- Στο πλαίσιο του προγράμματος LIFE θα γίνουν περισσότερες από 25 νέες δακτυλιώσεις, τοποθέτηση δορυφορικών πομπών και συλλογή βιολογικών δειγμάτων
- Στο επίκεντρο της έρευνας, οι απειλές από τις ανεμογεννήτριες, τα δηλητηριασμένα δολώματα, τη λαθροθηρία και το δίκτυο ηλεκτροδότησης
Μια εκτεταμένη επιστημονική έρευνα για τον Μαυρόγυπα (Aegypius monachus), ένα από τα πλέον εμβληματικά και απειλούμενα αρπακτικά πουλιά της Θράκης, δρομολογείται στο Εθνικό Πάρκο Δάσους Δαδιάς–Λευκίμης–Σουφλίου. Η έρευνα, στο πλαίσιο του προγράμματος LIFE Rhodope Vulture, με ορίζοντα ολοκλήρωσης τις 31 Δεκεμβρίου 2028, αποσκοπεί στην καλύτερη κατανόηση της ζωής, των μετακινήσεων, της υγείας αλλά και των κινδύνων που αντιμετωπίζει ο πληθυσμός του σπάνιου είδους στον Έβρο.
Η άδεια έρευνας για τη μελέτη του Μαυρόγυπα υπεγράφη στις 20 Οκτωβρίου 2026, από τον αναπληρωτή Προϊστάμενο της Γενικής Διεύθυνσης Δασών του ΥΠΕΝ Ευάγγελο Γκουντούφα.
Η 7μελής επιστημονική ομάδα της Μονάδας Διαχείρισης Εθνικών Πάρκων Δέλτα Έβρου και Δαδιάς, θα προχωρήσουν σε νέες δακτυλιώσεις Μαυρόγυπων, τοποθέτηση δορυφορικών πομπών και συλλογή βιολογικών δειγμάτων, προκειμένου να συγκεντρωθούν πολύτιμα στοιχεία για την προστασία του πληθυσμού. Στόχος είναι να καταστεί εφικτή η χαρτογράφηση των μετακινήσεών τους και, στη συνέχεια, η μείωση των κινδύνων από αιολικές εγκαταστάσεις και από το δίκτυο ηλεκτροδότησης, η βελτίωση της χωροθέτησης και ενίσχυσης της κτηνοτροφίας και η αντιμετώπιση της χρήσης δηλητηριασμένων δολωμάτων, μέσω στοχευμένων περιπολιών και ενημέρωσης.
Η δράση υλοποιείται στο πλαίσιο του ευρωπαϊκού προγράμματος LIFE Rhodope Vulture, στο οποίο συμμετέχει ο ΟΦΥΠΕΚΑ, και φιλοδοξεί να ενισχύσει ουσιαστικά την επιστημονική γνώση και τις παρεμβάσεις για τη διατήρηση του είδους.
Περισσότερα από 25 πουλιά θα σημανθούν
Βασικός άξονας της έρευνας είναι η συστηματική καταγραφή των δημογραφικών στοιχείων του πληθυσμού. Για τον σκοπό αυτό προβλέπεται η σήμανση περισσότερων από 25 Μαυρόγυπων διαφορετικών ηλικιών, συμπεριλαμβανομένων νεοσσών.
Σε κάθε πουλί θα τοποθετούνται μεταλλικό και πλαστικό δακτυλίδι, πλαστική ετικέτα σήμανσης στην πτέρυγα (wing tag), καθώς και δορυφορικός πομπός GPS, σύμφωνα με τις προβλεπόμενες διαδικασίες και τις διεθνείς επιστημονικές πρακτικές.
Με τη βοήθεια των πομπών θα καταγράφονται οι μετακινήσεις των πουλιών, οι διάδρομοι πτήσης και οι περιοχές στις οποίες αναζητούν την τροφή τους. Τα στοιχεία αυτά θα επιτρέψουν στους επιστήμονες να αποκτήσουν σαφέστερη εικόνα για τη συμπεριφορά και τις ανάγκες του πληθυσμού, αλλά και για τις περιοχές στις οποίες εκτίθεται σε αυξημένους κινδύνους.
Η μέθοδος που εφαρμόζει η Μονάδα Διαχείρισης, εδώ και περισσότερο από μία δεκαετία, βασίζεται στη χρήση ειδικά διαμορφωμένου κλωβού σύλληψης, στον οποίο τοποθετούνται υπολείμματα νεκρών ζώων για την προσέλκυση των γυπών.
Όταν τα πουλιά εισέλθουν στον κλωβό, μέλος της ερευνητικής ομάδας, που βρίσκεται σε ειδικά διαμορφωμένο σημείο, κλείνει την είσοδο. Ακολουθεί η προσεκτική σύλληψη κάθε ατόμου ξεχωριστά, με την εφαρμογή των προβλεπόμενων διαδικασιών χειρισμού.
Στη συνέχεια πραγματοποιούνται η σήμανση, οι βιομετρικές μετρήσεις και η συλλογή των απαραίτητων βιολογικών δειγμάτων. Μετά την ολοκλήρωση των εργασιών, κάθε Μαυρόγυπας απελευθερώνεται με ασφάλεια στο φυσικό του περιβάλλον.
Εξετάσεις για την υγεία των Μαυρόγυπων
Ιδιαίτερη σημασία έχει και το σκέλος της έρευνας που αφορά την κατάσταση της υγείας των πτηνών. Κατά τη διαδικασία σύλληψης θα πραγματοποιούνται βιομετρικές μετρήσεις και θα συλλέγονται δείγματα αίματος, σιέλου και κλοακικού υλικού, τα οποία θα υποβληθούν σε γενετικές, μικροβιολογικές και τοξικολογικές αναλύσεις.
Μεταξύ άλλων, θα διερευνηθεί η παρουσία μολύβδου, κτηνιατρικών φαρμάκων και άλλων βαρέων μετάλλων, ουσίες που μπορούν να επηρεάσουν την υγεία και την επιβίωση των άγριων πτηνών.
Παράλληλα, η ανάλυση του γενετικού υλικού θα συμβάλει στην εκτίμηση του βαθμού ενδογαμίας και στη διερεύνηση της γενετικής συγγένειας μεταξύ διαφορετικών πληθυσμών. Πρόκειται για στοιχεία ιδιαίτερα χρήσιμα για την αξιολόγηση της γενετικής ποικιλότητας και της μακροπρόθεσμης βιωσιμότητας του πληθυσμού.
Στο μικροσκόπιο οι ανεμογεννήτριες και οι διάδρομοι πτήσης
Ένα από τα σημαντικότερα ζητήματα που θα εξεταστούν είναι η επίδραση των αιολικών εγκαταστάσεων στις μετακινήσεις και στην επιβίωση των Μαυρόγυπων.
Οι δορυφορικές καταγραφές μπορούν να αποκαλύψουν ποιες διαδρομές ακολουθούν τα πουλιά, ποιες περιοχές χρησιμοποιούν συστηματικά για τροφοληψία και κατά πόσο οι κινήσεις τους συμπίπτουν με περιοχές όπου υπάρχουν αιολικά πάρκα ή άλλες δυνητικά επικίνδυνες υποδομές.
Η συστηματική χαρτογράφηση των διαδρομών πτήσης και των περιοχών που χρησιμοποιούν οι Μαυρόγυπες μπορεί να αποτελέσει σημαντικό εργαλείο για την αξιολόγηση των κινδύνων από τις ανεμογεννήτριες και το δίκτυο ηλεκτροδότησης, καθώς και για τη βελτίωση του σχεδιασμού μέτρων προστασίας.
Στόχος είναι τα επιστημονικά δεδομένα να αξιοποιηθούν για την αποτελεσματικότερη χωροθέτηση και διαχείριση δραστηριοτήτων και υποδομών, λαμβάνοντας υπόψη τις ανάγκες ενός είδους που εξαρτάται από μεγάλες εκτάσεις για την αναζήτηση τροφής και τις μετακινήσεις του.
GPS για τον εντοπισμό δηλητηριάσεων και περιστατικών λαθροθηρίας
Κομβικό ρόλο στην έρευνα έχει και η αντιμετώπιση της παράνομης χρήσης δηλητηριασμένων δολωμάτων, καθώς και περιστατικών λαθροθηρίας.
Στο πλαίσιο του LIFE Rhodope Vulture περιλαμβάνεται ειδική δράση για την αξιοποίηση της δορυφορικής παρακολούθησης με στόχο τον εντοπισμό πιθανών περιστατικών δηλητηρίασης και λαθροθηρίας και την υποστήριξη των ολοκληρωμένων περιπολιών φύλαξης.
Οι πληροφορίες από τους πομπούς μπορούν να συμβάλουν στον έγκαιρο εντοπισμό ύποπτων περιστατικών και να κατευθύνουν τις αρμόδιες υπηρεσίες σε περιοχές όπου ενδέχεται να απαιτείται άμεση παρέμβαση. Παράλληλα, η βελτίωση των συνθηκών για την κτηνοτροφία και η ενημέρωση για τους κινδύνους από τα δηλητηριασμένα δολώματα αποτελούν επίσης μέρος της ευρύτερης προσπάθειας προστασίας.
Ένα είδος υψηλής προτεραιότητας
H σημασία της έρευνας συνδέεται άμεσα με το καθεστώς προστασίας του Μαυρόγυπα. Το είδος περιλαμβάνεται στο Ελληνικό Κόκκινο Βιβλίο των Απειλούμενων Ζώων στην κατηγορία EN (Κινδυνεύον), ενώ σε παγκόσμιο επίπεδο κατατάσσεται από τη Διεθνή Ένωση για τη Διατήρηση της Φύσης (IUCN) στην κατηγορία NT (Σχεδόν Απειλούμενο).
Παράλληλα, προστατεύεται από ευρωπαϊκές και διεθνείς συμβάσεις, μεταξύ των οποίων η Οδηγία 2009/147/ΕΚ για τα άγρια πτηνά και οι Συμβάσεις της Βέρνης και της Βόννης.
Για τον Έβρο, η διατήρηση του Μαυρόγυπα αποτελεί κρίσιμο ζήτημα προστασίας της φυσικής κληρονομιάς της περιοχής. Η συγκέντρωση αξιόπιστων δεδομένων για τις μετακινήσεις, την υγεία, τη γενετική κατάσταση και τις απειλές που αντιμετωπίζει ο πληθυσμός αναμένεται να συμβάλει στον σχεδιασμό πιο στοχευμένων και αποτελεσματικών μέτρων.
Η έρευνα θα συνεχιστεί έως το τέλος του 2028, με την επιστημονική παρακολούθηση να αποτελεί βασικό εργαλείο για την προστασία του σπάνιου αρπακτικού και την αντιμετώπιση των πιέσεων που δέχεται το φυσικό περιβάλλον της Θράκης.
Στόχος είναι τα νέα επιστημονικά δεδομένα να μετατραπούν σε ουσιαστικές δράσεις προστασίας, ώστε ο Μαυρόγυπας να συνεχίσει να αποτελεί αναπόσπαστο κομμάτι της άγριας ζωής του Έβρου.
Κική Ηπειρώτου