Το 2025 βρέθηκαν νεκρά ζώα, μεταξύ των οποίων 2 γερακίνες, ενώ στο παρελθόν είχαν βρεθεί 5 μαυρόγυπες, 1 όρνιο, ακόμα και σκυλιά
Με στόχο την αποφυγή πνιγμού ζώων σε υδατοδεξαμενές του δάσους της Δαδιάς, η Εταιρεία Προστασίας Βιοποικιλότητας Θράκης, σε συνεργασία με τη Δασική Υπηρεσία, θα τοποθετήσει ράμπες διαφυγής σε υδατοδεξαμενές που η στάθμη τους είναι χαμηλή ή χαμηλώνει κάποιους μήνες του χρόνου.
Οι τσιμεντένιες υδατοδεξαμενές που είναι τοποθετημένες σε διάφορα σημεία του δάσους της Δαδιάς έχουν κατασκευαστεί από τη Δασική Υπηρεσία πολλά χρόνια πριν, όταν ακόμη η δασοπυρόσβεση ήταν ευθύνη της Δασικής Υπηρεσίας, δηλαδή πολύ πριν από το 1998.
Οι υδατοδεξαμενές είχαν κατανεμηθεί γεωγραφικά σε πολλά σημεία του δάσους ώστε να εξυπηρετούν το γέμισμα των πυροσβεστικών οχημάτων σε οποιοδήποτε σημείο ξεσπούσε δασική πυρκαγιά. Σε αρκετές δεξαμενές κατασκευάστηκαν ακριβώς δίπλα και ποτίστρες για την εξυπηρέτηση των κτηνοτρόφων στο πότισμα των ζώων τους κατά τη διάρκεια της βοσκής, μαζί με αυτά έβρισκαν νερό και τα άγρια ζώα και πουλιά. Το νερό των δεξαμενών προέρχεται από υδρομαστεύσεις των φυσικών πηγών του δάσους και των ποτιστρών από την υπερχείλιση των δεξαμενών.
Στη διάρκεια των χρόνων κατασκευάστηκαν και νεότερες δεξαμενές, αλλά αυτό που παρατηρείται σήμερα είναι ότι πολλές υδατοδεξαμενές έχουν εγκαταλειφθεί και είτε χάνουν το νερό τους από ρωγμές είτε έχει χαλάσει η σύνδεση με την υδρομάστευση είτε δεν υπάρχει πλέον νερό στην πηγή είτε έχουν νερό από τη βροχή μόνον. Η διαχρονική υποβάθμιση συνοδεύεται και από τη διακοπή εξάρτησης αυτών των υποδομών κατ’ αρχήν με την Πυροσβεστική Υπηρεσία, υπεύθυνος φορέας δασοπυρόσβεσης και στη συνέχεια με τους κτηνοτρόφους.
Αφενός η Πυροσβεστική Υπηρεσία δίνει προτεραιότητα σε πηγές καθαρού νερού για το γέμισμα των πυροσβεστικών οχημάτων χρησιμοποιώντας α) τις υψηλές πλαστικές δεξαμενές μεγάλης χωρητικότητας με δυνατότητα κουμπώματος της μάνικας και σύντομης πλήρωσης της δεξαμενής του πυροσβεστικού β) μεγάλης χωρητικότητας πυροσβεστικά οχήματα από τα οποία γεμίζουν τα μικρότερα πυροσβεστικά που ενεργούν μέσα στο δάσος γ) τους κόκκινους κρουνούς των χωριών που συνδέονται με το δίκτυο ύδρευσης δ) το νερό των γεωτρήσεων που αντλείται σε μεγάλο σταθερό υδροφόρο όχημα δίπλα στη γεώτρηση από το οποίο τροφοδοτούνται τα υπόλοιπα διαφόρων μεγέθους πυροσβεστικά οχήματα. Έτσι, το βρώμικο συνήθως νερό των υδατοδεξαμενών δεν χρησιμοποιείται εδώ και πολλά χρόνια στην κατάσβεση παρά μόνο σε εξαιρετικές περιπτώσεις.
Αφετέρου οι κτηνοτρόφοι έχουν σχεδόν εγκαταλείψει το επάγγελμα και μετά τα πρόσφατα γεγονότα της ευλογιάς ίσως δεν επανέλθουν όσοι πρόσφατα έχασαν τα ζώα τους λόγω της αναγκαστικής θανάτωσής τους. Οι κτηνοτρόφοι είχαν στο παρελθόν και την έννοια των δεξαμενών/ποτιστρών και ασκούσαν πίεση για τη συντήρησή τους.
Παγίδα θανάτου
Οι δεξαμενές που δεν έχουν νερό όλο τον χρόνο μέχρι το χείλος τους και η στάθμη τους πέφτει, μπορούν να αποτελέσουν παγίδα για τα ζώα που διψασμένα θα μπουν μέσα για νερό αλλά δυστυχώς δεν θα μπορέσουν να βγουν έξω. Δεν έχει γίνει μια συστηματική καταγραφή πόσα ζώα μπορεί να πνίγονται στις δεξαμενές, ενδεικτικά το 2025 σε έλεγχο περίπου 45 δεξαμενών βρέθηκαν νεκρά ζώα (2 γερακίνες, κεφάλια και υπολείμματα ζώων) σε πέντε δεξαμενές με χαμηλή στάθμη νερού. Στο παρελθόν είχαν βρεθεί 5 μαυρόγυπες και ένα όρνιο που λόγω του μεγέθους τους και της σπανιότητάς τους είχαν δηλωθεί ως περιστατικά, ενώ από άλλα είδη τα στοιχεία είναι ελλιπή, διότι ίσως δεν δηλώθηκαν. Επίσης, υπάρχουν και προφορικές αναφορές πνιγμού και ζώων συντροφιάς, όπως σκυλιά.
Η εγκατάλειψη αυτών των υποδομών είναι γεγονός και μάλιστα η συντήρησή τους για λόγους πυρόσβεσης δεν αποτελεί πλέον ισχυρό κίνητρο για να καταναλωθούν χρήματα. Ωστόσο, παραμένουν επί μακρόν έτσι, είτε στερεμένες είτε μισογεμάτες. Η δε στάθμη όσων ακόμη λειτουργούν μπορεί να μην παραμένει μέχρι επάνω όλο τον χρόνο, λόγω των παρατεταμένων περιόδων ξηρασίας.
Η λύση των ραμπών διαφυγής
Τι μπορεί άραγε να γίνει ώστε να μην αποτελούν παγίδα πνιγμού για τα ζώα τουλάχιστον όσες επιβεβαιωμένα διατηρούν χαμηλή στάθμη; Να ανοίξουν δια παντός και να μην αποθηκεύεται το νερό; Αυτό δεν αποτελεί ένα καλό σενάριο, διότι το νερό είναι πολύτιμο στο δάσος για τα άγρια ζώα, πόσο μάλλον όταν στερεύουν το καλοκαίρι τα ρέματα. Είναι επίσης πολύ χρήσιμο για τις μέλισσες, όπως και όλα τα είδη των επικονιαστών που διαβιούν στο δάσος. Άρα και μόνον για οικολογικούς λόγους αξίζει να συντηρηθούν και να αποτελούν σημεία νερού σε ένα ολοένα και πιο άνυδρο δασικό περιβάλλον. Είναι κρίμα μια υποδομή που με κόπο δημιουργήθηκε από τη Δασική Υπηρεσία να εγκαταλειφθεί. Η αξιοποίηση των πηγαίων υδάτων του δάσους ήταν πάντα μια ανθρώπινη δραστηριότητα που συνέδεε τον άνθρωπο με αυτή την πηγή ζωής και από την οποία φυσικά επωφελούναι και τα ζώα. Αλλά, έστω και αν συντηρηθούν, δεν μπορεί να διασφαλιστεί ότι η στάθμη δεν θα χαμηλώνει για κάποια διαστήματα.
Η ΕΠΒΘ φέτος σε συνεργασία με τη Δασική Υπηρεσία θα τοποθετήσει ράμπες διαφυγής των ζώων σε εκείνες τις δεξαμενές που η στάθμη είναι χαμηλή ή χαμηλώνει κάποιους μήνες του χρόνου. Είτε συντηρηθούν στο μέλλον είτε παραμείνουν έτσι, τουλάχιστον να μην αποτελούν παγίδα για πνιγμό των ζώων. Η χρήση ράμπας θα μπορούσε να ενταχθεί ως προληπτικό μέτρο σε ένα μελλοντικό πρόγραμμα συντήρησης για όλες τις δεξαμενές νερού του δάσους, με έμφαση στην οικολογική τους αξία ως πηγή νερού για την άγρια φύση.
Η δράση πραγματοποιείται στο πλαίσιο της «Συμμαχίας για την Άγρια Ζωή» μιας πρωτοβουλίας που υλοποιείται με την υποστήριξη του WWF Ελλάς σε συνεργασία με 11 Ελληνικές περιβαλλοντικές Μη Κυβερνητικές Οργανώσεις και κοινό όραμα την ευημερία της άγριας ζωής και του ανθρώπου.
Κ.Η.