Άρθρο για τη ΓΝΩΜΗ του Μαργαρίτη Πετριτζίκη, επικεφαλής του Γραφείου της ΥΑ ΟΗΕ για τους Πρόσφυγες στον Έβρο
Κάθε χρόνο, στις 20 Ιουνίου, η ανθρωπότητα τιμά την Παγκόσμια Ημέρα Προσφύγων. Η ημέρα αυτή μας υπενθυμίζει πως ο σεβασμός, η αξιοπρέπεια και η ασφάλεια του κάθε ανθρώπου είναι αξίες οικουμενικές και αδιαπραγμάτευτες.
Η πρόσφατη ετήσια έκθεση[1] της Ύπατης Αρμοστείας του Ο.Η.Ε. για τους Πρόσφυγες καταρρίπτει απλοϊκές αντιλήψεις και προκαταλήψεις, φέρνοντας στην επιφάνεια σημαντικά δεδομένα:
- Οι άνθρωποι που έχουν εκτοπιστεί από τον πόλεμο, τη βία και τους διωγμούς παγκοσμίως ανέρχονται πλέον στα 122,1 εκατομμύρια – αριθμός που αντιστοιχεί περίπου στον πληθυσμό της Ιαπωνίας. Σήμερα, 1 στους 67 ανθρώπους στον κόσμο είναι βίαια εκτοπισμένος.
- Το 60% παραμένει εντός της χώρας τους, χωρίς να περάσει σύνορα.
- Το 67% όσων αναζητούν ασφάλεια εκτός της χώρας τους καταλήγει και παραμένει σε γειτονικές χώρες, με 7 στους 10 να φιλοξενούνται σε χώρες χαμηλού ή μεσαίου εισοδήματος.
- Εντός του 2024, περίπου 9,8 εκατομμύρια άνθρωποι επέστρεψαν στις εστίες τους, αν και πολλές από αυτές τις επιστροφές πραγματοποιήθηκαν μέσα σε εξαιρετικά δυσχερείς πολιτικές συνθήκες.
- Το 2024, οι αφίξεις προσφύγων και μεταναστών στις ευρωπαϊκές μεσογειακές χώρες μειώθηκαν κατά 26% σε σύγκριση με το 2023.
Το προσφυγικό φαινόμενο απαιτεί παγκόσμια κατανόηση. Πόλεμοι, βία, καταπίεση, ανισότητες, πολλές φορές σε συνδυασμό με την ακραία φτώχεια, την κλιματική αλλαγή και την πληθυσμιακή πίεση, οδηγούν σε αναγκαστικές μετακινήσεις. Σε αυτό το παγκόσμιο σκηνικό, η Ελλάδα έχει μια ξεχωριστή θέση.
Ο Έβρος είναι διαχρονικά πέρασμα για ανθρώπους που διαφεύγουν από συγκρούσεις, διώξεις και παραβιάσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Πολλοί από τους νεοεισερχόμενους είναι ευάλωτοι: ασυνόδευτα παιδιά, μονογονεϊκές οικογένειες, εγκυμονούσες γυναίκες.
Η Ύπατη Αρμοστεία του ΟΗΕ για τους Πρόσφυγες έχει διαρκή παρουσία στην περιοχή, συνεργαζόμενη στενά με τις Eλληνικές Αρχές, την τοπική κοινωνία κι Ευρωπαϊκούς Οργανισμούς. Καθημερινά συναντάμε ανθρώπους των οποίων η ζωή ανατράπηκε από τη μια στιγμή στην άλλη. Καθηγητές που δεν θα διδάξουν ξανά, φοιτήτριες που άφησαν πίσω τους όνειρα, πολίτες που διώχθηκαν για τις πεποιθήσεις ή την καταγωγή τους. Θυμάμαι μια πρόσφατη συνάντηση με πρόσφυγες από το Σουδάν – μια χώρα που βιώνει τη μεγαλύτερη κρίση εκτοπισμού παγκοσμίως. Καθισμένοι σε κύκλο, απολάμβαναν χαμογελαστοί ένα απλό γεύμα. Κάποιος είπε: «Έχουμε μόνο τα ρούχα μας, αλλά αισθανόμαστε οι πλουσιότεροι άνθρωποι στον κόσμο. Δεν φοβόμαστε πια, δεν πεινάμε, νιώθουμε ασφαλείς.»
Ο Έβρος είναι μια ευαίσθητη περιοχή, με φιλόξενους ανθρώπους. Οι τοπικές κοινωνίες – έχοντας βιώσει την προσφυγιά και τη μετανάστευση – δείχνουν ανθρωπιά. Παρά την έντονη πολιτικοποίηση του ζητήματος, μια σιωπηρή πλειοψηφία κατανοεί πως ο σεβασμός στη ζωή και την αξιοπρέπεια κάθε ανθρώπου είναι αδιαπραγμάτευτος και ότι κανείς δεν γίνεται πρόσφυγας από επιλογή του.
Διανύουμε μια εποχή όπου η ανάγκη για ανθρωπιστική στήριξη και ουσιαστικές λύσεις είναι πιο επιτακτική από ποτέ — κι όμως, οι πόροι και τα περιθώρια δράσης λιγοστεύουν συνεχώς. Η στοχοποίηση του διαφορετικού και η δημαγωγία δεν ωφελούν. Η ανθρώπινη και αποτελεσματική προσέγγιση βασίζεται στην επικράτηση της ειρήνης, στη βαθύτερη κατανόηση και συμπερίληψη, στον σεβασμό των δικαιωμάτων, τη δίκαιη κατανομή ευθύνης, τη συνεργασία μεταξύ κοινωνιών και κρατών – και την αποτροπή της εργαλειοποίησης ευάλωτων ανθρώπων.
[1] https://www.unhcr.org/global-trends-report-2024