Του Μενέλαου Μαλτέζου
Ο πρωθυπουργός δεσμεύθηκε ότι το πετρέλαιο θέρμανσης θα ξεκινήσει κάτω από το 1,75 ευρώ το λίτρο. Τον περασμένο Οκτώβριο κόστιζε περίπου 1,10 ευρώ. Μια τιμή λίγο κάτω από το 1,75 θα είναι, επομένως, αυξημένη πάνω από 50% — και θα παρουσιαστεί ως ανακούφιση. Την ίδια ώρα, τα δύο μεγάλα ελληνικά διυλιστήρια καταγράφουν κέρδη-ρεκόρ, πάνω από 1 δισ. ευρώ μέσα σε έξι μήνες.
Η κυβέρνηση επικαλείται την Ευρώπη και τα δημοσιονομικά όρια. Πολλές ευρωπαϊκές χώρες, όμως, έχουν ήδη μειώσει τη φορολογία στα καύσιμα. Το εμπόδιο δεν είναι οι Βρυξέλλες. Είναι η πολιτική επιλογή.
Το διεθνές σοκ είναι υπαρκτό. Ο πόλεμος στη Μέση Ανατολή κράτησε το Brent κοντά στα 100 δολάρια και προκάλεσε έλλειψη ντίζελ. Η τιμή στην αντλία, όμως, δεν εξαρτάται μόνο από το αργό πετρέλαιο. Περιλαμβάνει τα περιθώρια διύλισης και τους φόρους. Το αργό το εισάγουμε. Για τα άλλα δύο αποφασίζουμε εδώ.
Στο πρώτο εξάμηνο του 2026, οι δύο όμιλοι εμφάνισαν συνολικά προσαρμοσμένα καθαρά κέρδη πάνω από 1 δισ. ευρώ: 689 εκατ. ευρώ η Motor Oil και 393 εκατ. ευρώ η HELLENiQ ENERGY.
Η εξήγηση βρίσκεται στα περιθώρια διύλισης. Η Eurobank Equities τα υπολογίζει πάνω από 30 δολάρια το βαρέλι στο τρίτο τρίμηνο και εκτιμά ότι θα παραμείνουν υψηλά και το 2027, λόγω της εξάρτησης της Ευρώπης από εισαγωγές ντίζελ, της περιορισμένης διαθέσιμης δυναμικότητας και των χαμηλών αποθεμάτων. Η εκτίναξη των κερδών τροφοδοτείται, επομένως, από την έλλειψη και τα αυξημένα περιθώρια διύλισης — και καταλήγει στον λογαριασμό των νοικοκυριών.
Τον Αύγουστο, το πετρέλαιο κίνησης ήταν 30,6% ακριβότερο από πέρυσι και η βενζίνη 15,3%. Το ντίζελ κινεί το τρακτέρ και το φορτηγό, άρα η αύξησή του περνά στην τιμή κάθε προϊόντος. Περισσότερο επιβαρύνεται η περιφέρεια, όπου δεν υπάρχει εναλλακτική στο αυτοκίνητο και ο χειμώνας είναι μακρύς.
Και όλα αυτά σε μια χώρα όπου ο μέσος μισθός πλήρους απασχόλησης, ακόμη και σε μονάδες αγοραστικής δύναμης, βρίσκεται περίπου στο 59% του ευρωπαϊκού μέσου όρου. Οι Έλληνες πληρώνουν από τις υψηλότερες τιμές καυσίμων στην Ευρώπη, με μισθούς από τους χαμηλότερους.
Άλλες χώρες δεν περίμεναν. Η Γερμανία μειώνει τη φορολογική επιβάρυνση κατά περίπου 17 λεπτά το λίτρο. Η Κύπρος κατέβασε τον ΕΦΚ στα ευρωπαϊκά ελάχιστα, η Κροατία επέβαλε ανώτατες τιμές και όριο στα περιθώρια κέρδους, ενώ η Ισπανία μείωσε προσωρινά τον ΦΠΑ στα καύσιμα από 21% σε 10%.
Η Οδηγία 2003/96/ΕΚ καθορίζει κατώτατα επίπεδα φορολογίας· δεν επιβάλλει τους σημερινούς ελληνικούς φόρους. Στην Ελλάδα ο ΕΦΚ είναι 70 λεπτά το λίτρο στη βενζίνη, έναντι ευρωπαϊκού ελαχίστου 35,9 λεπτών, και 41 λεπτά στο ντίζελ κίνησης, έναντι 33 λεπτών.
Στο πετρέλαιο θέρμανσης ο ελληνικός ΕΦΚ είναι 28 λεπτά το λίτρο, ενώ το ευρωπαϊκό ελάχιστο μόλις 2,1 λεπτά. Μαζί με τον ΦΠΑ που αναλογεί στη διαφορά, η τελική τιμή μπορεί να μειωθεί περίπου κατά 32 λεπτά το λίτρο. Από το 1,75 ευρώ, δηλαδή, κοντά στο 1,43 — χωρίς ειδική ευρωπαϊκή άδεια και πριν από οποιαδήποτε παρέμβαση στα περιθώρια κέρδους.
Η κυβέρνηση έχει πέντε εργαλεία:
* Μείωση του ΕΦΚ έως τα ευρωπαϊκά ελάχιστα.
* Πλαφόν στα περιθώρια κέρδους σε ολόκληρη την αλυσίδα, από τη διύλιση μέχρι το πρατήριο.
* Έκτακτη εισφορά στα υπερκέρδη, με τον μηχανισμό που έχει ήδη εφαρμοστεί.
* Στοχευμένη στήριξη σε αγρότες, μεταφορείς και νοικοκυριά με χαμηλά εισοδήματα.
* Προσωρινή μείωση του ΦΠΑ στα καύσιμα από 24% σε 13%, με παράλληλη ευρωπαϊκή πρωτοβουλία για την αναγκαία θεσμική προσαρμογή.
Το πλαφόν, αν σταματά στα πρατήρια, πιέζει τον πιο αδύναμο κρίκο και αφήνει ανέγγιχτη τη διύλιση. Πρέπει να καλύπτει ολόκληρη την αλυσίδα, από το διυλιστήριο μέχρι την αντλία.
Και μετά έρχεται η γνωστή ερώτηση: «Πόσο κοστίζουν;».
Δύο από τα πέντε μέτρα δεν έχουν άμεσο δημοσιονομικό κόστος. Το πλαφόν περιορίζει τα περιθώρια κέρδους χωρίς να επιβαρύνει τον προϋπολογισμό. Η έκτακτη εισφορά όχι μόνο δεν κοστίζει, αλλά φέρνει έσοδα που μπορούν να χρηματοδοτήσουν τη μείωση των φόρων και τη στοχευμένη στήριξη.
Άλλωστε, την περίοδο Ιανουαρίου–Ιουλίου 2026, τα έσοδα από ΦΠΑ ξεπέρασαν τον στόχο του προϋπολογισμού κατά 739 εκατ. ευρώ. Η υπεραπόδοση αυτή προέρχεται από τις τσέπες των καταναλωτών και επιβαρύνει περισσότερο όσους διαθέτουν το μεγαλύτερο μέρος του εισοδήματός τους για βασικές ανάγκες.
Είναι εντυπωσιακό πόσο αυστηροί γίνονται ορισμένοι στις κοστολογήσεις όταν πρόκειται να ανακουφιστεί ο πολίτης και πόσο χαλαροί όταν πρόκειται να περιοριστούν τα υπερκέρδη.
Τα εργαλεία υπάρχουν. Αυτό που χρειάζεται είναι μια κυβέρνηση που θέλει και μπορεί να συγκρουστεί με μια αγορά δύο ομίλων και να προστατεύσει την κοινωνική πλειοψηφία, όχι τα υπερκέρδη.
Μενέλαος Φ. Μαλτέζος
Οικονομολόγος – Λογιστής, πρ. Βουλευτής Έβρου
Μέλος Εθνικού Συμβουλίου Ελληνικής Αριστερής Συμπαράταξης