Της Ελενας Παρχαρίδου
Εικαστικός – εκπαιδευτικός
Η δημιουργικότητα του ανθρώπου είναι ένα ακαθόριστο αλλά υπαρκτό κομμάτι του εαυτού του. Τον ακολουθεί, τον περιβάλλει αλλά και τον υπηρετεί. Από τα πρώτα ίχνη που άφησε στον χρόνο ο άνθρωπος, φαίνεται καθαρά, ότι και τότε και τώρα, πέρα από τις βασικές ανάγκες για την επιβίωσή του και πέρα από τα εργαλεία που έχει στα χέρια του κάθε φορά, τον ενδιαφέρει ιδιαίτερα να προσθέσει «κάτι ακόμα», κάτι που δεν υπάρχει, κάτι δικό του. Άλλες φορές μοιάζει με προσφορά κι άλλες φορές με εξωτερίκευση μιας σκέψης ή ενός συναισθήματος. Άλλες φορές πάλι, ένα δημιούργημα αποτελεί μια θέση σε ένα ζήτημα ή -το πιο απλό- η απόδοση μέσω των εικαστικών εργαλείων μιας μορφής της ήδη υπάρχουσας έκφρασης της ύπαρξης.
Ένας άνθρωπος δημιουργεί συνεχώς, τις περισσότερες φορές χωρίς καν να το συνειδητοποιεί. Δημιουργεί μια κοινωνική συνθήκη, σκέψεις, αντικείμενα υψηλής αισθητικής, σχέδια, όνειρα, κινηματογραφικά έργα, εικαστικά έργα, ποιήματα, χιούμορ και πιο απλά, όπως ένα γευστικό φαγητό, ένα όμορφα διακοσμημένο διαμέρισμα, μια ταιριαστή κόμμωση και άλλα. Βρίσκεται συνεχώς σε μια δημιουργική διαδικασία, το αποτέλεσμα της οποίας, αν επιτύχει, θα του δημιουργήσει ένα αίσθημα βαθιάς ικανοποίησης, χαράς και δέους. Εάν δεν τον ικανοποιήσει, είτε θα διαλέξει μία διαφορετική οδό έκφρασης, είτε θα εξασκηθεί με σκοπό την τελειοποίηση του πεδίου που τον ενδιαφέρει, για να έχει το επιθυμητό αποτέλεσμα.
Το περιβάλλον λοιπόν στο οποίο θα εκπαιδευτεί το άτομο, είναι ένα περιβάλλον ζύμωσης και η εκπαιδευτική διαδικασία είναι ένας –θα μπορούσαμε να πούμε- ζωντανός οργανισμός, που κινείται, που επικοινωνεί και έχει τη δική του ενέργεια, παράλληλα με οτιδήποτε άλλο έρχεται σε επαφή. Οπότε, κάθε γεγονός, καθετί που θα πέσει στο τραπέζι, αποτελεί αφορμή για την εκπαιδευτική διαδικασία και πλέον η κατακτημένη γνώση, σε όποιο στάδιο κι αν βρίσκεται, είναι ένα νέο εργαλείο έτοιμο να χρησιμοποιηθεί και ένας Λόγος με διαφορετικές κατευθύνσεις, άξονες και απολήξεις. Σαφώς, ο εκπαιδευτικός οφείλει να επικοινωνήσει τους τεχνικούς όρους στον εκπαιδευόμενο, έτσι ώστε να υπάρξει η συζήτηση ανάμεσα στο παραγόμενο έργο και στον αποδέκτη του.
Παρ’ όλα αυτά όμως, καθώς ο άνθρωπος είναι κομμάτι του κοινωνικού συνόλου, το οποίο λειτουργεί μέσα σε χωροχρονικά πλαίσια, είναι απαραίτητο ο εκπαιδευτικός να λαμβάνει τα δεδομένα που του προσφέρει ο εκπαιδευόμενος (που φέρει και επικοινωνεί είτε συνειδητά, είτε ασυνείδητα) και να τα συμπεριλάβει στην εκπαιδευτική διαδικασία. Είναι απαραίτητο στο πεδίο της δημιουργικότητας, το τεχνικό κομμάτι να μην είναι ο σκοπός, αλλά όπως προαναφέραμε, το εργαλείο αυτής. Παράλληλα όμως, αποτελεί και ένα πεδίο δράσης για την εξέλιξη και την έρευνα, τις οποίες υπηρετεί και που φυσικά είναι κομμάτια της ίδιας δημιουργικότητας, αλλά από την πλευρά της επιστήμης πλέον.
Συμπερασματικά, κάθε άνθρωπος είναι δημιουργικός και εν δυνάμει καλλιτέχνης. Οποιαδήποτε αφορμή αποτελεί υλικό για μελέτη και εικαστική έρευνα. Εφόσον λοιπόν η δημιουργικότητα είναι αναπόσπαστο κομμάτι της ανθρώπινης φύσης, οφείλει να ξεπερνά τις ακαδημαϊκές επιταγές για την αναγνώριση του αισθητικά υψηλού, που ασυναίσθητα οδηγεί σε μοτίβα συμπεριφοράς και δογματικά πρότυπα. Σκοπός του εκπαιδευτικού είναι να οδηγήσει τον εκπαιδευόμενο, κάθε εκπαιδευτικής βαθμίδας, σε μία αναζήτηση εκ των έσω για την τοποθέτησή του μέσα στο κοινωνικό σύνολο από το οποίο ανατροφοδοτείται και ανατροφοδοτεί.
Τα μέσα που διαθέτει η τέχνη είναι ποικίλα, οι δρόμοι από τους οποίους ο εκπαιδευτής οδηγεί τους εκπαιδευόμενους διαφέρουν, ενώ τα εικαστικά αποτελέσματα δημιουργούν ένα ζωντανό ψηφιδωτό που βρίσκεται σε διαρκή συνομιλία με οτιδήποτε αγγίζει το φάσμα του. Το μόνο σταθερό και βέβαιο στοιχείο του Πολιτισμού, είναι η ανάγκη του ανθρώπου για αναζήτηση. Είτε με την ανακάλυψη, είτε με την εφεύρεση, είτε με την ασφαλή επανάληψη που και αυτή στο σύνολό της οδηγεί στο «φινίρισμα» οποιασδήποτε υφής.
ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΗ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ
Ardouin, Isabelle. Η Καλλιτεχνική Αγωγή στο Σχολείο. Αθήνα: Εκδόσεις Νεφέλη, 2000.
Gombrich, Ernst Hans. Το Χρονικό της Τέχνης. Αθήνα: Μορφωτικό Ίδρυμα Εθνικής Τραπέζης, 1998.
Klee, Paul. Η Εικαστική Σκέψη: Τα Μαθήματα στη Σχολή Μπάουχάουζ, τ. Α, τ. Β. Αθήνα: Εκδοτικός Οίκος «Μέλισσα», 1989.