Του Δαβίδ Αϊβαζιάν
Υπάρχει μια φράση που, όσο κι αν δεν μας αρέσει, περιγράφει μια μεγάλη αλήθεια: την πρώτη φορά που κάποιος σε κοροϊδεύει, φταίει εκείνος. Τη δεύτερη φορά που σε κοροϊδεύει, αρχίζεις να φταις κι εσύ.
Στην πολιτική, όμως, έχουμε καταφέρει να κάνουμε αυτή τη λογική σχεδόν κανόνα. Ένας πολιτικός μπορεί να υποσχεθεί, να μην πραγματοποιήσει, να δικαιολογηθεί, να μεταθέσει την ευθύνη και τελικά να ζητήσει ξανά την ψήφο μας. Κι εμείς, αντί να τον ρωτήσουμε «γιατί;», πολλές φορές του τη δίνουμε ξανά.
Και μετά λέμε: «Οι πολιτικοί είναι όλοι ίδιοι».
Κάπως έτσι έχει γίνει κανονικότητα το περίφημο TINA — There Is No Alternative. «Δεν υπάρχει άλλη επιλογή». «Όλοι τα ίδια θα κάνουν». «Τι να ψηφίσεις;». Σαν να έχουμε αποδεχθεί ότι η μετριότητα και η έλλειψη λογοδοσίας είναι αναπόφευκτες και ότι το μόνο που μπορούμε να κάνουμε είναι να επιλέγουμε κάθε φορά το «λιγότερο κακό».
Όμως αυτό δεν πρέπει να είναι το κανονικό.
Σε μια δημοκρατία, το «δεν υπάρχει εναλλακτική» δεν μπορεί να αποτελεί άλλοθι για να χαμηλώνουμε συνεχώς τον πήχη. Αν κανείς δεν μας ικανοποιεί, δεν σημαίνει ότι πρέπει να αποδεχθούμε πως «έτσι είναι η πολιτική». Σημαίνει ότι πρέπει να απαιτήσουμε περισσότερα. Και τότε έρχεται η δύσκολη ερώτηση: μήπως δεν είναι μόνο οι πολιτικοί το πρόβλημα; Μήπως είναι και ο τρόπος με τον οποίο τους επιλέγουμε;
Γιατί ο πολιτικός δεν εμφανίζεται από το πουθενά, τον επιλέγουμε εμείς με την ψήφο μας. Σκεφτείτε το διαφορετικά. Φανταστείτε ότι στη δουλειά σας πρέπει να ψηφίσετε τον επόμενο διευθυντή. Ο προηγούμενος δεν πέτυχε τους στόχους, έκανε λανθασμένες επιλογές, η ομάδα δεν λειτουργούσε καλά και κάθε φορά που κάτι πήγαινε στραβά έβρισκε μια δικαιολογία. Θα τον ψηφίζατε ξανά; Κι αν όχι, γιατί στην πολιτική αλλάζουν τόσο δραματικά τα κριτήριά μας;
Γιατί εκεί που στη δουλειά μας θα απαιτούσαμε αποτελέσματα, ικανότητα, υπευθυνότητα και σχέδιο, στην κάλπη πολλές φορές αρκούμαστε στο «είναι δικός μας άνθρωπος», «τον ξέρω χρόνια», «είναι καλό παιδί», «η οικογένειά μου πάντα τον ψήφιζε» ή «τουλάχιστον δεν είναι ο άλλος». Από πότε η προσωπική συμπάθεια έγινε σημαντικότερο προσόν από την ικανότητα; Και από πότε η συνήθεια έγινε κριτήριο επιλογής;
Δεν ψηφίζουμε πάντα ποιος είναι καλύτερος. Ψηφίζουμε συχνά ποιον έχουμε συνηθίσει να ψηφίζουμε. Και μετά απορούμε γιατί δεν αλλάζει τίποτα.
Ο πολιτικός δεν μας κάνει χάρη επειδή κάνει τη δουλειά για την οποία εκλέχθηκε. Ο δήμαρχος δεν μας κάνει χάρη επειδή φτιάχνει έναν δρόμο. Ο δημοτικός σύμβουλος δεν μας κάνει χάρη επειδή ασχολείται με ένα πρόβλημα.
Είναι η δουλειά τους!!!
Η δική μας δουλειά είναι να τους ελέγχουμε. Να ρωτάμε, να ψάχνουμε, να συγκρίνουμε και κυρίως να θυμόμαστε. Γιατί ένα από τα μεγαλύτερα προβλήματα δεν είναι μόνο ότι οι πολιτικοί ξεχνούν τι υποσχέθηκαν, είναι ότι ξεχνάμε εμείς τι μας υποσχέθηκαν.
Δεν αρκεί τι είπε ένας πολιτικός. Πρέπει να κοιτάμε τι έκανε. Τι δεν έκανε. Πόσο κόστισε. Τι αποτέλεσμα είχε. Και κυρίως, όταν έκανε λάθος, αν ανέλαβε την ευθύνη. Ο ικανός πολιτικός δεν είναι αυτός που δεν κάνει ποτέ λάθος. Είναι αυτός που μπορεί να το αναγνωρίσει, να το διορθώσει και να αναλάβει την ευθύνη. Ο επικίνδυνος είναι αυτός που δεν φταίει ποτέ και πάντα φταίει ο προηγούμενος. Είναι εύκολο να καταγγέλλουμε τον πολιτικό. Πολύ πιο δύσκολο είναι να αναρωτηθούμε γιατί συνεχίζουμε να τον επιβραβεύουμε. Αν μας εξαπατήσει μία φορά, η ευθύνη είναι δική του. Αν όμως έχουμε δει την ίδια συμπεριφορά ξανά και ξανά, έχουμε ακούσει τις ίδιες υποσχέσεις, έχουμε δει τα ίδια αποτελέσματα και παρ όλα αυτά τον επιλέγουμε ξανά, τότε πρέπει κάποια στιγμή να κοιταχτούμε στον καθρέφτη.
Δεν ευθυνόμαστε για τις πράξεις του. Ευθυνόμαστε όμως για το αν θα του δώσουμε τη δυνατότητα να τις επαναλάβει. Εννοείται πως δεν τα “Φάγαμε μαζί” αλλά εμείς του δίνουμε το πιρούνι και το μαχαίρι. Ένα άλλα θέμα είναι οι προσωπική μας γνωριμία. Αν δεν τον γνώριζα προσωπικά, θα τον ψήφιζα μόνο με βάση το έργο και τις ικανότητές του; Αν η απάντηση είναι «όχι», ίσως έχουμε ήδη βρει ένα μέρος του προβλήματος.
Θέλουμε καλύτερους πολιτικούς. Ικανότερους, σοβαρότερους, αποτελεσματικότερους. Τότε όμως πρέπει να μάθουμε να τους επιλέγουμε με άλλα κριτήρια. Όχι επειδή είναι «δικοί μας», όχι επειδή μας έκαναν μια χάρη και όχι επειδή μας είπαν αυτό που θέλαμε να ακούσουμε.
Αλλά επειδή έχουν αποδείξει ότι αξίζουν την εμπιστοσύνη μας. Η δημοκρατία δεν χρειάζεται μόνο καλύτερους πολιτικούς. Χρειάζεται και καλύτερους ψηφοφόρους.
Γιατί τελικά, ο πολιτικός μπορεί να μας κοροϊδέψει μία φορά. Αν όμως τον αφήσουμε να μας κοροϊδεύει ξανά και ξανά, κάποια στιγμή πρέπει να κοιταχτούμε κι εμείς στον καθρέφτη.
Αν θέλεις ικανούς πολιτικούς, γίνε ικανός ψηφοφόρος.