμαστε σε καθημερινή επαφή με την οικογένειά μας και τους φίλους μας να οργανώσουμε την καθημερινότητά μας και να συζητάμε γύρω από τις ανασφάλειες και τους φόβους που μας έχει προκαλέσει η πανδημία. Να προσπαθούμε να ρυθμίσουμε τα συναισθήματά μας και να μάθουμε να αντέχουμε το ότι είμαστε μαζί με άλλους μοναχοί. Ένα άλλο βοηθητικό, είναι το να μας είναι συνειδητό ότι η πανδημία θα κρατήσει αρκετούς μήνες ακόμη ότι θα υπάρχουν συνεχώς και καθημερινά νέοι φορείς της νόσου covid 19, ελπίζοντας ότι η επιστήμη θα μπορέσει να βρει το εμβόλιο το οποίο θα μας προστατεύσει. Η οικονομία θα χρειαστεί αρκετό χρόνο να συνέλθει. Οι επιπτώσεις θα μοιραστούν διαφορετικά στις διάφορες ομάδες ανθρώπων. Ναι αυτή η κρίση μας φοβίζει και την παίρνουμε σοβαρά γι αυτό και κρατάμε τις αποστάσεις και τηρούμε τα μέτρα υγείας και προστασίας.

*Δημήτρης Καλαϊτζίδης
Ψυχοθεραπευτής  Ψυχαναλυτικής Θεραπείας Οικογένειας,
NLP Master Practitioner,
Θεραπευτική ύπνωση M. Er. Hy,
Εποπτεία μέθοδος Balint,
Κοινωνικός λειτουργός

0 Σχόλιο

Αφήστε ένα σχόλιο