Ποιες είναι οι δύο προϋποθέσεις που θα πρέπει να ισχύουν για τη δημιουργία αιολικών σταθμών σε περιοχές προστασίας της ορνιθοπανίδας, όπως είναι ο Έβρος
Με Υπουργική Απόφαση του Υπουργού Περιβάλλοντος και Ενέργειας, Σταύρου Παπασταύρου και των Υφυπουργών, Νίκου Τσάφου και Μαριλένας Σούκουλη, τίθεται σε ισχύ το νέο ειδικό χωροταξικό πλαίσιο για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας (ΕΧΠ-ΑΠΕ).
Το ΕΧΠ-ΑΠΕ καθορίζει με σαφήνεια τους όρους και τις προϋποθέσεις για τη χωροθέτηση νέων έργων ΑΠΕ και σταθμών αποθήκευσης, με επιπλέον δικλείδες ασφαλείας για την προστασία του περιβάλλοντος, των τοπικών κοινωνιών και της πολιτιστικής κληρονομιάς.
Η τελική μορφή του πλαισίου προέκυψε έπειτα από ευρεία δημόσια διαβούλευση, με τη συμμετοχή θεσμικών και κοινωνικών φορέων, εκπροσώπων της επιστημονικής και επιχειρηματικής κοινότητας και πολιτών. Παράλληλα, διατυπώθηκαν οι σχετικές γνώμες του Εθνικού Συμβουλίου Χωροταξίας και του Κεντρικού Συμβουλίου Χωροταξικών Θεμάτων και Αμφισβητήσεων (ΚΕΣΥΧΩΘΑ).
Αμετακίνητος ο «κόφτης» των 1.200 μέτρων
Στο τελικό πλαίσιο παραμένει ο αποκλεισμός νέων αιολικών εγκαταστάσεων σε υψόμετρο άνω των 1.200 μέτρων, μία από τις ρυθμίσεις που είχαν συγκεντρώσει τις μεγαλύτερες αντιδράσεις της αγοράς.
Ο κλάδος είχε ζητήσει την επανεξέταση του οριζόντιου αυτού περιορισμού, υποστηρίζοντας ότι αφαιρεί από τον χάρτη περιοχές με υψηλό αιολικό δυναμικό και περιορίζει σημαντικά τις δυνατότητες ανάπτυξης νέων έργων. Το αίτημα, ωστόσο, δεν έγινε δεκτό.
Η διατήρηση του συγκεκριμένου ορίου έχει ιδιαίτερη βαρύτητα, καθώς έρχεται να προστεθεί σε μια σειρά άλλων περιορισμών που, σωρευτικά, συρρικνώνουν αισθητά τον διαθέσιμο χώρο για την ανάπτυξη νέων ανεμογεννητριών.
Είναι χαρακτηριστικό ότι μελέτη της ΕΛΕΤΑΕΝ, η οποία αξιολόγησε τις επιπτώσεις των νέων ρυθμίσεων, είχε υπολογίσει ότι το σχέδιο οδηγεί σε αποκλεισμό περίπου του 61% της ελληνικής επικράτειας από νέες αιολικές επενδύσεις.
Αμετάβλητο το καθεστώς στις ΖΕΠ
Το νέο ΕΧΠ-ΑΠΕ εισάγει ένα «ιδιαίτερα αυστηρό πλαίσιο προστασίας για τις Ζώνες Ειδικής Προστασίας (ΖΕΠ) του δικτύου Natura 2000», δηλαδή τις περιοχές που προστατεύουν ειδικά την ορνιθοπανίδα της χώρας, όπως είναι και ο Έβρος.
Στις περιοχές που εντάσσονται στις ΖΕΠ, το νέο χωροταξικό για τις ΑΠΕ δεν απαγορεύει την εγκατάσταση επιπλέον αιολικών σταθμών, αλλά επιτρέπει την εγκατάστασή τους «μόνο κατ’ εξαίρεση και υπό πολύ αυστηρές προϋποθέσεις». Συγκεκριμένα, απαιτείται, σωρευτικά:
- να προβλέπεται ρητά από την εγκεκριμένη Ειδική Περιβαλλοντική Μελέτη της περιοχής –κάτι που, σύμφωνα με την αγορά, συμβαίνει εξαιρετικά σπάνια–
- και να τεκμηριώνεται υψηλό αιολικό δυναμικό άνω των 7,5 m/s.
Στόχος είναι η ανάπτυξη των ΑΠΕ να προχωρά με επιστημονικά κριτήρια, περιβαλλοντική ευθύνη και ισορροπία ανάμεσα στην ενεργειακή μετάβαση και την προστασία του φυσικού πλούτου της χώρας.
Ο αιολικός κλάδος είχε ζητήσει να αλλάξει η συγκεκριμένη προσέγγιση, προτείνοντας αντί των αυστηρών σωρευτικών προϋποθέσεων την εφαρμογή δοκιμασμένων μέτρων μετριασμού των επιπτώσεων στην ορνιθοπανίδα. Το αίτημα, ωστόσο, δεν έγινε δεκτό και η ρύθμιση διατηρείται, προσθέτοντας έναν ακόμη σημαντικό περιορισμό στον διαθέσιμο χώρο για την ανάπτυξη νέων αιολικών έργων.
Πού δεν επιτρέπεται πλέον η εγκατάσταση αιολικών πάρκων;
Αιολικά πάρκα εφεξής δεν επιτρέπονται, οριζόντια:
- Στην Αττική και τη Μητροπολιτική Περιοχή Θεσσαλονίκης
- Εντός περιοχών με υψόμετρο μεγαλύτερο των 1.200m
- Εντός των Ζωνών Ειδικής Προστασίας (ΖΕΠ) – δηλαδή περιοχών προστασίας της ορνιθοπανίδας που αποτελούν μέρος του δικτύου NATURA 2000. Επιτρέπεται μόνο κατ’ εξαίρεση, στην περίπτωση που συντρέχουν ταυτόχρονα 2 προϋποθέσεις: να προβλέπεται ρητά στην εγκεκριμένη Ειδική Περιβαλλοντική Μελέτη και το αιολικό δυναμικό είναι μεγαλύτερο από 7,5m/s (σύμφωνα με τον αιολικό χάρτη που έχει στην ιστοσελίδα της η ΡΑΑΕΥ)
- Σε υγροτόπους Ραμσάρ και μικρούς νησιωτικούς υγροτόπους
- Σε περιοχές που έχουν χαρακτηριστεί ως Τοπία Ιδιαίτερου Φυσικού Κάλλους, καθώς και στους πυρήνες των εθνικών δρυμών
- Εντός των ζωνών απολύτου προστασίας της φύσης και των ζωνών προστασίας της φύσης του ν. 1650/1986
- Σε νησιά με έκταση μικρότερη από 300 τ. χλμ., εκτός αν εξυπηρετούνται κρίσιμες ή κοινωφελείς υποδομές (π.χ. εγκαταστάσεις αφαλάτωσης) ή κρίνεται αναγκαίο για την ασφάλεια του συστήματος.
- Σε περιοχές που κατατάσσονται στις κατηγορίες Α και Β βάσει του νέου Ειδικού Χωροταξικού Πλαισίου για τον Τουρισμό
- Σε εκτός σχεδίου περιοχές στις οποίες προβλέπεται η ανάπτυξη χρήσεων τουρισμού – αναψυχής.
- Σε τμήματα των λατομικών περιοχών και μεταλλευτικών και εξορυκτικών ζωνών που λειτουργούν επιφανειακά
- Σε περιοχές άνευ δρόμων που καθορίζονται με αποφάσεις του ΥΠΕΝ
- Σε ακτές κολύμβησης.
- Σε περιοχές με πηγές υδροληψίας νερού ανθρώπινης κατανάλωσης.
- Σε απάτητες παραλίες.
Με το νέο πλαίσιο, η χώρα αποκτά έναν ολοκληρωμένο σχεδιασμό που συνδυάζει την ενεργειακή ασφάλεια, τη βιώσιμη ανάπτυξη και την προστασία του φυσικού και πολιτιστικού πλούτου της Ελλάδας, που δεν είναι αντικρουόμενοι στόχοι, αλλά δύο πλευρές της ίδιας εθνικής στρατηγικής.
Σε ποιες περιοχές θα μπορούν να αναπτύσσονται αιολικά πάρκα;
Το νέο ΕΧΠ-ΑΠΕ καθορίζει συγκεκριμένες «Περιοχές Καταλληλότητας» για την ανάπτυξη αιολικών πάρκων, με βάση επιστημονικά και αντικειμενικά κριτήρια.
Αιολικά πάρκα θα μπορούν να αναπτύσσονται μόνο σε περιοχές με επαρκές αιολικό δυναμικό, όπως αυτό αποτυπώνεται στον επίσημο αιολικό χάρτη της ΡΑΑΕΥ ή αποδεικνύεται με πιστοποιημένες μετρήσεις που θα υποβάλλονται στη ΡΑΑΕΥ, και πάντα υπό αυστηρές προϋποθέσεις προστασίας του περιβάλλοντος και του τοπίου.
Επισημαίνεται ότι η χωροθέτηση αιολικών σταθμών επιτρέπεται μόνο σε αυτές τις περιοχές και υπό την προϋπόθεση ότι δεν ισχύει κάποιος από τους ανωτέρω (ειδικότερους) περιορισμούς, όπως υψόμετρο άνω των 1.200 μέτρων, Ζώνες Ειδικής Προστασίας (ΖΕΠ), Τοπία Ιδιαίτερου Φυσικού Κάλλους, υγρότοποι Ραμσάρ κτλ., καθώς και δεν υπερβαίνουν την φέρουσα ικανότητα όπως αυτή ορίζεται ανά Δημοτική Ενότητα.
Φωτοβολταϊκοί σταθμοί
Με το ΕΧΠ των ΑΠΕ θεσπίζονται ενιαίοι και αυστηροί κανόνες προστασίας για την εγκατάσταση φωτοβολταϊκών σε ολόκληρη τη χώρα. Πιο συγκεκριμένα, για τους νέους φωτοβολταϊκούς σταθμούς θεσπίζεται αυστηρό καθεστώς αποκλεισμού σε ευαίσθητες περιβαλλοντικά, πολιτιστικά και χωρικά περιοχές. Ειδικότερα, δεν επιτρέπεται η εγκατάστασή τους, μεταξύ άλλων,
- σε όλες τις προστατευόμενες περιοχές του δικτύου NATURA 2000,
- σε δάση και δασικές εκτάσεις,
- σε υγροτόπους Ραμσάρ και μικρούς νησιωτικούς υγροτόπους,
- σε εθνικούς δρυμούς, κηρυγμένα μνημεία της φύσης και αισθητικά δάση,
- σε Τοπία Ιδιαίτερου Φυσικού Κάλλους,
- σε περιοχές προστασίας της πολιτιστικής κληρονομιάς,
- σε περιοχές με προστατευόμενες αναβαθμίδες,
- σε Περιοχές Άνευ Δρόμων και
- σε ακτές κολύμβησης.
Παράλληλα, το νέο ΕΧΠ-ΑΠΕ θεσπίζει οριζόντιο, για όλη την επικράτεια, όριο στην κάλυψη γης από νέες φωτοβολταϊκές εγκαταστάσεις, προκειμένου να προστατευθεί το τοπίο, η αγροτική γη και η ισορροπία των τοπικών χρήσεων. Συγκεκριμένα, το μέγιστο ποσοστό κάλυψης από νέους φωτοβολταϊκούς σταθμούς ανά Περιφερειακή Ενότητα ορίζεται στο 1,5% της συνολικής έκτασης.
Εκατοντάδες θύματα
Για την ιστορία, σχετικά με την παρουσία ανεμογεννητριών στον Έβρο, αξίζει να αναφέρουμε πως σύμφωνα με καταγραφές της Εταιρείας Προστασίας Βιοποικιλότητας Θράκης, από 563 καταγραφές νεκρών και τραυματισμένων πουλιών και νυχτερίδων συνέπεια προσκρούσεων σε ανεμογεννήτριες το 2023, φέτος την άνοιξη φτάσαμε στις 735.
«Και αυτή είναι μόνο η κορυφή του παγόβουνου, καθώς υπάρχουν πολλά περισσότερα που δεν βρέθηκαν και δεν βρίσκονται ποτέ γιατί είτε δεν γίνεται έλεγχος για νεκρά καθημερινά σε όλες τις ανεμογεννήτριες είτε τα νεκρά απομακρύνονται από θηρευτές είτε μετά την πρόσκρουση στις ανεμογεννήτριες πέφτουν σε μεγάλη απόσταση, σε πυκνή βλάστηση που είναι ρεαλιστικά αδύνατον να εντοπιστούν από άνθρωπο… Το θλιβερό είναι ότι πολλά από τα «θύματα» των ανεμογεννητριών είναι απειλούμενα-προστατευόμενα είδη, που ενώ επί δεκαετίες γίνονται τεράστιοι κόποι και επενδύονται πολλά χρήματα για την προστασία τους, πολύ λίγα γίνονται για να σταματήσει πια η επί 25 χρόνια άναρχη χωροθέτηση των ανεμογεννητριών», ανέφερε η Εταιρεία σε ανακοίνωσή της τον Ιούνιο.
K.H.