Ο άνθρωπος από τη στιγμή που γεννιέται έχει μία βασική ανάγκη για να επιβιώσει. Αυτή η βασική ανάγκη είναι η αποδοχή από το περιβάλλον του. Το να νιώθει δηλαδή ότι οι σημαντικοί άλλοι γύρω του, τον δέχονται και τον αγαπούν γι αυτό ακριβώς που είναι. Η ανάγκη για αποδοχή είναι τόσο μεγάλη που ο άνθρωπος μπορεί να απαρνηθεί ακόμα και την βίωση και έκφραση βασικών οργανικών του αναγκών έτσι ώστε να νιώθει ότι γίνεται αποδεκτός. Εξαναγκάζεται, δηλαδή, να αγνοεί εμπειρίες που είναι σημαντικές για τον οργανισμό του, αλλά και να υιοθετεί εκείνες των σημαντικών άλλων προκειμένου να μη χάσει την αγάπη τους (Μπρούζος, 2004).
Έτσι, ένα βρέφος που πεινάει και κλαίει για να το ταΐσουν κάθε φορά που νιώθει πεινασμένο, μπορεί να απαρνηθεί και σιγά σιγά να σταματήσει να εκφράζει την ανάγκη του αυτή έτσι ώστε να εναρμονιστεί με τον όρο από το περιβάλλον – μητέρα, ότι πρέπει να τρώει κάθε τρεις ώρες. Μαθαίνει με άλλα λόγια να γίνεται ότι οι άλλοι απαιτούν από αυτό, βλέποντας τον εαυτό του, σύμφωνα με τις αξιολογήσεις των σημαντικών άλλων (Rogers & Wood, 1977).
Από όταν το άτομο αρχίζει να συνειδητοποιεί τον εαυτό του αναπτύσσει μια ανάγκη για θετική αποδοχή. Αυτή η ανάγκη είναι παγκόσμια. Η ανάγκη για άνευ όρων θετική αποδοχή είναι βασική ανθρώπινη ανάγκη, εκτεταμένη και συνεχής (Sanford,1984).
Όταν ένα άτομο αισθάνεται ότι γίνεται πραγματικά αποδεκτό από ένα άλλο, τότε νιώθει ελεύθερο να μετακινηθεί από εκεί που το ίδιο είναι και να αρχίσει να σκέπτεται πώς αυτό το ίδιο θέλει να αλλάξει, πως θέλει να ωριμάσει, πως μπορεί να διαφοροποιηθεί, πως θα μπορούσε να γίνει, όσο το δυνατόν περισσότερο αυτό που είναι ικανό να είναι (Gordon, 2009). Όταν μπορέσουμε να ακούσουμε και να αποδεχτούμε ένα παιδί όπως είναι, τότε του δίνουμε τη δυνατότητα να γνωρίσει και να αποδεχτεί τον εαυτό του και τότε να μπορεί να αλλάξει προς το καλύτερο δυνατό γι αυτό (Rogers,1961). Η αποδοχή, μαζί με την ενσυναίσθηση και τη αυθεντικότητα από τους γονείς προς το παιδί μπορεί να γίνει το γόνιμο έδαφος ώστε ένα παιδί να μπορεί όσο το δυνατόν περισσότερο να αναπτυχθεί και να γίνεται όλο και περισσότερο οι δυνατότητές του.
Πολλοί άνθρωποι που ασχολούνται με παιδιά, τείνουν να θεωρούν ότι αν αποδεχτούν το παιδί αυτό θα μείνει όπως ακριβώς είναι, ότι ο καλύτερος τρόπος να βοηθήσουν ένα παιδί να τα καταφέρει στο μέλλον είναι να του λένε ότι δεν το αποδέχονται τώρα. Κάπως έτσι, πολλές ή και τις περισσότερες φορές, ο τρόπος που σχετιζόμαστε με τα παιδιά είναι μέσω έκφρασης παρατηρήσεων, κριτικής, αξιολόγησης, επίκρισης, διδαχής, ηθικολογίας, εντολών (Gordon, 2009), προσπαθώντας συνήθως με τις καλύτερες προθέσεις, να τους μάθουμε και να τους δείξουμε πώς πρέπει να είναι. Πιστεύοντας λοιπόν ότι εμείς ξέρουμε καλύτερα για τα παιδιά απ’ ότι τα ίδια, χάνουμε τη δυνατότητά μας να σχετιστούμε μαζί τους, να τα ακούσουμε και να μάθουμε από αυτά τι πραγματικά έχουν ανάγκη αλλά και να τα διευκολύνουμε να συνειδητοποιούν και τα ίδια τις ανάγκες τους και το καλύτερο γι αυτά.
Για να ακούσω έναν άλλον άνθρωπο χρειάζεται να σταθώ απέναντι του, διαθέσιμος προσπαθώντας να ακούσω με όχι μόνο μέσω της ακοής αλλά και της όρασης και όλων των αισθήσεων. Να ακούσω με αποδοχή και εκτίμηση το συνομιλητή μου δίνοντας του ότι όλοι οι άνθρωποι έχουμε πιο πολύ ανάγκη, αλλά ταυτόχρονα να επιτρέψω και στον εαυτό μου να αλλάξω και εγώ μέσω αυτής της κατανόησης.
Κλείνοντας, με τα λόγια του Rogers (1961), «…η πρώτη μας αντίδραση στις περισσότερες δηλώσεις που ακούμε από τους άλλους ανθρώπους είναι η άμεση αξιολόγηση ή κρίση τους και όχι η κατανόησή τους. Όταν κάποιος εκφράζει ένα συναίσθημα ή στάση ή πιστεύω, η τάση μας, σχεδόν αμέσως, είναι να νιώσουμε ότι «είναι σωστό» ή «είναι ηλίθιο», «δεν είναι φυσιολογικό», «είναι παράλογο», «είναι λάθος», «δεν είναι καλό». Πολύ σπάνια επιτρέπουμε στους εαυτούς μας να καταλάβουμε ποιο ακριβώς είναι το νόημα της δήλωσης για το συγκεκριμένο άτομο. Πιστεύω πως αυτό συμβαίνει, γιατί η κατανόηση είναι επικίνδυνη. Αν αφήσω τον εαυτό μου να καταλάβει πραγματικά ένα άλλο άτομο, μπορεί να αλλάξω από αυτή την κατανόηση. Και όλοι φοβόμαστε την αλλαγή. Όπως συνηθίζω να λέω, δεν είναι εύκολο πράγμα να επιτρέψεις στον εαυτό σου να καταλάβει κάποιον άλλον, να μπεις εντελώς και ενσυναισθητικά στο πλαίσιο αναφοράς του. Ταυτόχρονα, είναι και σπάνιο…»
Αναφορές
Gordon, T. (2009). Τα μυστικά του αποτελεσματικού γονέα. Αθήνα: Ερευνητές
Μπρούζος, Α.(2004). Προσωποκεντρική Συμβουλευτική, Θεωρία, έρευνα και εφαρμογές, Αθήνα: Γιώργος Δάρδανος
Rogers C. R. (1961). On becoming a person. A therapist’s view of psychotherapy. Boston: Houghton Mifflin
Rogers, C. R. (1980). A way of being. Boston: Houghton Mifflin.
Rogers C. R. & Wood, J.K. (1977). Klientenzentrierte Theory. In: C. R Rogers, Therapeut und Klient (113-141). München: Kindler
Sanford, R. (1984). Unconditional Positive Regard, A Misundrestood way of being. Center for Interpersonal Growth, Long Island, New York.
Δημητρακοπούλου Δήμητρα, Msc
Εκπαιδευτικός Πρωτοβάθμιας Εκπαίδευσης
Σύμβουλος Ψυχικής Υγείας
Προσωποκεντρική Θεραπεύτρια,
Παιδοκεντρική Παιγνιοθεραπεύτρια
Συνεργάτης του Εργαστηρίου Ψυχοκοινωνικών Μελετών