Η διάθεση του πετρελαίου θέρμανσης ξεκίνησε. Για πολλές οικογένειες, όμως, το ερώτημα είναι πόσα λίτρα μπορούν να αγοράσουν και ποιες άλλες ανάγκες θα στερηθούν για να ζεσταθούν. Την ίδια ημέρα, η κυβέρνηση παρουσιάζει πρωτογενές πλεόνασμα 7,589 δισ. ευρώ στο εννεάμηνο. Οι αριθμοί των κρατικών ταμείων απέχουν πολύ από τον λογαριασμό του νοικοκυριού.
Ακόμη και μετά τις οριζόντιες επιδοτήσεις και τις εκπτώσεις, η κυβερνητική εκτίμηση για το πετρέλαιο θέρμανσης διαμορφώνεται στα 1,55 ευρώ το λίτρο. Τα 1.000 λίτρα κοστίζουν 1.550 ευρώ. Στην περσινή έναρξη κόστιζαν 1.128 ευρώ και στην έναρξη του 2019 μόλις 1.037 ευρώ.
Η ίδια ποσότητα θέρμανσης απαιτεί φέτος 422 ευρώ περισσότερα από πέρσι και 513 ευρώ περισσότερα από το 2019. Αυξήσεις 37,4% και 49,5%, αντίστοιχα, πριν από το εξατομικευμένο επίδομα για όσους το δικαιούνται.
Αυτή είναι η επιβάρυνση που συναντά η οικογένεια όταν παραγγέλνει. Και όταν τα χρήματα δεν φτάνουν, περιορίζει τα λίτρα, τις ώρες λειτουργίας του καλοριφέρ, ακόμη και τα δωμάτια που θερμαίνει. Η άδεια ή μισή δεξαμενή γίνεται μέτρο της οικονομικής της αντοχής.
Η ενεργειακή φτώχεια ήταν ήδη εδώ: το 2024, το 19% του πληθυσμού στην Ελλάδα αδυνατούσε να διατηρήσει επαρκώς ζεστό το σπίτι του.
Σχεδόν ένας στους πέντε. Η πίεση αποτυπώνεται και στις αλλαγές του οικογενειακού καλαθιού. Το ΙΕΛΚΑ καταγράφει μείωση κατά 40,2% στις αγοραζόμενες ποσότητες ελαιολάδου μεταξύ 2015 και 2025. Η πρόσβαση στα βασικά αγαθά απαιτεί ουσιαστική πολιτική απάντηση.
Η εξάρτηση της χώρας μας κάνει την επιβάρυνση ακόμη σοβαρότερη. Το 2024, τα πετρελαϊκά προϊόντα κάλυπταν το 43,4% της ενέργειας για θέρμανση κατοικιών στην Ελλάδα, έναντι 12,7% στην Ευρωπαϊκή Ένωση — περίπου 3,4 φορές μεγαλύτερη συμμετοχή.
Κι ενώ ο Έβρος αναδεικνύεται σε ενεργειακό κόμβο πολλαπλών πηγών και διαδρομών, η ενέργεια περνά από την περιοχή μας και φεύγει, χωρίς οι κάτοικοι να βλέπουν αντίστοιχο όφελος στον λογαριασμό τους και στη δυνατότητα να ζεστάνουν το σπίτι τους. Οι ενεργειακές υποδομές αποκτούν κοινωνικό νόημα όταν βελτιώνουν τη ζωή και των ανθρώπων που ζουν δίπλα τους.
Ποια είναι η κυβερνητική απάντηση; Αύξηση του επιδόματος θέρμανσης, αλλά με αμετάβλητα κριτήρια, που αφήνουν περίπου μισό εκατομμύριο νοικοκυριά εκτός επιδόματος. Και οριζόντια κρατική επιδότηση στην αντλία μέχρι τις 31 Οκτωβρίου. Για να αξιοποιήσεις την προσωρινή ελάφρυνση, πρέπει πρώτα να διαθέτεις τα χρήματα της παραγγελίας. Η ανάγκη θέρμανσης, όμως, συνεχίζεται και μετά τη λήξη της προθεσμίας.
Πίσω από τα πλεονάσματα βρίσκονται και οι έμμεσοι φόροι που πληρώνουν οι πολίτες: ο ΦΠΑ στις καθημερινές αγορές και ο Ειδικός Φόρος Κατανάλωσης στα καύσιμα. Όσο αυξάνεται η φορολογητέα τιμή του πετρελαίου, αυξάνεται και ο ΦΠΑ για την ίδια ποσότητα. Η οικογένεια πληρώνει ακριβότερα για να ζεσταθεί και το κράτος εισπράττει περισσότερο φόρο από την ίδια αγορά.
Η κυβέρνηση οφείλει να εξηγήσει ποια περιθώρια διαθέτει και πώς τα αξιοποιεί.
Οι δημοσιονομικοί περιορισμοί δεν την απαλλάσσουν από την ευθύνη για τις κοινωνικές συνέπειες των επιλογών της. Η επιτυχία μιας οικονομικής πολιτικής κρίνεται και από το αν ο εργαζόμενος, ο συνταξιούχος και η οικογένεια μπορούν να καλύψουν τις βασικές τους ανάγκες.
Χρειάζεται ένα ολοκληρωμένο σχέδιο τεσσάρων μέτρων: μείωση του ΦΠΑ στα καύσιμα, μείωση του Ειδικού Φόρου Κατανάλωσης, ουσιαστική στήριξη των μισθών και διεύρυνση της προστασίας για τα νοικοκυριά που αδυνατούν να καλύψουν το κόστος θέρμανσης. Παράλληλα, απαιτούνται δεσμευτικός έλεγχος των περιθωρίων διύλισης και εμπορίας και έκτακτη φορολόγηση των υπερκερδών για τη χρηματοδότηση της κοινωνικής στήριξης.
Τα γεμάτα κρατικά ταμεία δεν ζεσταίνουν από μόνα τους κανένα σπίτι. Η κοινωνική πλειοψηφία δικαιούται μια πολιτική που να μειώνει τους φόρους στα καύσιμα, να στηρίζει τους μισθούς και να γεμίζει τη δεξαμενή χωρίς να αδειάζει το τραπέζι της οικογένειας. Αυτό είναι το καθημερινό αντίκρισμα που πρέπει να έχει η προοδευτική πολιτική αλλαγή.
Μενέλαος Φ. Μαλτέζος
Οικονομολόγος – πρώην βουλευτής Έβρου
Μέλος του Εθνικού Συμβουλίου της Ελληνικής Αριστερής Συμπαράταξης