room-to-grow-bnner

«Ιδιωτικοποίηση του νερού;» Όχι. Αλλά γιατί;

του Μάνου Λασκαράκη

Στις αρχές της δεκαετίας του 80’ το κομουνιστικό καθεστώς της Πολωνίας προχώρησε σε μια μεγάλη διατίμηση της τιμής του γάλακτος προς χάριν των καταναλωτών, σε τέτοιο βαθμό, που συνέφερε τους κτηνοτρόφους να το αγοράζουν από το γαλακτοπωλείο, παρά να το παράγουν. Το αποτέλεσμα ήταν η παραγωγή γάλακτος να σταματήσει, οι κτηνοτρόφοι να σφάξουν τα ζώα τους για να πουλήσουν το κρέας στην μαύρη αγορά, τα γαλακτοπωλεία να αδειάσουν και οι Πολωνοί πολίτες να μείνουν χωρίς γάλα για μεγάλο χρονικό διάστημα.

Παρόμοια παραδείγματα αυθαίρετου καθορισμού τιμών στις χώρες του Υπαρκτού Σοσιαλισμού υπήρξαν πολλά, με αποτέλεσμα κατά καιρούς να ξεμένουν από βασικά προϊόντα ή να έχουν έλλειψη αυτών και να συνωστίζονται σε ουρές για να τα προμηθευτούν.

Μερικές δεκαετίες πιο πίσω, το 1956, όταν ο Χρουστόφ ήταν ηγέτης της Σοβιετικής Ένωσης, ένας Ούγγρος οικονομολόγος είχε πει το εξής: «Αν κάποτε επικρατήσει ο κομουνισμός σε όλο τον κόσμο, πρέπει να κρατήσουμε μια τουλάχιστον χώρα με ελεύθερη αγορά, για να μαθαίνουμε τις πραγματικές τιμές των προϊόντων».

Όταν το 1989’ Θάτσερ προχώρησε στην ιδιωτικοποίηση του Βρετανικού δικτύου ύδρευσης, σε ερώτηση δημοσιογράφου «γιατί ιδιωτικοποιείτε το νερό;», εκείνη απάντησε: «για να μάθουμε πόσο κοστίζει».

Την εποχή εκείνη, της κρίσης του Υπαρκτού Σοσιαλισμού και της ΕΣΣΔ που όδευε προς της διάλυσή της, η οικονομία της αγοράς σε αντίθεση με τον κρατικό σχεδιασμό, έμοιαζε με μονόδρομος. Το παράδειγμα της Βρετανίας με το νερό ακολούθησαν πολλές Ευρωπαϊκές χώρες (ενώ της Γαλλίας είχε προηγηθεί). Τα αποτελέσματα, όμως, δεν ήταν αυτά που προσδοκούσαν….

Σε αντίθεση με τις τηλεπικοινωνίες και την ενέργεια όπου ο ανταγωνισμός των ιδιωτών δίπλα στο δημόσιο έριξε τις τιμές στον καταναλωτή και βελτίωσε τις παρεχόμενες υπηρεσίες, στο νερό δεν συνέβη κάτι αντίστοιχο.

Η ιδιαιτερότητα των δικτύων του νερού, οδήγησε σε ιδιωτικά μονοπώλια με αποτέλεσμα την αύξηση των τιμολογίων έως και 60%. Σπανίως συναντάμε δύο διαφορετικούς παρόχους στην ίδια πόλη ή περιφέρεια, ακόμη και σε χώρες στις οποίες δραστηριοποιούνται τρεις και τέσσερις ιδιωτικές επιχειρήσεις του κλάδου. Η δε έλλειψη ανταγωνισμού, οδηγεί και σε έλλειψη κινήτρων για την βελτίωση των υπηρεσιών, άρα και έλλειψη μέριμνας στη συντήρηση και βελτίωση των δικτύων με συνέπεια σε ορισμένες περιπτώσεις την αλλοίωση της ποιότητας του νερού που φτάνει στον καταναλωτή, με επιπτώσεις στη δημόσια υγεία,  κάτι που έδειξε και σχετική μελέτη που έγινε σε πανεπιστήμιο της Βαρκελώνης το 2010.

Το ακριβότερο και συχνά όχι ποιοτικότερο νερό έγινε η αιτία για την μεταστροφή της «πολιτικής του νερού», τόσο στην Ευρώπη, όσο και στις Ηνωμένες Πολιτείες. Από το 2000 κι έπειτα το δημόσιο ανέκτησε τον ελέγχου των δικτύων ύδρευσης σε πόλεις στη Γερμανία, τη Γαλλία, την Ολλανδία και σε πολλά ακόμα κράτη ανά την υφήλιο, όπως επίσης και σε αρκετές αμερικανικές πόλεις.

Δεν ξέρω αν είμαστε σε θέση να γνωρίζουμε αν οι «περιπέτειες» του νερού από τα κρατικά στα ιδιωτικά μονοπώλια και πίσω έλυσε την απορία που εξέφρασε Θάτσερ (και μπορεί να εκφράσει ο οποιοσδήποτε «οικονομικά ανήσυχος» νους) σχετικά με το πραγματικό κόστος του νερού που φτάνει στο σπίτι μας, αλλά το «ιστορικό» του νερού αποτελεί ένα επαρκές επιχείρημα υπέρ του ελέγχου των δικτύων του από το δημόσιο.

Υπάρχει όμως και ένα άλλο, δημοφιλέστερο επιχείρημα περί «Δημοσίου Αγαθού». Τι λέει γι’ αυτό η ορολογία των οικονομικών; Δεν ξέρω αν ακούγεται άχαρο, αλλά σύμφωνα με τον ορισμό, η παροχή ύδρευσης που φτάνει στα σπίτια μας, δεν αποτελεί δημόσιο αγαθό.  Αντιγράφω το ορισμό περί Δημόσιου Αγαθού:

«Καθαρά δημόσιο αγαθό ή αμιγές δημόσιο αγαθό είναι ένα αγαθό, το οποίο, από τη στιγμή που υπάρχει σε μία κοινωνία, κάθε άτομο ξεχωριστά, μπορεί να αποκομίζει συγχρόνως υπηρεσία ίσης ποσότητας και ίδιας ποιότητας, με τη συνολικά παρεχόμενη από το αγαθό.  Μερικά παραδείγματα είναι: η εθνική άμυνα,  ένα αντιπλημμυρικό έργο, οι υπηρεσίες που προσφέρει ένας φάρος, οι υπηρεσίες του δελτίου καιρού».

Επιπλέον ανάμεσα στα χαρακτηριστικά διευκρινίζεται ότι «δεν είναι δυνατή η είσπραξη τιμής από τη διάθεση των δημοσίων αγαθών» και είναι «Μη-ανταγωνιστικότητα στην κατανάλωση»

Όσοι άνθρωποι κι αν κοιτούν ένα φάρο, όσοι κι αν βλέπουν ένα δελτίο καιρού, αυτό δεν επηρεάζει την παρεχόμενη υπηρεσία του φάρου ή του δελτίου. Αντιθέτως με το νερό, αν σε μια πόλη ξαφνικά αρχίζουν όλοι να ποτίζουν τις αυλές τους, να πλένουν τα μπαλκόνια τους και οι πιο προνομιούχοι να γεμίζουν τις πισίνες τους, δεν θα φτάσει νερό σε πολλά διαμερίσματα, λόγω απώλειας πίεσης.  Η χρήση (και κατάχρηση) αυτού του αγαθού, επηρεάζει σαφώς τη χρήση των άλλων. Η κατανάλωσή του δηλαδή είναι ανταγωνιστική. Η «βάφτιση» του δικτύου ύδρευσης ως δημόσιου αγαθού στα πλαίσια της πολιτικής και δημοσιογραφικής καθομιλουμένης φαίνεται να αποκλίνει από τον ακαδημαϊκό ορισμό.

Το γιατί η ιδιωτικοποίηση του νερού οδηγεί σε αρνητικά αποτελέσματα αιτιολογείται με όρους που μπορούν να πείσουν και έναν τεχνοκράτη.

2 Σχόλια

  • Αρης Αυγερινός
    Posted 17 Ιουνίου 2020 13:10 0Likes

    Σωστός, πολύ σωστός! Το νερό δεν αποτελεί αμειγώς δημόσιο αγαθό, αλλά μπορεί να ελέγχεται από την πολιτεία ως αξία δημοσίου αγαθού. Δηλαδή, η πολιτεία να έχει σαφές και δηλωμένο δικαίωμα να διασφαλίζει την μη κερδοσκοπική εκμετάλλευση του απαραίτητου, για κάθε άνθρωπο, αυτού αγαθού. Και φυσικά, η πολιτεία, να προβλέπει την “οικονομία” του νερού, γιατί όπως όλοι γνωρίζουμε το αγαθό αυτό είναι “πεπερασμένης” ποσότητας!

  • ΓΙΩΡΓΟΣ ΞΕΝΟΥΔΑΚΗΣ
    Posted 18 Ιουνίου 2020 07:17 0Likes

    Από τα καλύτερα και αντιπροσωπευτικότερα άρθρα που έχω διαβάσει, σε λίγες σχετικά αράδες ξεδιπλώνει τα πάντα για την ιστορία και τους κινδύνους της ιδιωτικοποίησης του νερού, είδη το έχω κοινοποίηση στην Πανελλήνια ομοσπονδία των ΔΕΥΑ στην οποία είμαι μέλος του Δ.Σ. , συγχαρητήρια !!

Αφήστε ένα σχόλιο