Η σκηνή είχε κάτι συγκινητικό. Δεκατέσσερις Θρακιώτισσες υφάντρες, δύο με την παραδοσιακή μαντίλα, περνούσαν την περασμένη Παρασκευή το πρωί το κατώφλι της Εθνικής Πινακοθήκης μαζί με την Αγγελική Γιαννακίδου, ιδρύτρια του Εθνολογικού Μουσείου Θράκης. Περιποιημένες, με τα καλά τους ρούχα, στάθηκαν κάπως αμήχανα στην είσοδο μπροστά στην τεράστια «Λαϊκή αγορά» του Παναγιώτη Τέτση.
Σκοπός της επίσκεψής τους στην Αθήνα ήταν να ξεναγηθούν τόσο εκεί όσο και στη Γλυπτοθήκη, για να εξοικειωθούν με ορισμένες έννοιες της ιστορίας της τέχνης, αλλά και να εμπνευστούν νέα σχέδια από καταξιωμένα έργα. Διότι το να ξέρεις μιαν αρχαία τεχνική δεν αρκεί. Πρέπει αυτά που παράγεις να μπορούν να αφορούν και το σήμερα, να διασυνδέουν το παρελθόν με το σύγχρονο ντιζάιν.
Αυτή ήταν πάντοτε η πεποίθηση της Γιαννακίδου, που έχει πραγματικά οργώσει τη Θράκη για να βρει εκείνους τους χειροτέχνες που ακόμη κρατούν ζωντανή την υφαντική, τη σιδηρουργία, την ξυλογλυπτική, και να τους βοηθήσει να αποκτήσουν αυτοπεποίθηση και όραμα. Αλλωστε το ΕΜΘ προσφάτως απέσπασε για τον λόγο αυτό μια σπουδαία πανευρωπαϊκή διάκριση.
Οι 14 Θρακιώτισσες δουλεύουν τον αργαλειό με υπομονή και μεράκι. Κάποιες από αυτές προέρχονται από την ΚΟΙΝΣΕΠ Πλέτενο και τρεις δομές υφαντικής σε Σοφικό, Σουφλί και Αρδάνιο. Το Πλέτενο, λίγο έξω από την Ξάνθη, έχει τη δική του ιστορία, καθώς η έδρα του είναι ένα παλιό φυλάκιο στο οποίο μέχρι και τη δεκαετία του 1990 γινόταν η διακρίβωση των στοιχείων από τις αστυνομικές αρχές για όλους όσοι ήθελαν να πάνε η να έρθουν από τα Πομακοχώρια της περιοχής. Τώρα είναι πια εργαστήριο και φυτώριο ταλέντων, χάρη στην αεικίνητη Αγγελική, την «Κυρά του Εβρου».
Οι άλλες τρεις δομές έγιναν και με την πρωτοβουλία του υπουργείου Πολιτισμού, το οποίο τα τελευταία χρόνια, με πραγματική ζέση και αποφασιστικότητα, στηρίζει τέτοιες δράσεις για την υφαντική, την κεραμική, την ξυλογλυπτική, σε διαφορετικά σημεία της επικράτειας. Στη Θράκη, ωστόσο, η οργανωτική αυτή προσπάθεια έχει ήδη και την τεχνογνωσία του ΕΜΘ, που καινοτομεί στη διασύνδεση των τοπικών κοινοτήτων.
Οι προσκεκλημένες στην Πινακοθήκη έγιναν δεκτές με μεγάλη θέρμη από την επικεφαλής του μουσείου Συραγώ Τσιάρα και από την Εφη Αγαθονίκου. Καθόλου τυχαία η ξενάγηση ξεκίνησε από τη «Λαϊκή αγορά» και την παρακαταθήκη της Μαρίνας Λαμπράκη-Πλάκα, που τοποθέτησε αυτήν την τεράστια φρίζα στην είσοδο για να θυμίζει ότι το μουσείο πρέπει να είναι ανοιχτό σε όλους τους ανθρώπους, κάθε ηλικίας, θρησκεύματος και καταγωγής. Από κοντά και το έργο του Τσόκλη με τον έφιππο Αη-Γιώργη να σκοτώνει το θεριό.
Κρυφακούγοντας τις συζητήσεις των γυναικών με τον φωτογράφο Νίκο Κοκκαλιά, μάθαμε πως οι εικόνες με καβαλάρηδες ήταν από τα πιο διαδεδομένα μοτίβα στη Θράκη από τα προχριστιανικά χρόνια.
Οι 14 Θρακιώτισσες ξεναγήθηκαν στην Εθνική Πινακοθήκη και στη Γλυπτοθήκη στο Γουδί.
Με λόγια τρυφερά και υποστηρικτικά, η Συραγώ έκανε το καλωσόρισμα και μετά άρχισε η ξενάγηση με εκκίνηση τα κλασικά αριστουργήματα του 19ου αιώνα. Από την Επτανησιακή Σχολή, τον Γύζη και τον Λύτρα, πέρασαν και στα πιο σύγχρονα. Ακολούθησε και ένα πολύ κατατοπιστικό εργαστήρι με κολάζ. Μεγάλη εντύπωση τους έκανε και η Εθνική Γλυπτοθήκη στο Γουδί που έχει μαζεμένα τόσα αριστουργήματα, από τον Γιαννούλη Χαλεπά μέχρι και τους αφαιρετικούς καλλιτέχνες. Εφυγα από το Μουσείο με διάθεση αισιόδοξη για τα έργα που πρόκειται να σκαρωθούν στους αργαλειούς από τα άξια χέρια αυτών των γυναικών. Και βέβαια θα έχουμε την ευκαιρία να τα δούμε και σε έκθεση στην Αθήνα.
Φωτογραφίες [ΝΙΚΟΣ ΚΟΚΚΑΛΙΑΣ]
Αρθρο της Μαργαρίτας Πουρνάρα στην Καθημερινή για την δράση του ΕΜΘ μαζί με την Εθνική Πινακοθήκη – Μουσείο Αλεξάνδρου Σούτσου / National Gallery