Γράφει ο Δρ Μιχάλης Γρ.Βραχόπουλος, Ομότιμος Καθηγητής του Ε.Κ.Π.Α.
Υπάρχουν εποχές που η ανάπτυξη δεν σκοντάφτει στην έλλειψη πόρων, αλλά στην έλλειψη βούλησης. Και τότε δεν μπορεί κανείς να μήν αναρωτηθεί με πικρία ποιο είναι στ’ αλήθεια, τελικά, το τίμημα της αδράνειας;
Λίγα χιλιόμετρα έξω από την Αλεξανδρούπολη, ο σταθμός συμπίεσης του Διαδριατικού Αγωγού Φυσικού Αερίου (TAP) λειτουργεί σχεδόν αδιάκοπα.
Μαζί του λειτουργεί και μια αόρατη «βιομηχανία» σπατάλης: δεκάδες μεγαβάτ θερμικής ενέργειας απορρίπτονται καθημερινά στην ατμόσφαιρα.
Την ίδια στιγμή, οι πολίτες πληρώνουν ακριβά για θέρμανση, οι αγρότες βλέπουν το ενεργειακό κόστος να μειώνει την ανταγωνιστικότητά τους, οι επιχειρήσεις δυσκολεύονται να επενδύσουν και η ελληνική πολιτεία αναζητά τρόπους ενίσχυσης της περιφερειακής ανάπτυξης.
Το ερώτημα είναι απλό. Πώς γίνεται να αναζητούμε ενέργεια, ενώ αφήνουμε να χάνεται αυτή που ήδη έχουμε;
Η απορριπτόμενη θερμότητα του σταθμού του TAP δεν αποτελεί ένα θεωρητικό επιστημονικό σενάριο. Πρόκειται για μια πραγματική ενεργειακή πηγή, ικανή να τροφοδοτήσει τηλεθέρμανση, παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας, θερμοκήπια, ψυγεία συντήρησης αγροτικών προϊόντων και νέες μεταποιητικές δραστηριότητες.
Στο σημείο αυτό και επιχειρώντας μια συνοπτική επιστημονική ανάλυση θα επισημάνω ότι η θερμότητα στο συγκεκριμένο έργο είχε πολλά ιδιαίτερα χαρακτηριστικά.
Το σημαντικότερο ήταν η συνεχής περίπου λειτουργία της μονάδας με απόβλητη θερμότητα σε ιδιαίτερα υψηλές θερμοκρασίες. Συγκεκριμένα, η θερμοκρασία απόρριψης ανέρχεται στους 122ο γεγονός το οποίο της προσδίδει την ιδιότητα της πολλαπλής αξιοποίησής της.
Σε αυτά τα επίπεδα και με παροχές οι οποίες εγγίζουν τους 496tn/hour έχουν τη δυνατότητα να αποδώσουν στο σύνολό τους περίπου 33MW θερμότητα η οποία είναι πελώρια για τις ανάγκες της περιοχής σε θέρμανση θερινό κλιματισμό και αγροτικές χρήσεις.
Κατά πάσα πιθανότητα, αυτή η ενέργεια δεν θα μπορούσε ποτέ να απορροφηθεί από την τοπική κοινωνία, κυρίως, λόγω του πληθυσμού και των επαγγελματικών δραστηριοτήτων στην περιοχή. Βεβαίως, η σύγχρονη τεχνολογία δίνει και πολλές άλλες δυνατότητες οι οποίες είναι ιδιαίτερα χρήσιμες για όλο τον πληθυσμό ενώ προσφέρει ιδανικές λύσεις και για την προοπτική δωρεάν εφαρμογών από το κράτος. Πιο συγκεκριμένα εάν η θερμότητα που φθάνει σε αυτά τα επίπεδα θερμοκρασίας κατατμηθεί θα μπορούσε να έχει διάθεση περί τα 18MW με σκοπό την παραγωγή ηλεκτρισμού με απόδοση περίπου 15%, δηλαδή περί τα 2,8MW ηλεκτρισμό και τα υπόλοιπά 14,5MW θερμότητα για κάλυψη των θερμικών και ψυκτικών αναγκών.
Η λύση αυτή θα είχε την δυνατότητα της διάθεσης ηλεκτρισμού με ελάχιστο κόστος για τις ανάγκες των κατοίκων του δήμου Αλεξανδρούπολης και αντίστοιχα την κάλυψη των αναγκών της περιοχής, δημιουργώντας παράλληλα και την δυνατότητα για ανάπτυξη αγροτοβιομηχανικών δραστηριοτήτων.
Ούτως ειπείν, θα μπορούσαν να αναπτυχθούν παραγωγικά θερμοκήπια, ψυγειοθάλαμοι συντήρησης προϊόντων και άλλες θερμικές διεργασίες που αφορούν στον αγροτικό τομέα.
Η λύση αυτή πέραν των άλλων, είναι και στρατηγικής σημασίας, εφόσον, σε μια ευαίσθητη παραμεθόρια περιοχή αναπτύσσονται παραγωγικές μονάδες που συγκεντρώνουν αξία και πληθυσμό.
Σε μια απλή αποτίμηση των οικονομικών μεγεθών εκτιμάται πως, από την παραγωγή ηλεκτρισμού αναμένονται σε ετήσια βάση έσοδα περί τα 14,5 εκατομμύρια κιλοβατώρες (kWhel) που αντιστοιχούν σε κόστος περί τα 2 εκ € και αντίστοιχα με πλήρη θερμική εκμετάλλευση 76εκ θερμικές κιλοβατώρες που αντιστοιχούν σε κόστος, επίσης, περί τα 2 εκ €.
(επεξήγηση συμβόλων: kWhel:Ηλεκτρικές κιλοβατώρες & kWhth: θερμικές κιλοβατώρες).
Το συνολικό κόστος για μια τέτοια εγκατάσταση βεβαίως δεν είναι μικρό, γενικά το κόστος τηλεθέρμανσης, στο παρελθόν, έχει εκτιμηθεί περί τα 32εκ €, ενώ, το κόστος για την κατασκευή σταθμού παραγωγής ηλεκτρισμού υπολογίζεται σε 6-7εκ €.
Εν πρώτοις, φαίνεται ότι το εγχείρημα δεν είναι ιδιαίτερα δελεαστικό εάν δεχθούμε ότι το ετήσιο κόστος λειτουργίας του έργου θα ανέρχεται περίπου στα 0,7 – 1 εκ € και η περίοδος αποπληρωμής αγγίζει τα 20 έτη, περίπου.
Εάν, όμως, μετρηθούν και οι παράπλευρες ωφέλειες που αντιστοιχούν στην εξοικονόμηση κόστους θέρμανσης οικισμών και αγροτοβιομηχανικών εγκαταστάσεων -το οποίο ανέρχεται σε περίπου 4εκ ανά έτος- τότε, το τελικό αποτέλεσμα αποδεικνύεται εξαιρετικά ελκυστικό, αφού, αποδίδονται μεγάλα οφέλη, αφού η ουσιαστική αποπληρωμή του όλου έργου οριστικοποιείται μόλις σε 7 έτη και, παράλληλα, δίνει μια ιδιαίτερα σημαντική ανάπτυξη στην περιοχή, όπως αναλύθηκε ήδη.
Αξίζει να σημειωθεί ότι η διαθέσιμη ενέργεια από την πιο πάνω εγκατάσταση είναι πολλαπλάσια από την αντίστοιχη του παρακείμενου γεωθερμικού πεδίου του οικισμού Αρίστηνου και μάλιστα σήμερα απορρίπτεται στο περιβάλλον με όλες τις παράπλευρες επιπτώσεις.
Με άλλα λόγια, δεν πρόκειται μόνο για εξοικονόμηση ενέργειας.
Πρόκειται για παραγωγή πλούτου.
Σε μια εποχή όπου η Ευρώπη επενδύει στην κυκλική οικονομία και στην αξιοποίηση κάθε διαθέσιμου ενεργειακού πόρου, η Ελλάδα εξακολουθεί να αντιμετωπίζει την απορριπτόμενη θερμότητα ως απόβλητο!
Και όμως, αυτή η θερμότητα θα μπορούσε να γίνει εργαλείο κοινωνικής πολιτικής.
Θα μπορούσε να μειώσει το κόστος θέρμανσης για νοικοκυριά.
Να στηρίξει τους αγρότες της περιοχής.
Να δημιουργήσει ένα νέο παραγωγικό οικοσύστημα γύρω από την αγροδιατροφή.
Να προσελκύσει επενδύσεις και να δημιουργήσει νέες θέσεις εργασίας σε μια παραμεθόρια περιοχή που έχει ανάγκη από πληθυσμό, δραστηριότητα και προοπτική.
Η ενεργειακή πολιτική δεν μετριέται μόνο σε αγωγούς, μεγάλες επενδύσεις και γεωπολιτικούς σχεδιασμούς. Μετριέται και στο κατά πόσο η τοπική κοινωνία απολαμβάνει μέρος της αξίας που παράγεται στον τόπο της.
Αυτό είναι ίσως το σημαντικότερο ερώτημα που αφήνει ανοικτό η υπόθεση του TAP.
Ποιος καρπώνεται την υπεραξία μιας τόσο μεγάλης ενεργειακής υποδομής;
Η τοπική κοινωνία ή μόνο οι αριθμοί των ισολογισμών;
Η αξιοποίηση της απορριπτόμενης θερμότητας δεν είναι απλώς ένα τεχνικό έργο. Είναι μια διαφορετική φιλοσοφία ανάπτυξης. Είναι η αντίληψη ότι οι μεγάλες υποδομές δεν μπορούν να λειτουργούν αποκομμένες από τις κοινωνίες που τις φιλοξενούν.
Η Αλεξανδρούπολη έχει σήμερα μια μοναδική ευκαιρία να εξελιχθεί σε διεθνές ενεργειακό κέντρο.
Το πραγματικό όμως στοίχημα δεν είναι μόνο να μεταφέρει ενέργεια προς την Ευρώπη.
Είναι να μετατρέψει την ενέργεια σε ευημερία για τους ανθρώπους της.
Γιατί η μεγαλύτερη απώλεια δεν είναι οι θερμίδες που χάνονται στην ατμόσφαιρα.
Η μεγαλύτερη απώλεια είναι οι ευκαιρίες που αφήνουμε να χαθούν.
Και ίσως έχει έρθει η στιγμή να αναρωτηθούμε:
Δεν πρέπει πλέον κάθε μεγάλη ενεργειακή επένδυση που εγκαθίσταται στην Ελλάδα να υποχρεούται να επιστρέφει μέρος της παραγόμενης αξίας στην τοπική κοινωνία;
Ίσως αυτή να είναι η πραγματική έννοια της βιώσιμης ανάπτυξης.
________________________________________________________________
Info
Ο Δρ Μιχάλης Γρ. Βραχόπουλος είναι Ομότιμος Καθηγητής του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών, με πολυετή επιστημονική και ερευνητική παρουσία στους τομείς της ενέργειας, των Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας, της γεωθερμίας και της ενεργειακής αξιοποίησης φυσικών πόρων. Έχει διευθύνει ερευνητικά έργα ευρωπαϊκής εμβέλειας, έχει συγγράψει επιστημονικά βιβλία και έχει συμβάλει στη διαμόρφωση ενεργειακών λύσεων για δήμους και δημόσιους φορείς σε ολόκληρη τη χώρα. Πέρα όμως από την ακαδημαϊκή του διαδρομή, ο Μιχάλης Βραχόπουλος επιλέγει να φέρνει την επιστήμη στον δημόσιο διάλογο. Με τεκμηρίωση, ευθύτητα και αίσθημα ευθύνης παρεμβαίνει σε ζητήματα που αφορούν την κοινωνία, την περιφερειακή ανάπτυξη και τη διαχείριση του δημόσιου πλούτου. Δεν διστάζει να επισημαίνει χαμένες ευκαιρίες, να ασκεί κριτική σε χρόνιες καθυστερήσεις και να καταθέτει ρεαλιστικές προτάσεις όταν διαπιστώνει ότι η γνώση υπάρχει αλλά η πολιτική βούληση απουσιάζει.
Για τον ίδιο, η επιστήμη δεν ολοκληρώνεται στο εργαστήριο ούτε στις σελίδες μιας μελέτης. Αποκτά πραγματική αξία όταν υπηρετεί τον άνθρωπο, ενισχύει την τοπική κοινωνία και μετατρέπει τη γνώση σε ανάπτυξη, προοπτική και ποιότητα ζωής.
https://scholar.google.gr/citations?user=K1QwN14AAAAJ&hl=el