room-to-grow-bnner

Επιστήμες και ψευδοεπιστήμες

του Μάνου Λασκαράκη

«Έχουμε δημιουργήσει έναν πολιτισμό, του οποίου τα σημαντικότερα στοιχεία στηρίζονται ουσιαστικά στην επιστήμη και την τεχνολογία. Έχουμε όμως ταυτόχρονα οργανώσει με τέτοιο τρόπο τα πάντα γύρω μας, ώστε σχεδόν κανείς να μην κατανοεί την επιστήμη και την τεχνολογία. Πρόκειται για την ιδανικότερη συνταγή για μια μελλοντική καταστροφή μας! Μπορεί να ξεφεύγουμε λίγο κατά καιρούς, αλλά αργά ή γρήγορα ένα εύφλεκτο μίγμα άγνοιας και δύναμης θα εκραγεί ακριβώς μπροστά στα μάτια μας. . . Ανησυχώ, και ειδικά τώρα, στη μετάβαση από τη 2η στην 3η χιλιετηρίδα, γιατί η ψευδο-επιστήμη και οι δεισιδαιμονίες θα γίνονται χρόνο με το χρόνο πιο δελεαστικές, το τραγούδι του παραλόγου των σειρήνων πιο εύηχο και σαγηνευτικό. Κάτω από ποιες συνθήκες δημιουργούμε γύρω μας τέτοια ζοφερά σκοτάδια;»

Το κείμενο αυτό κοσμεί το οπισθόφυλλο του βιβλίου «Στοιχειωμένος Κόσμος»,  του αστροφυσικού και συγγραφέα Καρλ Σαγκάν, που εκδόθηκε το 1995, ένα χρόνο πριν τον θάνατό του. Ο Σαγκάν, πέρα από την μεγάλη προφορά του στον επιστημονικό του κλάδο, έγινε ευρέως γνωστός για το πάθος του στη διάδοση της επιστήμης, ένα πάθος που ενσάρκωσε μέσα από ένα πλούσιο συγγραφικό έργο βιβλίων «εκλαϊκευμένης επιστήμης», τη μαγευτική σειρά ντοκιμαντέρ «COSMOS» που σίγουρα έχουμε όλοι παρακολουθήσει στην ΕΡΤ τη δεκαετία του 80, αλλά και το μυθιστόρημα επιστημονικής φαντασίας «Contact» που μεταφέρθηκε στον κινηματογράφο με πρωταγωνίστρια την Τζόντι Φόστερ.

Την εποχή που έγραφε ο Σαγκάν αυτές τις λέξεις, το ίντερνετ ήταν ακόμα σε εμβρυακό στάδιο, τα social media ανύπαρκτα και η διάδοση των ψευδο-επιστημών γίνονταν μέσα από βιβλία (τύπου Βελόπουλου), ραδιοτηλεοπτικές εκπομπές, και από στόμα σε στόμα. Η ανησυχία του όσον αφορά στο «εύφλεκτο μίγμα άγνοιας» επιβεβαιώθηκε σε ένα βαθμό με την «έκρηξη» που παρουσιάζει σήμερα το φαινόμενο μέσα από την ιντερνετική τους διάδοση. Χαρακτηριστικά πρόσφατα παραδείγματα διάφοροι ψευδο-λοιμωξιολόγοι  που φιγουράρουν εν μέσω κορωνοϊού, οι οπαδοί του Τραμπ που πίνουν χλωρίνη για αντιβίωση, τα «τσιπαρισμένα εμβόλια» του Μπιλ Γκέτιτς και ο δολοφόνος ψευτογιατρός που «θεράπευε» τον καρκίνο με τις «πρωτοποριακές θεραπείες» του. Ο τελευταίος δεν δρούσε μέσω του διαδικτύου. Η αμφισβήτηση την επιστήμης όμως που δρα ανεξέλεγκτα στο διαδίκτυο, του έστρωσε το χαλί.

Από την προϊστορία έως και το Μεσαίωνα, ο μέσος όρος της ζωής των ανθρώπων δεν ξεπερνούσε τα 20 με 30 χρόνια. Η διάρκεια της ζωής δεν έφτασε τα 40 παρά μόνο το 1870. Το 1915 έφτασε τα 50, το 1930 τα 60, το 1955 τα 70, ενώ σήμερα βρίσκεται στα 80.

Και μερικά εντυπωσιακά στατιστικά για την παιδική θνησιμότητα: Μέχρι σχετικά πρόσφατα, από το 1800 έως και το 1950 άγγιζε το  42%. Δηλαδή τέσσερα στα δέκα παιδιά δεν κατάφερναν να ενηλικιωθούν.  Στις μέρες μας  η παιδική θνησιμότητα έχει πέσει μόλις στο 4,5%.

Η αιτία αυτής της εντυπωσιακής ανόδου την μακροζωίας δεν είναι άλλη από την μικροβιακή θεωρία των ασθενειών, τα μέτρα για τη δημόσια υγεία (σήμερα περιοριστικά), τα φάρμακα και την ιατρική τεχνολογία. Ένας ακόμη λόγος είναι προφανώς ότι η εκμηχάνιση και ο εκσυγχρονισμός την παραγωγής έχει απομακρύνει τους εργάτες από τις πολύ σκληρές εργασίες μετατρέποντάς τους σε χειριστές των μηχανών.

Αλλά ας μείνουμε στην ιατρική επιστήμη. Ξεκίνησε ξαφνικά το 1870; Όχι βέβαια. Υπήρξε από την εποχή του Ιπποκράτη. Με τι όμως γνωστικό και τι φαρμακευτικό υλικό ήταν εξοπλισμένη μέχρι και πριν από διακόσια χρόνια;  Με ελάχιστο. Η φαρμακευτική βασίζονταν σε όσα προσέφερε η φύση. Και η φύση, δυστυχώς, δεν είναι εξοπλισμένη ούτε με αντιβιοτικά ούτε με εμβόλια για την φυματίωση. Όσο για τη γνώση βασίζονταν στην εμπειρία και παρατήρηση με γυμνό μάτι.

Tι κινδύνους έκρυβε o κόσμος τότε; Μιας και ζούμε στην καρδιά μιας πανδημίας, να μερικά παραδείγματα:

Το 430 π.Χ, ο Λοιμός των Αθηνών ή «σύνδρομο του Θουκυδίδη» ήταν μια καταστροφική επιδημία η οποία σκότωσε τα 2/3 του πληθυσμού της Αθήνας σε τέσσερα χρόνια.

Η μαύρη πανώλη ή μαύρος θάνατος, μεταξύ των ετών 1348 – 1353,  ήταν από τις πιο καταστροφικές πανδημίες στην παγκόσμια ιστορία. Ο απολογισμός της υπολογίζεται σε 100 έως 200 εκατομμύρια νεκρούς στην Ευρώπη και στην Ασία. Εκτιμάται ότι μείωσε το 20% της ανθρωπότητας παγκοσμίως!

Οι πανδημίες χολέρας κατά τον 19ο αιώνα προκάλεσαν το θάνατο δεκάδων εκατομμυρίων ανθρώπων! Η δε Ισπανική γρίπη, από το 1918 έως το 1920, προκάλεσε 50 εκατομμύρια νεκρούς τους πρώτους έξι μήνες!

«Ωραίες» εποχές, ε; Φαντάζομαι δεν θα θέλατε να ζείτε καμία από τις παραπάνω. Από αφέλεια όμως, κάποιοι τις επιζητούν. Διότι αμφισβητώντας τα ευεργετικά αποτελέσματα της σύγχρονης ιατρικής και αναζητώντας «εναλλακτικές θεραπείες», αυτό που ουσιαστικά πράττουν, είναι ότι οπισθοδρομούν στην εποχή πριν το 1870, όπου οι θεραπείες δεν επέτρεπαν το προσδόκιμο ζωής να ξεπεράσει τα 30 χρόνια.

Γράφει ο Καρλ Σαγκάν στο βιβλίο του: «Η επιστήμη απέχει ακόμα πολύ από το να είναι ένα τέλειο εργαλείο γνώσης. Από αυτή την άποψη, όπως και πολλές άλλες, μοιάζει με τη δημοκρατία. Η επιστήμη από μόνη της δεν μπορεί να κατευθύνει την πορεία της ανθρώπινης δράσης, αλλά σίγουρα μπορεί να φωτίσει τις συνέπειες των εναλλακτικών οδών της δράσης».

Είχε πει ο Αϊνστάιν πιο λακωνικά: «Ολόκληρη η επιστήμη μας, συγκρινόμενη με την πραγματικότητα είναι πρωτόγονη και παιδαριώδης – και ωστόσο είναι ό,τι πιο πολύτιμο πράγμα έχουμε».

Κι όμως, χρόνια μετά τον θάνατο του Αϊνστάιν και του Σαγκάν, η επιστήμη ακόμα αμφισβητείται, και μάλιστα εν μέσω μιας πανδημίας.

Και ένα ερώτημα για προβληματισμό. Για όλους μας, μηδενός εξαιρουμένου, που παρακολουθούμε αυτό το διάστημα με τη δέουσα προσοχή, τα επιδόματα του κράτους σε εργαζομένους, ιδιώτες και επιχειρήσεις,  αλλά και τα δισεκατομμύρια ευρώ από το ταμείο ανάκαμψης της Ευρωπαϊκής Ένωσης που αναμένουμε να διοχετευτούνε στην αγορά, αναρωτηθήκαμε έστω για μια στιγμή, αν και με πόσα χρήματα ενισχύονται οι έρευνες για το εμβόλιο ή το φάρμακο ενάντια στον κορωνοιό;

Δεν διάβασα ούτε άκουσα να φωνάζει κανείς «support science».

0 Σχόλιο

Αφήστε ένα σχόλιο