Επιμέλεια: Κική Ηπειρώτου
Η επανεκκίνηση της θετικής ατζέντας στις ελληνοτουρκικές σχέσεις, ύστερα από μια περίοδο επιδείνωσής τους, είναι το σημαντικό αποτέλεσμα της συνάντησης του πρωθυπουργού Αλέξη Τσίπρα με τον πρόεδρο της Τουρκίας ΤαγίπΕρντογάν στην Αγκυρα, επισημαίνουν διπλωματικές πηγές, οι οποίες τονίζουν πως στο κλίμα αυτό θα ακολουθήσουν συναντήσεις, θα γίνουν βήματα και θα υπογραφούν συμφωνίες, όπως υπογράμμισαν και οι δύο ηγέτες στις κοινές δηλώσεις τους στους δημοσιογράφους.
Ο Έλληνας πρωθυπουργός προσήλθε στη συνάντηση με τη θέση να χτιστεί μια σχέση αμοιβαίου σεβασμού βασισμένου στο διεθνές δίκαιο, να ξαναπιάσουν η Ελλάδα και η Τουρκία το νήμα της θετικής ατζέντας, που είχε αρχίσει να υπάρχει το 2015-16, και τα σημαντικά που προκύπτουν από τη συνάντηση της Τρίτης, σύμφωνα με τις διπλωματικές πηγές είναι:
– Σε ό,τι αφορά στη μείωση της έντασης στο Αιγαίο η ενεργοποίηση ενός σημαντικού διαύλου των υπουργών Άμυνας Ελλάδας και Τουρκίας και η πρώτη τους συνάντηση θα γίνει στις Βρυξέλλες, στο περιθώριο της Συνόδου του ΝΑΤΟ. Επίσης, η προοπτική της συνεργασίας, μέσω συναντήσεων των γενικών γραμματέων των υπουργείων Εξωτερικών, οι οποίοι έχουν καιρό να συναντηθούν, και έχουν να επιτελέσουν σημαντικό ρόλο στον τομέα στο θέμα των Μέτρων Οικοδόμησης Εμπιστοσύνης.Υπήρξε ένα σαφές μήνυμα από τον πρόεδρο Ερντογάν και στη συνάντηση με τον Έλληνα πρωθυπουργό και στις δηλώσεις του υπέρ της μείωσης της έντασης στο Αιγαίο.
– Σε σχέση με το Κυπριακό αναμένεται να αρχίσουν σύντομα οι προπαρασκευαστικές συναντήσεις των υπουργείων Εξωτερικών, κάτι που ζητάει η ελληνική πλευρά από το 2016. Στην ανάγκη επίλυσης του Κυπριακού αναφέρθηκε και ο πρόεδρος Ερντογάν με όρους επανένωσης και μίλησε μόνο για πολιτική ισότητα και όχι για αναζήτηση λύσης σε άλλο πλαίσιο.
Ο κ. Τσίπρας επισήμανε την ανάγκη να υπάρξει σεβασμός του διεθνούς δικαίου στο Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο και υπογράμμισε το δικαίωμα της Κυπριακής Δημοκρατίας στην αξιοποίηση των πλουτοπαραγωγικών της πηγών.
– Ο αναπληρωτής υπουργός Οικονομίας και Ανάπτυξης Στέργιος Πιτσιόρλας συναντήθηκε με την υπουργό Εμπορίου της Τουρκίας και συζήτησαν θέματα συνεργασίας με πιο άμεσο να δρομολογηθεί το καλοκαίρι το πρώτο πλοίο στην ακτοπλοϊκή γραμμή Θεσσαλονίκη-Σμύρνη.
– Υπήρξε ευρεία αναφορά στις ευρωτουρκικές σχέσεις και στο θέμα της αναθεώρησης της τελωνειακής ένωσης Ε.Ε.-Τουρκίας, προς όφελος όλων των χωρών της περιοχής στις οποίες συμπεριλαμβάνεται και η Κυπριακή Δημοκρατία και επομένως δεν μπορούν να υπάρχουν αποκλεισμοί.
– Στο μεταναστευτικό θα υπάρξει και νέα συνάντηση του υπουργού Μεταναστευτικής Πολιτικής Δημήτρη Βίτσα με τον Τούρκο ομόλογο του, καθώς έχει αναπτυχθεί μια πολύ καλή και αποτελεσματική συνεργασία μεταξύ τους.
Σύμφωνα με τις διπλωματικές πηγές ο κ. Τσίπρας ζήτησε ενημέρωση για τα δικαιώματα της ελληνοορθόδοξης μειονότητας, έθεσε το θέμα της Θεολογικής Σχολής της Χάλκης, όπως και άλλα, ζητήματα που έχουν να κάνουν με τους Κωνσταντινουπολίτες και ενημερώθηκε. Ο κ. Ερντογάν ζήτησε να ενημερωθεί σε σχέση με τη Θράκη και ο Έλληνας πρωθυπουργός τον ενημέρωσε.
Σε ό,τι αφορά τις μεταρρυθμίσεις στη Θράκη ο κ. Τσίπρας ξεκαθάρισε ότι είναι ζήτημα δεσμεύσεων έναντι Ελλήνων πολιτών και δεν έχουν να κάνουν με τις διμερείς σχέσεις, είτε συμπίπτουν με τις διακηρύξεις της Τουρκίας, είτε δεν συμπίπτουν.
Τσίπρας: Συμφωνήσαμε να δημιουργήσουμε μια σχέση αλληλοκατανόησης
Μετά τη συνάντηση των δύο ηγετών, που κράτησε περισσότερο από το προβλεπόμενο, έγιναν κοινές δηλώσεις και απαντήθηκαν ερωτήσεις των δημοσιογράφων.
Ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν κατά την διάρκεια των κοινών δηλώσεων καλωσόρισε για ακόμα μια φορά τον Έλληνα πρωθυπουργό και μίλησε για τις διμερείς σχέσεις με την Ελλάδα σε κάθε επίπεδο.
Από την πλευρά του, ο Αλέξης Τσίπρας, πως «ο διάλογος μας όλα αυτά τα χρόνια είναι σημαντικός, όχι μόνο για το μέλλον των λαών μας αλλά και για την ευρύτερη περιοχή μας».
«Οι δύο χώρες μας μπόρεσαν να συνεργαστούν στενά το 2015 και το 2016, μια κρίσιμη περίοδο, όπου ξέσπασε μια πρωτοφανής προσφυγική και μεταστευτική κρίση και για πρώτη φορά καταφέραμε να συνεργαστούμε όχι μόνο για θέματα λεγόμενης χαμηλής πολιτικής, αλλά για την αντιμετώπιση ενός μείζονος σημασίας διεθνούς θέματος – της προσφυγικής και μεταναστευτικής κρίσης», είπε αρχικά ο Αλέξης Τσίπρας σε μια αναδρομή στο παρελθόν.
«Μπορέσαμε σε αυτό το πλαίσιο να οικοδομήσουμε μια νέα στρατηγική ευρωτουρκική συνεργασία, να βάλουμε μπρος ταυτόχρονα και τη θετική ατζέντα των ελληνοτουρκικών σχέσεων, την οικονομική και ενεργειακή μας συνεργασία, να πραγματοποιήσουμε γύρους διερευνητικών συνομιλιών και να προωθήσουμε τον διάλογο μεταξύ των στρατιωτικών μας για τη μείωση της έντασης στο Αιγαίο», συνέχισε λέγοντας ο πρωθυπουργός.
«Την ίδια στιγμή», πρόσθεσε, «καταφέραμε να προωθήσουμε τις συνομιλίες για το Κυπριακό, που φτάσανε πολύ κοντά σε λύση, ανοίγοντας και δύσκολα θέματα, όπως το ζήτημα της ασφάλειας».
Ο Αλέξης Τσίπρας θύμισε ότι ήταν από τους πρώτους ηγέτες που είχε τηλεφωνήσει στον Τούρκο Πρόεδρο μετά την απόπειρα πραξικοπήματος στη γείτονα, για να εκφράσει τη στήριξη της Ελλάδας μια χώρας που υπερασπίζεται την δημοκρατία και την ελευθερία και καταδικάζει κάθε προσπάθεια κατάλυσης της δημοκρατικής νομιμότητας.
«Αγκάθι» στις σχέσεις οι 8 Τούρκοι στρατιωτικοί
Πρόσθεσε ότι αργότερα υπήρξαν εξελίξεις που δημιούργησαν προσκόμματα σ’ αυτή τη θετική πορεία των ελληνοτουρκικών σχέσεων, ρητορική αντιπαραθετική, στο Αιγαίο ο αριθμός των παραβιάσεων του εθνικού εναέριου χώρου της Ελλάδας έφτασε σε πάρα πολύ υψηλά επίπεδα με πολύ επικίνδυνα περιστατικά στη θάλασσα και στον αέρα. Αναφέρθηκε και στην υπόθεση των 8 Τούρκων στρατιωτικών που επίσης αποτέλεσε αγκάθι στις σχέσεις, όπως και στη συνέχεια η υπόθεση των δύο Ελλήνων στρατιωτικών που κρατήθηκαν στην Τουρκία.
«Δεν αποδεχθήκαμε ότι αυτός ο φαύλος κύκλος είναι η μοίρα μας, το κισμέτ μας, δεν το πράξαμε και είμαι ευτυχής που δεν το πράξαμε», είπε ο Αλ. Τσίπρας. «Σήμερα στις συνομιλίες μας έγινε για μια ακόμα φορά σαφές ότι ούτε ο εσείς, ούτε εγώ, δεχόμαστε τη λογική της αδράνειας και της συμμόρφωσης με την πεπατημένη. Γιατί αναγνωρίζουμε ότι οι προκλήσεις που αντιμετωπίζουμε στην εποχή μας και στην περιοχή μας, δεν μας επιτρέπουν να παραμένουμε εγκλωβισμένοι σε αδιέξοδα», είπε ο Αλέξης Τσίπρας απευθυνόμενος στον Τούρκο Πρόεδρο.
«Ανατρέπουμε λογικές του παρελθόντος για μια σχέση αλληλοσεβασμού»
«Είμαστε υποχρεωμένοι να ανατρέπουμε τις λογικές του παρελθόντος για να οικοδομήσουμε μια σχέση βασισμένη στον σεβασμό του διεθνούς δικαίου, στην κατάργηση των απειλών πολέμου και στην αλληλοκατανόηση των ανησυχιών μας», είπε ο πρωθυπουργός και θύμισε ότι η επίσκεψη του ΡετζέπΤαγίπ Ερντογάν στην Ελλάδα τον Δεκέμβριο του 2017 ήταν η πρώτη μετά από 65 χρόνια για Τούρκο Πρόεδρο και πως ο ίδιος έχει επισκεφθεί 4 φορές την Τουρκία μέσα σε 4 χρόνια.
Στην συνέχεια ο Αλέξης Τσίπρας τόνισε ότι σε αυτό το θετικό πνεύμα, «συμφωνήσαμε να προχωρήσουμε το επόμενο διάστημα με βασικό στόχο την αποκλιμάκωση της έντασης στο Αιγαίο και την προώθηση μέτρων οικοδόμησης εμπιστοσύνης».
Να υπάρξει δίκαιη και βιώσιμη λύση στο Κυπριακό
«Με τη δημιουργία αυτών των προϋποθέσεων, μπορούμε, πιστεύω, στη συνέχεια να έχουμε πρόοδο και να επαναλάβουμε και τις διερευνητικές συνομιλίες για τη διαφορά που έχουμε στο θέμα της υφαλοκρηπίδας στο Αιγαίο», είπε ο Αλέξης Τσίπρας.
Ως προς το Κυπριακό τόνισε την ανάγκη να υπάρξει δίκαιη και βιώσιμη λύση στο πλαίσιο των αποφάσεων του ΟΗΕ, προς όφελος του συνόλου του κυπριακού λαού, ελληνοκύπριους και τουρκοκύπριους, που θα καθιστά την επανενωμένη, ομοσπονδιακή Κύπρο μια κανονική χώρα της περιοχής και της ΕΕ.
Σημείωσε ότι σε αυτή τη νέα προσπάθεια οφείλουμε να αποφύγουμε τα λάθη του παρελθόντος και για αυτό κατέθεσε την άποψη ότι πρέπει να συμφωνήσουν στην πραγματοποίηση προπαρασκευαστικών συναντήσεων στο κρίσιμο θέμα της ασφάλειας στον οποίο εμπλέκεται η Ελλάδα και η Τουρκία. Τόνισε παράλληλα τη σημασία που έχει ο σεβασμός του διεθνούς δικαίου στην Ανατολική Μεσόγειο και την ανάγκη, η ενέργεια να αποτελέσει γέφυρα συνεργασίας και όχι εμπόδιο στην περιοχή.
Ακτοπλοϊκή σύνδεση Θεσσαλονίκης με Σμύρνη
«Συμφωνήσαμε ότι το καλοκαίρι πρέπει να δουλέψουμε ώστε να είναι πραγματικότητα η ακτοπλοική σύνδεση Σμύρνης-Θεσσαλονίκης», είπε ο πρωθυπουργός και πρόσθεσε ότι συμφωνήσαν να προχωρήσουν στη διοργάνωση νέου επιχειρηματικού φόρουμ που θα αναδείξει τις ευκαιρίες που ανοίγονται για συνεργασία, ιδίως τώρα που η Ελλάδα έχει εξέλθει από μια κρίση που την ταλαιπώρησε για πολλά χρόνια.
Στήριξη στην ενταξιακή πορεία της Τουρκίας
Στη συνέχεια ο Αλέξης Τσίπρας μίλησε για τη συνεργασία στο πλαίσιο της Δήλωσης ΕΕ-Τουρκίας και τις δυνατότητες που υπάρχουν για μείωση των ροών, για την ανάγκη αύξησης των επιστροφών και την αντιμετώπιση των δικτύων των διακινητών, είπε ο πρωθυπουργός.
«Συζήτησαμε και για την προοπτική της αναθεώρησης της Τελωνειακής Ένωσης ΕΕ-Τουρκίας, προς όφελος, μεταξύ άλλων, όλων των χωρών της περιοχής. Τονίζω τη στήριξη στην ενταξιακή πορεία της Τουρκίας, προς όφελος της, αλλά και προς όφελος της Ευρώπης, κάτι που μπορεί να συνεισφέρει στην επιστροφή στις σημαντικές δημοκρατικές μεταρρυθμίσεις που πραγματοποίηθηκαν τα περασμένα χρόνια», κατέληξε ο πρωθυπουργός.
Να γίνουν ιστορικά βήματα
Ο Αλέξης Τσίπρας τόνισε ότι «υπάρχει πολύ σημαντική δυνατότητα το επόμενο διάστημα να επενδύσουμε στη θετική ατζέντα των σχέσεων ανάμεσα στις δύο χώρες. “Η περίοδος που διανύουμε είναι ιδιαίτερη, η Ελλάδα βγαίνει μετά από πολυετή κρίση στις αγορές, λύνουμε προβλήματα δεκαετιών, όπως τη διαφορά μας με τον βόρειο γείτονα μας, τη Βόρεια Μακεδονία», είπε και τόνισε ότι «πρέπει να δημιουργήσουμε τις προϋποθέσεις ώστε να διαμορφώσουμε ένα κλίμα ασφάλειας, ειρήνης και συνεργασίας στο Αιγαίο που θα είναι προς όφελος και των δύο χωρών.
«Εμείς θέλουμε να βάλουμε τα θεμέλια ώστε να μπορέσουμε κάποια στιγμή να χτίσουμε, δεν είμαστε έτοιμοι να χτίσουμε χωρίς να βάλουμε τα θεμέλια», ανέφερε ο πρωθυπουργός και τόνισε ότι «η συνάντηση αυτή είχε ως αντικείμενο να δημιουργήσουμε τις προϋποθέσεις ώστε να μπορέσουμε να κάνουμε αργότερα ιστορικά βήματα και στις ελληνοτουρκικές σχέσεις».
Ερντογάν: Θέλουμε πίσω τους πραξικοπηματίες
Ο Τούρκος πρόεδρος, στην εισαγωγή των δηλώσεών του, σημείωσε: «Επιθυμούμε διμερείς σχέσεις με την Ελλάδα σε κάθε επίπεδο. Πρέπει να μείνουν ανοιχτοί οι δίαυλοι συνομιλίας. Πιστεύουμε ότι κάθε πρόβλημα μπορεί να λυθεί με διάλογο», τόνισε, ενώ έκανε λόγο για «ομογενείς που ζουν στην Ελλάδα», αναφερόμενος στους μουσουλμάνους της Θράκης.
«Η Τουρκία σηκώνει μεγάλο βάρος όσον αφορά στους πρόσφυγες. Έχουμε ξοδέψει περίπου 35 εκατ. δολάρια για τη φροντίδα τους. Η ακτοφυλακή μας κάνει τα πάντα στο Αιγαίο για τον περιορισμό των θανάτων προσφύγων», σημείωσε αναφορικά με το προσφυγικό.
«Τουρκία και Ελλάδα γνωρίζουν το αιματηρό πρόσωπο της τρομοκρατίας. Πρέπει, ως σύμμαχοι, να είμαστε από κοινού ενάντια στην τρομοκρατία και να έχουμε κοινή αντιμετώπιση. Δεν θα πρέπει οι φυγάδες τρομοκρατικών οργανώσεων να βρίσκουν θέση στην Ελλάδα», ανέφερε σχετικά με τους 8 που βρίσκονται στη χώρα μας.
«Θα κάνουμε άνοιγμα στις θρησκευτικές μειονότητες. Θα βρούμε από κοινού λύσεις», δήλωσε ολοκληρώνοντας.
Σε ερώτηση του δημοσιογράφου του OPEN TV, Χρήστου Τσιγουρή, για τον χρόνο της επίσκεψης, ο πρόεδρος Ερντογάν σημείωσε: «Σε λίγο καιρό θα έχουμε μία μεγάλη διάσκεψη στη Θεσσαλονίκη. Θα συνοδευτώ από επιχειρηματίες και τότε θα συνάψουμε διάφορες συμφωνίες. Πρόκειται για μία Διάσκεψη Κορυφής. Οι πολιτικοί πρέπει να κερδίζουν φιλίες και φίλους και όχι εχθρότητες. Εμείς έτσι ασκούμε την πολιτική μας και έτσι θα συνεχίσουμε».
Σε ό,τι αφορά τη Θεολογική Σχολή της Χάλκης, είπε: «Όπως γνωρίζετε το 1971 έκλεισε η Θεολογική Σχολή της Χάλκης. Δεν είμαστε εμείς υπεύθυνοι γι’ αυτό, δεν κυβερνούσαμε τότε. Όταν πήγαινα εγώ σχολείο, είχαμε πάει επίσκεψη στη Σχολή. Είχα γνωρίσει έναν σοφό καθηγητή της Σχολής και είχε μείνει στο μυαλό μου. Τότε, η Σχολή είχε ελάχιστους μαθητές. Τώρα, είμαστε σε ένα σημείο όπου η Σχολή είναι κλειστή. Τόσο ο κ. Τσίπρας όσο και οι προγενέστεροι Έλληνες πρωθυπουργοί το φέρνουν στην ατζέντα… Αυτή τη στιγμή η Ιερά Σύνοδος με τα 15 μέλη της λειτουργεί κανονικά. Εμείς στην Ελλάδα απαντάμε ελάτε να συζητήσουμε για τους μουφτήδες στη Θράκη», ήταν η αναφορά του ΤαγίπΕρντογάν στη Θεολογική Σχολή της Χάλκης, χωρίς να διευκρινίζει αν και πότε αυτή θα επαναλειτουργήσει.
Ακολούθησε γεύμα στο παλάτι του Ερντογάν, το οποίο συνοδεύτηκε και από ελληνική μουσική, με μπουζούκι και το εμβληματικό «Μες του Βοσπόρου τα Στενά», ενώ ο πρωθυπουργός και η συνοδεία του αναχώρησαν το ίδιο βράδυ για Κωνσταντινούπολη.
Η επίσκεψη στην Αγία Σοφία
Το πρωί της Τετάρτης ο Πρωθυπουργός επισκέφθηκε την Αγία Σοφία, με πολλά τουρκικά ΜΜΕ να καλύπτουν live την επίσκεψη αυτή. «Είμαι πολύ χαρούμενος που βρίσκομαι σε αυτό το ιστορικό μέρος, δεν θέλω να κάνω κάποια άλλη δήλωση», είπε στους δημοσιογράφους ο Αλέξης Τσίπρας.
Ο Έλληνας πρωθυπουργός συνοδευόταν από τον εκπρόσωπο του Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, Ιμπραχίμ Καλίν, και τον Κοκτσούν Γιλμάζ από το υπουργείο Πολιτισμού και Τουρισμού.
Από ελληνικής πλευράς, ο πρωθυπουργός συνοδευόταν από τον υπουργό Παιδείας Κώστα Γαβρόγλου, τον αναπληρωτή υπουργό Εξωτερικών Γιώργο Κατρούγκαλο, τον υφυπουργό Εξωτερικών Μ. Μπόλαρη, ενώ μαζί του ήταν και η σύντροφός του Μπέττυ Μπαζιάνα.
Το tweet Τσίπρα για την ξενάγηση στην Αγιά Σοφιά: «Ιδιαίτερη χαρά και συγκίνηση κατά την επίσκεψη στην Αγία Σοφία, μνημείο του βυζαντινού πολιτισμού, της ορθοδοξίας και της παγκόσμιας πολιτιστικής κληρονομιάς. Εδώ αισθάνεται κανείς το βάρος της ιστορίας», έγραψε ο πρωθυπουργός.