Του Θόδωρου Ορδουμποζάνη
Τέσσερις τραυματίες στα Νοσοκομεία Παίδων μέσα σε ένα Σαββατοκύριακο – Χίλια παιδιά μεταφέρθηκαν σε νοσοκομεία το 2025 εξαιτίας συμπλοκών.
Μια κοινωνία που οφείλει να αναρωτηθεί τι συμβαίνει με τα παιδιά της. Διαβάζω στις ειδήσεις και ανησυχώ. Καθημερινά σχεδόν, περιστατικά βίας μεταξύ ανηλίκων έρχονται στο φως της δημοσιότητας, προκαλώντας φόβο, θλίψη και αγανάκτηση.
Συμπλοκές σε πλατείες, ξυλοδαρμοί έξω από σχολεία, επιθέσεις μεταξύ εφήβων και παιδιά που καταλήγουν τραυματισμένα στα νοσοκομεία. Εικόνες που δεν θα έπρεπε να αποτελούν μέρος της καθημερινότητάς μας, αλλά δυστυχώς τείνουν να γίνουν μια επαναλαμβανόμενη πραγματικότητα.
Τα πρόσφατα περιστατικά προκαλούν ιδιαίτερη ανησυχία. Τέσσερις ανήλικοι χρειάστηκε να μεταφερθούν στα Νοσοκομεία Παίδων μέσα σε ένα μόνο Σαββατοκύριακο, ύστερα από συμπλοκές. Και αυτό δεν είναι ένα μεμονωμένο γεγονός που μπορούμε απλώς να προσπεράσουμε, γυρίζοντας την επόμενη σελίδα της εφημερίδας ή αλλάζοντας κανάλι στην τηλεόραση. Είναι ένα ακόμη καμπανάκι κινδύνου για μια κοινωνία που βλέπει τα παιδιά της να εμπλέκονται σε περιστατικά βίας με ολοένα μεγαλύτερη ανησυχία.
Τα στοιχεία που έχουν δημοσιοποιηθεί εντείνουν τον προβληματισμό. Το 2025, περίπου 1.000 παιδιά μεταφέρθηκαν σε παιδιατρικά και άλλα νοσοκομεία της χώρας λόγω τραυματισμών που συνδέονταν με συμπλοκές. Παράλληλα, εκφράζονται εκτιμήσεις ότι, εάν συνεχιστεί η ίδια τάση, ο αριθμός των ανηλίκων που θα προσέλθουν στα επείγοντα για ανάλογα περιστατικά μέσα στο 2026 ενδέχεται να ξεπεράσει τους 1.500. Πρόκειται για αριθμούς που δεν μπορούν να αντιμετωπίζονται ως απλές στατιστικές. Πίσω από κάθε περιστατικό υπάρχει ένα παιδί, μια οικογένεια, ένας τραυματισμός, σωματικός ή ψυχικός, και συχνά μια ιστορία που δεν γνωρίζουμε ολόκληρη.
Τι είναι αυτό που οδηγεί τα παιδιά στη βία;
Το ερώτημα είναι δύσκολο και δεν επιδέχεται εύκολες απαντήσεις. Η εφηβεία είναι μια περίοδος έντονων συναισθημάτων, αναζήτησης ταυτότητας, ανάγκης για αποδοχή και επιβεβαίωση. Όταν, όμως, η ανάγκη να ανήκει κανείς σε μια παρέα μετατρέπεται σε ανάγκη επίδειξης δύναμης, όταν η διαφωνία καταλήγει σε γροθιές και όταν η ταπείνωση του άλλου θεωρείται τρόπος επιβολής, τότε κάτι βαθύτερο χρειάζεται να μας απασχολήσει.
Η οικογένεια, το σχολείο, οι παρέες, το διαδίκτυο και τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης αποτελούν μέρος του περιβάλλοντος μέσα στο οποίο μεγαλώνουν τα παιδιά. Η πίεση της ομάδας, η έκθεση σε βίαιο περιεχόμενο, η ανάγκη για διαδικτυακή προβολή, η έλλειψη ορίων ή η δυσκολία διαχείρισης του θυμού μπορεί, σε ορισμένες περιπτώσεις, να συμβάλουν στην εκδήλωση επιθετικών συμπεριφορών. Δεν εξηγούν, ωστόσο, κάθε περιστατικό ούτε δικαιολογούν τη βία. Κάθε παιδί έχει τη δική του ιστορία και χρειάζεται ουσιαστική προσέγγιση, όχι βιαστικές κρίσεις και γενικεύσεις.
Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί και η πιθανότητα η βία να καταγράφεται με κινητά τηλέφωνα και να διαδίδεται στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Όταν ένας ξυλοδαρμός γίνεται θέαμα, όταν οι παρευρισκόμενοι παρακολουθούν χωρίς να παρεμβαίνουν με ασφαλή τρόπο και όταν η επιθετικότητα συγκεντρώνει προβολές και σχόλια, δημιουργείται ένα επικίνδυνο περιβάλλον στο οποίο ο πόνος του άλλου κινδυνεύει να χάσει την ανθρώπινη διάστασή του.
Η ευθύνη δεν ανήκει μόνο στους γονείς
Κάθε φορά που σημειώνεται ένα σοβαρό περιστατικό, η συζήτηση συχνά καταλήγει στην αναζήτηση ενός και μόνο υπευθύνου. Άλλοι κατηγορούν τις οικογένειες, άλλοι τα σχολεία, άλλοι την πολιτεία ή την κοινωνία συνολικά. Η πραγματικότητα, όμως, είναι πιο σύνθετη. Η πρόληψη της νεανικής βίας απαιτεί συνεργασία, συνέπεια και διαρκή προσπάθεια από όλους.
Οι γονείς χρειάζεται να έχουν ουσιαστική επικοινωνία με τα παιδιά τους, να γνωρίζουν τις ανησυχίες τους, να ακούν χωρίς να υποτιμούν τα συναισθήματά τους και να θέτουν σαφή όρια. Δεν αρκεί να ρωτάμε αν διάβασαν τα μαθήματά τους ή πού θα πάνε το απόγευμα. Χρειάζεται να ενδιαφερόμαστε για όσα βιώνουν, για τις σχέσεις τους με τους συνομηλίκους τους, για τις συγκρούσεις που αντιμετωπίζουν και για τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβάνονται τον σεβασμό και τη δύναμη.
Τα σχολεία, από την πλευρά τους, δεν πρέπει να περιορίζονται αποκλειστικά στη μετάδοση γνώσεων. Οφείλουν να αποτελούν χώρους ασφάλειας, διαλόγου και καλλιέργειας της ενσυναίσθησης. Η ενίσχυση των σχολικών ψυχολόγων και κοινωνικών λειτουργών, η έγκαιρη αντιμετώπιση του εκφοβισμού, η εκπαίδευση στη διαχείριση συγκρούσεων και η δημιουργία σχέσεων εμπιστοσύνης με τους μαθητές μπορούν να συμβάλουν ουσιαστικά στην πρόληψη.
Παράλληλα, η πολιτεία οφείλει να στηρίζει έμπρακτα τις οικογένειες και τα σχολεία, να εξασφαλίζει επαρκείς υπηρεσίες ψυχικής υγείας για παιδιά και εφήβους και να εφαρμόζει αποτελεσματικά μέτρα πρόληψης και αντιμετώπισης της βίας. Η αντιμετώπιση ενός περιστατικού δεν μπορεί να αρχίζει μόνο όταν ένας ανήλικος καταλήγει στα επείγοντα. Πρέπει να αρχίζει πολύ νωρίτερα, όταν εμφανίζονται τα πρώτα σημάδια επιθετικότητας, αποκλεισμού, εκφοβισμού ή δυσκολίας στην επικοινωνία.
Τι κοινωνία θέλουμε για τα παιδιά μας;
Ασφαλώς, η βία δεν αντιμετωπίζεται με ευχολόγια ούτε με την απλή αυστηροποίηση των ποινών. Χρειάζονται σαφή όρια, λογοδοσία και συνέπειες για τις πράξεις, αλλά και πρόληψη, υποστήριξη και ουσιαστική προσπάθεια να κατανοήσουμε τι οδηγεί έναν ανήλικο να σηκώσει το χέρι του εναντίον ενός άλλου παιδιού.
Δεν πρέπει, επίσης, να ξεχνάμε ότι και τα παιδιά που ασκούν βία είναι ανήλικοι, οι οποίοι χρειάζονται κατάλληλη αντιμετώπιση και καθοδήγηση, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι υποβαθμίζεται η ευθύνη τους ή ο πόνος των θυμάτων. Στόχος δεν είναι να δικαιολογήσουμε την επιθετικότητα, αλλά να εμποδίσουμε την επανάληψή της και να προστατεύσουμε τόσο τα παιδιά που δέχονται επιθέσεις όσο και εκείνα που κινδυνεύουν να παγιώσουν τη βία ως τρόπο συμπεριφοράς.
Διαβάζω στις ειδήσεις και ανησυχώ. Ανησυχώ για τα παιδιά που τραυματίζονται, για τους γονείς που περιμένουν με αγωνία έξω από τις πόρτες των νοσοκομείων, για τους εκπαιδευτικούς που καλούνται να διαχειριστούν δύσκολες καταστάσεις και για τους εφήβους που μεγαλώνουν πιστεύοντας ότι η δύναμη αποδεικνύεται με τις γροθιές.
Κυρίως, όμως, ανησυχώ μήπως συνηθίσουμε. Μήπως οι ειδήσεις για ανήλικους τραυματίες πάψουν να μας σοκάρουν, μήπως οι αριθμοί γίνουν απλώς τίτλοι και μήπως η αγανάκτηση της μιας ημέρας ξεχαστεί την επόμενη, μέχρι το επόμενο περιστατικό.
Δεν έχουμε την πολυτέλεια να συνηθίσουμε τη βία. Κάθε παιδί που τραυματίζεται είναι μια υπενθύμιση ότι η προστασία της παιδικής ηλικίας δεν είναι υπόθεση μόνο μιας οικογένειας, ενός σχολείου ή μιας υπηρεσίας. Είναι ευθύνη όλων μας.
Γιατί τα παιδιά δεν χρειάζονται μια κοινωνία που απλώς καταδικάζει τη βία όταν συμβαίνει. Χρειάζονται μια κοινωνία που τα μαθαίνει να τη διαχειρίζονται χωρίς να πληγώνουν, που τα ακούει πριν ξεσπάσουν, που τα προστατεύει όταν κινδυνεύουν και που τους δείχνει καθημερινά ότι ο σεβασμός, η ψυχραιμία και η αλληλεγγύη είναι πολύ μεγαλύτερη δύναμη από οποιαδήποτε γροθιά.
Και αυτό είναι το πραγματικό στοίχημα: να μη διαβάζουμε αύριο μια ακόμη είδηση για παιδιά που κατέληξαν τραυματισμένα στα νοσοκομεία, αλλά να έχουμε κάνει σήμερα όσα χρειάζονται ώστε να μην υπάρξει το επόμενο θύμα.