Όλα όσα έγιναν στον σημαντικό θεσμό της 7ης τέχνης – 65.000 θεατές και επισκέπτες σε όλες τις δράσεις του -προβολές ταινιών σε φυσικούς χώρους και online, masterclasses, ανοιχτές συζητήσεις, εκθέσεις, και πάρτι ενώ υποδέχτηκε σημαντικές προσωπικότητες της τέχνης
Του συνεργάτη μας Παναγιώτη Τολούδη
Με 65.000 θεατές και επισκέπτες σε όλες τις δράσεις του -προβολές ταινιών σε φυσικούς χώρους και online, masterclasses, ανοιχτές συζητήσεις, εκθέσεις, προβολές immersive και πάρτι – ολοκληρώθηκε το 27ο Φεστιβάλ Ντοκιμαντέρ Θεσσαλονίκης, το οποίο πραγματοποιήθηκε από τις 6 έως τις 16 Μαρτίου.
Η φετινή διοργάνωση φιλοξένησε πρεμιέρες, συναρπαστικές συζητήσεις, ειδικές εκδηλώσεις, ενώ υποδέχτηκε σημαντικές προσωπικότητες της τέχνης, όπως τον σπουδαίο Γάλλο σκηνοθέτη Νικολά Φιλιμπέρ, στον οποίο απονεμήθηκε Χρυσός Αλέξανδρος για το σύνολο της προσφοράς του στην τέχνη του ντοκιμαντέρ, και την αμερικανίδα φωτογράφο και σκηνοθέτρια Λόρεν Γκρίνφιλντ.
Φέτος προβλήθηκαν 261 ντοκιμαντέρ μεγάλου και μικρού μήκους σε επτά κινηματογραφικές αίθουσες. Αξίζει να σημειωθεί ότι από τις ταινίες που προβλήθηκαν, οι 73 ήταν παγκόσμιες πρεμιέρες, οι 40 διεθνείς και οι 11 ευρωπαϊκές πρεμιέρες. Στην online πλατφόρμα του Φεστιβάλ προβλήθηκαν 159 ντοκιμαντέρ. Οι διαδικτυακές προβολές του τμήματος Πλατφόρμα+ συνεχίστηκαν μέχρι την Παρασκευή 21 Μαρτίου, δίνοντας τη δυνατότητα σε περισσότερους θεατές από όλη την Ελλάδα να ανακαλύψουν τα καλύτερα ντοκιμαντέρ της πρόσφατης ελληνικής παραγωγής.
Το σημαντικότερο βραβείο, τον Χρυσό Αλέξανδρο του Διεθνούς Διαγωνιστικού, απέσπασε το ντοκιμαντέρ Συνύπαρξη, λέμε τώρα! της Άμπερ Φάρες, το οποίο μπαίνει αυτόματα στη λίστα προεπιλογής για το επόμενο Βραβείο Όσκαρ Καλύτερου Ντοκιμαντέρ. Το σκεπτικό της επιτροπής: Ένα στιβαρό ντοκιμαντέρ για μία από τις διχαστικές, επώδυνες και μακροχρόνιες συγκρούσεις στον κόσμο σήμερα, την ισραηλινο-παλαιστινιακή κρίση. Βασική πρωταγωνίστρια του ντοκιμαντέρ είναι η Εβραία κωμικός Νόαμ Σούστερ-Ελιάσι, που μιλά εξίσου άπταιστα αραβικά και εβραϊκά.
Η ανατροφή της στη μοναδική κοινότητα στο σύγχρονο Ισραήλ όπου οι Παλαιστίνιοι και οι Εβραίοι έχουν συνυπάρξει ως γείτονες και φίλοι από το 1970, την επονομαζόμενη «Όαση Ειρήνης», της χαρίζει μια μοναδική προοπτική στην αυθεντική έννοια της συνύπαρξης, σε μια κοινωνία όπου η ειρήνη και η αμοιβαία κατανόηση μοιάζουν με χίμαιρα. Μέσα από μια καθηλωτικά δομημένη αφήγηση, και αμφισβητώντας άφοβα όλα τα ταμπού του συγκεκριμένου τόπου, η αφοπλιστική φωνή και το χιούμορ της Νόαμ μάς παρακινούν να αγγίξουμε ένα βαθύτερο επίπεδο κατανόησης ενόσω γελάμε και κλαίμε μαζί της, αλλά και να αναθεωρήσουμε τις προκαταλήψεις μας με ανοιχτά μυαλά και ανοιχτές καρδιές.
Από τις ταινίες που έφυγαν με βραβεία κατάφερα να δω αρκετές όπως το πολύ καλό και βραβευμένο με τον Αργυρό Αλέξανδρο του Διεθνούς Διαγωνιστικού, Λευτεριά στον Λέοναρντ Πελτιέ που εμβαθύνει στην υπόθεση του αυτόχθονα Αμερικανού ακτιβιστή Λέοναρντ Πελτιέ, τον οποίο συναντάμε στην αρχή της ταινίας ως φυλακισμένο εδώ και σχεδόν 50 χρόνια.
Το εξαιρετικό και πολύ συγκινητικό Παιδί της σκόνης που παρακολουθεί τον Sang, γιο μιας Βιετναμέζας και ενός Αμερικανού στρατιώτη, καθώς αναζητά τον πατέρα του, παλεύοντας για μια προβληματική επανένωση. Ένα ντοκιμαντέρ με έναν συμπαθέστατο και ευσυγκίνητο πρωταγωνιστή, ένα φοβερό δέσιμο από ολόκληρη την ομάδα παραγωγής και την παρουσία της ετεροθαλής αδερφής του που ταξίδευσε μέχρι την χώρα μας για να υποστηρίξει την ταινία και τον αδερφό της. Με μια σπάνια ενσυναίσθηση από την πλευρά της που κατανοεί τι σημαίνει για ένα παιδί στο Βιετνάμ (και την κουλτούρα της χώρας αυτής) να στερείται ολοκληρωτικά την παρουσία του πατέρα (αλλά και της μητέρας που φυλακίστηκε) βάσει των δικών της βιωμάτων που την θέτουν στο περιθώριο ως σεξουαλική μειονότητα. Δικαίως και η ίδια και η σκηνοθέτης,η παραγωγή και το ντοκιμαντέρ κέρδισαν το συνεχόμενο χειροκρότημα του κοινού σε όλο το Q&A που ακολούθησε την προβολή. Το πολιτικό ντοκιμαντέρ Κάτω από τις σημαίες, ο ήλιος (απέσπασε το βραβείο «Ανθρώπινες Αξίες» της Βουλής των Ελλήνων), το οποίο μετά από εξαντλητική έρευνα καταφέρνει να φέρει στο φως αλλά και να αξιοποιήσει δημιουργικά χαμένα κινηματογραφικά ντοκουμέντα, συνθέτοντας μια αποκαλυπτική εικόνα της προπαγάνδας και των αυταρχικών μηχανισμών επιβολής μίας από τις μακροβιότερες δικτατορίες του 20ού αιώνα (στην Παραγουάη).
Το ελληνικό Eδώ μιλάνε για λατρεία, που και οι δύο προβολές του έγιναν sold-out πριν καν ξεκινήσει το φεστιβάλ! Με τον τίτλο να παραπέμπει στο ομώνυμο τραγούδι του ίσως πιο σημαντικού ελληνικού συγκροτήματος των τελευταίων 30 χρόνων (το οποίο έχει διαλυθεί πια) και με την παρουσία όλων των(πρώην) μελών του στην αίθουσα προβολής. Το συγκρότημα είναι οι Κόρε Ύδρο που ξεκίνησαν από την Κέρκυρα και τελικά είμαστε πάρα πολλοί εμείς που μας αρέσει για τον ιδιαίτερο και ευαίσθητο στίχο τους, την μουσική και την εύθραυστη φωνή του βασικού τραγουδιστή τους.
Την επίσης ελληνική Καρδιά του ταύρου της Εύας Στεφανή που στο περσινό φεστιβάλ είχαμε δει το work in progress.Μια πολύ ενδιαφέρουσα συνομιλία ανάμεσα στη σκηνοθέτη και τον Δημήτρη Παπαιωάννου γύρω από τις πρόβες και την επερχόμενη παράσταση του αλλά και την ίδια την ζωή, με ευαισθησία και χιούμορ, πολλά προσωπικά στοιχεία και μια ιδιαίτερη οικειότητα που σε κάνει να αισθάνεσαι την ταινία σαν να είσαι μέρος της παρέας και να συμπάσχεις και συ με τις αγωνίες και τις αβεβαιότητες τόσο για την παράσταση όσο και αυτές που αφορούν την ζωή, τον θάνατο, τον έρωτα, τον χρόνο που περνάει και τις ανθρώπινες σχέσεις γενικά. Την ιταλική ταινία GEN_ που της απονεμήθηκε το βραβείο Mermaid με σκεπτικό της επιτροπής την ανθρωπιστική αποτύπωση ανθρώπων που διψούν για αλλαγή και διαβαίνουν διαφορετικά μονοπάτια στη ζωή, καθώς και για την απεικόνιση ενός γιατρού αφοσιωμένου στο να τους προσφέρει μια ηλιαχτίδα ελπίδας σε αυτούς τους δύσκολους καιρούς…
Και η δική μου επιλογή ως η καλύτερη ταινία που είδα, ένα ντοκιμαντέρ που προβλήθηκε μόνο μια φορά και εκτός συναγωνισμού, Απομεσήμερα της μοναξιάς του Albert Serra. Η σύνοψη αναφέρει τα εξής :
Πορτρέτο του Αντρές Ρόκα Ρέι, ενός εν ενεργεία αστέρα των ταυρομαχιών, που μας επιτρέπει να εμβαθύνουμε στην εσωτερική εμπειρία του ταυρομάχου – ενός ανθρώπου που αναλαμβάνει το ρίσκο να αντιμετωπίσει τον ταύρο ως προσωπικό χρέος, από σεβασμό προς την παράδοση και ως αισθητική πρόκληση. Μια πρόκληση που γεννά μια μορφή εφήμερης ομορφιάς, μέσα από τη σκληρή, βίαιη σύγκρουση της ανθρώπινης λογικής με την αδάμαστη φύση του θηρίου. «Αυστηρό, έντονο, αχαλίνωτο – τα τέλεια κάδρα του Άλμπερτ Σέρα τραβούν τους θεατές έξω από τη ζώνη ασφαλείας τους, φέρνοντάς τους σε απόσταση αναπνοής από τον πρωταγωνιστή και, ακόμη περισσότερο, από τον θάνατο και τη φθορά που τον περιβάλλει. Υπνωτιστικό, το Απομεσήμερα της μοναξιάς είναι μια βουτιά στον κόσμο των ανδρών, όπου η ευθραυστότητα και η μοναξιά της αρρενωπότητας καλύπτονται πίσω από αίμα και περίτεχνα κεντήματα – μόνο για να αναδυθούν μέσα από κολακείες και βλέμματα που αιωρούνται στο κενό. Στο Απομεσήμερα της μοναξιάς για άλλη μια φορά, πέρα από την ικανότητα να αποτυπώνει μια τέτοια εμπειρία με αψεγάδιαστο στιλ, το τεράστιο ταλέντο του Σέρα είναι να αφήνει τον θεατή μόνο με τη δική του ηθική πυξίδα και τις προσωπικές του ιδέες. Ένα δείγμα σεβασμού προς το κοινό, που εδραιώνει τον κινηματογράφο του ως έναν από τους πιο αναγκαίους της εποχής μας
Και η προσωπική μου θέση απέναντι στο καθηλωτικό αυτό ντοκιμαντέρ
Πραγματικά, όπως επισημαίνει η σύνοψη , το τεράστιο ταλέντο του Σέρα είναι να αφήνει τον θεατή μόνο με τη δική του ηθική πυξίδα. Χρησιμοποιώντας μόνο 4 φιλμικούς χώρους, α)έναν φυσικό χώρο, το – περιφραγμένο- λιβάδι που βρίσκεται ο ταύρος, ήρεμος, λίγες ώρες πριν την ταυρομαχία, β)τα δωμάτια των ξενοδοχείων το πρωί, όπου προετοιμάζεται με κάποια ιεροτελεστία, ασπαζόμενος εικόνες της Παναγίας και διάφορα φυλακτά, ο βασικός ταυρομάχος, γ)την αρένα όπου γίνονται οι ταυρομαχίες και δ)το εσωτερικό του βαν όπου είναι συγκεντρωμένη και ανακουφισμένη ολόκληρη η ομάδα αμέσως μετά τους αγώνες, μας δίνει όλη την αίσθηση του τι ακριβώς συντελείται μπροστά στα μάτια μας. Το πριν τόσο του ταύρου όσο και του ταυρομάχου, τις ταυρομαχίες και το μετά αλλά στο μετά δεν υπάρχει πια ο ταύρος.
Τις ταυρομαχίες μάλιστα δεν τις βλέπουμε από τις θέσεις των θεατών αλλά τις ζούμε, προνομιακά από την καλύτερη θέση, είμαστε μαζί με την ομάδα των ταυρομάχων και τον ταύρο μέσα στην αρένα. Οι θεατές εξάλλου δεν φαίνονται ποτέ, μόνο τους ακούμε. Μ’ αυτόν τον τρόπο ο καθένας μας γίνεται μάρτυρας όλης της τεχνικής, όλης της ομάδας. Η παράδοση, ο ανδρισμός του ταυρομάχου, η στήριξη και η αγωνία από όλη την ομάδα όταν πληγώνεται ο ταυρομάχος. Οι προσβολές προς τον ταύρο που είναι ο εχθρός που πρέπει να εξοντωθεί.
Και με τις ιαχές και τις ζητωκραυγές του κοινού βλέπουμε από κοντά πως προκαλείτε, βασανίζεται, τραυματίζεται, δίνεται το καίριο χτύπημα και τελικά θανατώνεται και σέρνεται έξω από την αρένα ο ταύρος. Πως ανησυχεί όλη η ομάδα του αν το χτύπημα ήταν αρκετά καλό για να πάρει ως παράσημο το ένα η ακόμα και τα δύο κομμένα αυτιά του ταύρου. Πόσο ψεύτικη και δήθεν είναι όλη αυτή η ιεροτελεστία και πως βασανίζεται με πρόσχημα την παράδοση και την διασκέδαση του κοινού ένα αξιοπρεπέστατο και φιλήσυχο ζώο.