Ορυχείο της ανάπτυξης στο Αμύνταιο, μεταλλείο της εγκατάλειψης στην Αλεξανδρούπολη

Της Κικής Ηπειρώτου                     

Ένα εγκαταλελειμμένο λιγνιτωρυχείο στη δυτική Μακεδονία, που για χρόνια πρόσφερε πρώτη ύλη για ηλεκτρική ενέργεια, ετοιμάζεται ν’ αποκτήσει νέα ζωή, που… ευφραίνει καρδίαν, αφού θα μετατραπεί σε αμπελώνα, προσφέροντας ταυτόχρονα δεκάδες νέες θέσεις εργασίας! Την ίδια στιγμή, στην Αλεξανδρούπολη, η «πληγή» των παλιών μεταλλείων της Κίρκης υφίσταται ακόμη, αφού η ευκαιρία για αποκατάσταση του χώρου και η αξιοποίησή του φαίνεται πως, για την ώρα, έχει χαθεί.

Δύο περιπτώσεις με αρκετές ομοιότητες, με τη μία να αποτελεί παράδειγμα προς μίμηση και την άλλη προς αποφυγή. Στην περίπτωση του ορυχείου της Βεγόρας, πέρα από την αναπτυξιακή προοπτική του έργου, υπάρχει και η διάσταση της προστασίας του περιβάλλοντος, καθώς το θέμα της αυτανάφλεξης του λιγνίτη, δημιουργούσε για περίπου 20 χρόνια περιβαλλοντικά προβλήματα.  Το έργο είναι εκτιμώμενου προϋπολογισμού 10 εκατ. ευρώ, ενώ η διαδικασία ένταξής του στο Σχέδιο Δίκαιης Αναπτυξιακής Μετάβασης (ΣΔΑΜ) αναμένεται να ολοκληρωθεί τον Οκτώβριο.

Στην περίπτωση των μεταλλείων της Κίρκης, όπου επίσης υπάρχουν ζητήματα ρύπανσης, εδώ και δεκαετίες, το έργο της αποκατάστασης θα κόστιζε 5,5 εκ ευρώ. Δυστυχώς, όμως, πριν λίγους μήνες, η όλη προσπάθεια ξαφνικά ναυάγησε.

 

Το παράδειγμα του Αμύνταιου

Το σκουροκάστανο χρώμα του λιγνίτη κυριάρχησε για δεκαετίες σε μια έκταση περίπου 1000 στρεμμάτων στην περιοχή κοντά στο χωριό Βεγόρα, στη νοτιοδυτική όχθη της λίμνης Βεγορίτιδα. Σύμφωνα με το ΑΠΕ, η εξόρυξη του ορυκτού, που άρχισε κατά τη διάρκεια του Μεσοπολέμου και τροφοδότησε τους πρώτους ατμοηλεκτρικούς σταθμούς στην περιοχή, έσκαψε στα σπλάχνα της γης υπόγειες στοές δεκάδων μέτρων. Στοές μέσα στις οποίες τα φορτωμένα με λιγνίτη βαγονέτα διήνυσαν χιλιάδες διαδρομές, μεταφέροντας τόνους φορτίου.

Τις τελευταίες δεκαετίες, το ορυχείο της Βεγόρας, που χωροθετείται ανάμεσα στον οικισμό Μελίτη από τον βορρά και στην πόλη του Αμυνταίου από τον νότο, είναι ανενεργό, αν και παραμένει κατά κάποιο τρόπο «ζωντανό», αφού ο ήχος των κατολισθήσεων κι η αυτανάφλεξη του λιγνίτη σε επαφή με τον αέρα ταράζουν κάθε τόσο την ηρεμία.

Με τη «θεραπεία» του εδάφους και τη μεταφορά εκατομμυρίων κυβικών χώματος, θα αρχίσει να μετατρέπεται σε κάτι εντελώς διαφορετικό: σε δύο αμπελώνες εκατοντάδων στρεμμάτων έκαστος, στον χώρο του ορυχείου και των αποθέσεών του, που στόχος είναι να αποδώσουν εύγευστα κρασιά από την ποικιλία ξινόμαυρο, ενώ ταυτόχρονα θα προσφέρουν δεκάδες νέες θέσεις εργασίας, μεταξύ άλλων, σε αγρότες κι ανθρώπους που πλήττονται από την απολιγνιτοποίηση.

Το μοντέλο της μετατροπής παλαιών ορυχείων σε αμπελώνες εφαρμόζεται ήδη στη Γαλλία, όπου κοντά στις πόλεις Καλέ και Βουλώνη, στις γαλλικές ακτές της Μάγχης, οι Γάλλοι οινοποιοί έχουν φυτέψει αμπέλια της ποικιλίας Chardonnay, ενώ και στην ανατολική Γερμανία η «δεύτερη ζωή» για παλιά μεταλλεία και η τουριστική τους αξιοποίηση είναι συνήθης πρακτική. Και στη Μήλο, ένας αμπελώνας δεκάδων στρεμμάτων έχει δημιουργηθεί στη θέση παλιού ορυχείου περλίτη του νησιού.

Σε δύο μήνες αναμένεται να μπουν οι μπουλντόζες στο ορυχείο

«Το ορυχείο, που σταμάτησε οριστικά να λειτουργεί το 2001-2002, βρίσκεται στην αμπελουργική ζώνη Αμυνταίου. Σήμερα, στο ορυχείο σημειώνονται κατολισθήσεις, για τις οποίες ολοκληρώθηκε η μελέτη αποκατάστασης πρανών από το Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο (καθηγητής Β. Μαρίνος).

Πέραν όμως της αστάθειας των πρανών, υπάρχει και το θέμα της αυτανάφλεξης του λιγνίτη, το οποίο δημιουργεί περιβαλλοντικό πρόβλημα. Στο πλαίσιο του έργου θα αντιμετωπιστούν και τα δύο προβλήματα και στο ορυχείο θα φυτευτούν δύο αμπελώνες σε “πατάρια” (αναβαθμίδες), 475 στρεμμάτων ο πρώτος και περίπου 500 ο δεύτερος», εξηγεί στο ΑΠΕ-ΜΠΕ ο δήμαρχος Αμυνταίου, Άνθιμος Μπιτάκης.

Το έργο είναι εκτιμώμενου προϋπολογισμού 10 εκατ. ευρώ, ενώ η διαδικασία ένταξής του στο Σχέδιο Δίκαιης Αναπτυξιακής Μετάβασης (ΣΔΑΜ) αναμένεται να ολοκληρωθεί τον Οκτώβριο.

«Αναμένουμε να ολοκληρωθεί και η φυτοτεχνική μελέτη της Γεωπονικής Σχολής στη Θεσσαλονίκη, από την οποία θα προκύψουν, μεταξύ άλλων, και νέες ποικιλίες αμπέλου που θα φυτευτούν δίπλα στο ξινόμαυρο. Ανάδοχος του έργου αποκατάστασης του ορυχείου θα είναι πιθανότατα η ΔΕΗ, η οποία έχει μεγάλη εμπειρία σε τέτοιου είδους έργα. Εκτιμούμε ότι σε δύο μήνες από σήμερα θα είμαστε έτοιμοι ώστε οι μπουλντόζες να μπουν στο ορυχείο. Αν το χρονοδιάγραμμα που έχουμε σχεδιάσει τηρηθεί, στόχος είναι την άνοιξη του 2022 να πραγματοποιηθούν οι πρώτες φυτεύσεις», διευκρίνισε ο δήμαρχος Αμυνταίου και πρόσθεσε πως αυτή τη στιγμή στο πρότζεκτ εμπλέκονται ο δήμος, η συντονιστική επιτροπή του ΣΔΑΜ, η θυγατρική της Εγνατίας Οδού που επιβλέπει τα έργα του ΣΔΑΜ και μελλοντικά η ΔΕΗ, που θα αναλάβει την αποκατάσταση του ορυχείου.

 

Οι άμεσες και έμμεσες θέσεις εργασίας και η ετήσια οικονομική απόδοση

Ποιος όμως θα διαχειρίζεται αυτούς τους αμπελώνες και πώς θα γίνεται η εκμετάλλευσή τους; «Η έκταση ανήκει στην ιδιοκτησία του δήμου, αλλά για την ανάπτυξη της επιχειρηματικής δραστηριότητας γύρω από τους αμπελώνες θα δημιουργηθεί φορέας κοινωνικής οικονομίας, με τη μορφή πχ, Κοιν.Σ.Επ ή κοινωνικού συνεταιρισμού, στον οποίο θα μετέχουν αγρότες, άνεργοι της περιοχής, πληττόμενοι από την απολιγνιτοποίηση και άνθρωποι που ζητούν επανένταξη στην κοινωνία (π.χ., πρώην εξαρτημένοι από ουσίες).

Στους δύο αμπελώνες θα δημιουργηθούν περίπου 100 θέσεις εργασίας/συνεταιριστικές μερίδες, για καθεμία από τις οποίες υπολογίσαμε πως η οικονομική απόδοση θα ανέρχεται στα 10.000-12.000 ευρώ ετησίως, δηλαδή θα προσφέρουν ένα καλό συμπληρωματικό εισόδημα.

Πέραν των 100 άμεσων θέσεων εργασίας, θα δημιουργηθούν και πολλές έμμεσες, κατά την περίοδο του τρύγου, της κλάδευσης ή της φροντίδας της καλλιέργειας, αλλά και δουλειές στα οινοποιεία της περιοχής, που θα έχουν στη διάθεσή τους περισσότερη πρώτη ύλη και θα μπορούν να αυξήσουν την παραγωγή», εξήγησε ο κ. Μπιτάκης.

Πέραν των αμπελώνων καθεαυτών, στο ψηλότερο σημείο του ορυχείου θα αξιοποιηθεί για εκπαιδευτικούς και τουριστικούς σκοπούς και ένα πλάτωμα με τις σχετικές κτηριακές υποδομές, στο οποίο φοιτητές θα μπορούν να μαθαίνουν π.χ., για τις βέλτιστες πρακτικές γύρω από την αποκατάσταση ορυχείων με παράλληλη τουριστική αξιοποίησή τους και οι τουρίστες θα αντλούν χρήσιμες πληροφορίες.

Ο κ. Μπιτάκης πρόσθεσε πως «πυροδοτείται μια τοπική οικονομία στην περιοχή, η οποία συνδυάζει τον πρωτογενή τομέα (γεωργία) με τον τριτογενή (τουρισμός) και είναι μεγάλης σημασίας, καθώς ο δήμος Αμυνταίου είναι ο πρώτος που μπαίνει στη μεταβατική περίοδο (μετά την απολιγνιτοποίηση)».

«Αυτό που αναμένουμε άμεσα από την Πολιτεία τώρα είναι να γίνει νόμος του κράτος το Ειδικό Αναπτυξιακό Πρόγραμμα για την περιοχή, το οποίο θα προσελκύσει μεταποιητικές επιχειρήσεις. Ελπίζουμε πως τον επόμενο μήνα αυτό θα λάβει σάρκα και οστά, ώστε να αρχίσει η υποβολή προτάσεων από επιχειρήσεις, με πραγματικά κίνητρα», κατέληξε.

 

Παραμένει το «φάντασμα» της Κίρκης

Όπως γράφαμε τον Δεκέμβριο του 2020, μετά από απόφαση της Ειδικής Γραμματείας Διαχείρισης Προγραμμάτων του Ευρωπαϊκού Ταμείου Περιφερειακής Ανάπτυξης και του Ταμείου Συνοχής του Υπουργείου Ανάπτυξης και Επενδύσεων, το αίτημα χρηματοδότησης για την υλοποίηση του έργου στα μεταλλεία της Κίρκης, με το ποσό των 5 εκατομμυρίων ευρώ, απορρίφθηκε.

Υπενθυμίζεται πως για το έργο της αποκατάστασης της περιβαλλοντικής ζημιάς που έχει προκληθεί στο περιβάλλον της ευρύτερης περιοχής, τον Απρίλιο του 2019, είχαν εγκριθεί, με Κοινή Υπουργική Απόφαση του Γιώργου Σταθάκη και του Σωκράτη Φάμελλου κονδύλια ύψους 5,5 εκ. ευρώ, τα οποία εξασφαλισθεί από το ΥΜΕΠΕΡΑΑ, στο πλαίσιο της «Αποκατάστασης βιομηχανικών χώρων και μολυσμένης γης».

Το έργο περιελάμβανε τα εξής:

  • Επικαιροποίηση των μελετών με ταυτόχρονο έλεγχο, εντοπισμό και καταγραφή της ρύπανσης των εδαφών, ιζημάτων ρέματος, υπόγειων και επιφανειακών υδάτων και κατά δεύτερον των σωρών των αποβλήτων.
  • Αποκατάσταση των λεκανών απόθεσης τελμάτων.
  • Διαμόρφωση ελεγχόμενου χώρου απόθεσης.
  • Διαχείριση των σωρών των εξορυκτικών αποβλήτων.
  • Διαχείριση των διαφυγών των τελμάτων και των ρυπασμένων ιζημάτων στα τμήματα των ρεμάτων Κιρκάλων και Ειρήνη.
  • Μερική εκτροπή της κοίτης του ρέματος Κιρκάλων (εφόσον απαιτηθεί σύμφωνα με την επικαιροποίηση των μελετών).
  • Αποκατάσταση της περιοχής στο μεταλλείο Αγίου Φιλίππου.

Γιατί αξιολογήθηκε αρνητικά η πρόταση

Η πρόταση αξιολογήθηκε αρνητικά στο στάδιο Β’ «αξιολόγηση των προτάσεων ανά κριτήριο / ομάδα κριτηρίων», γιατί «δεν πληρούται το κριτήριο της Πληρότητας και Σαφήνειας του Περιεχομένου της Πρότασης, υποκριτήριο Α3:   Ρεαλιστικότητα χρονοδιαγράμματος ολοκλήρωσης της πράξης. Δεν τεκμηριώνεται η ρεαλιστικότητα του χρονοδιαγράμματος υλοποίησης και ειδικότερα δεν εξασφαλίζεται η μελετητική της ωρίμανση με τρόπο και σε χρόνο που θα  καθιστούσαν εφικτή την ολοκλήρωση της πράξης εντός της περιόδου επιλεξιμότητας του προγράμματος. Η έλλειψη του ανωτέρου είναι ουσιώδης, καθώς δεν είναι δυνατόν να ενεργοποιηθεί κάποια διαδικασία ώστε να είναι δυνατή η υλοποίηση της πράξης, όπως έχει σχεδιαστεί, μέχρι 31/12/2023».

 

 

Υπενθυμίζεται πως για το έργο της αποκατάστασης της περιβαλλοντικής ζημιάς που έχει προκληθεί στο περιβάλλον της ευρύτερης περιοχής της Κίρκης, το 2019, είχαν εγκριθεί, με ΚΥΑ των Σταθάκη – Φάμελλου κονδύλια ύψους 5,5 εκ. ευρώ, ωστόσο πριν λίγους μήνες, η όλη προσπάθεια ξαφνικά ναυάγησε.

 

0 Σχόλιο

Αφήστε ένα σχόλιο