Ένα σημαντικό κεφάλαιο στην επιστροφή ελληνικών ιστορικών κειμηλίων ανοίγει σήμερα Σάββατο (3/10) στη Θεσσαλονίκη, καθώς 48 αντικείμενα που είχαν αφαιρεθεί το 1917, εν μέσω του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου, επιστρέφουν στην Ελλάδα από τη Βουλγαρία, περισσότερα από 100 χρόνια μετά.
Στις 10:30 το πρωί, στο Μουσείο Βυζαντινού Πολιτισμού στη Θεσσαλονίκη, Ελλάδα και Βουλγαρία υπογράφουν τα πρωτόκολλα για την αμοιβαία παράδοση και παραλαβή ιστορικών κειμηλίων και ανθρωπολογικού υλικού. Στην τελετή θα παραστούν ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης και ο Βούλγαρος ομόλογός του Ρούμεν Ράντεφ.
Τα 48 κειμήλια που επιστρέφουν στην Ελλάδα
Τα κειμήλια που παραδίδονται στην Ελλάδα είχαν αφαιρεθεί το 1917 και έκτοτε βρίσκονταν στη Βουλγαρία, όπου φυλάσσονταν ή εκτίθεντο στο Εθνικό Μουσείο Ιστορίας στη Σόφια.
Πρόκειται για ιστορικά αντικείμενα που προέρχονται από τρεις σημαντικούς εκκλησιαστικούς φορείς της Ανατολικής Μακεδονίας: την Ιερά Μονή Παναγίας Εικοσιφοινίσσης, την Ιερά Μονή Τιμίου Προδρόμου Σερρών και την Ιερά Μητρόπολη Σερρών και Νιγρίτης.
Τα 48 κειμήλια θα παραμείνουν έως τις 5 Νοεμβρίου 2026 στο Μουσείο Βυζαντινού Πολιτισμού, όπου θα εκτίθενται στο κοινό. Μετά την ολοκλήρωση της έκθεσης, θα παραδοθούν οριστικά στις Μονές και στη Μητρόπολη από τις οποίες είχαν αφαιρεθεί.
Η συμφωνία μεταξύ των δύο χωρών προβλέπει αμοιβαία παράδοση και όχι μόνο επιστροφή των ελληνικών κειμηλίων.
Στο πλαίσιο της συμφωνίας, η ελληνική πλευρά θα παραδώσει στη Βουλγαρία τα λείψανα που έχουν ταυτοποιηθεί ως εκείνα του Τσάρου Σαμουήλ, ο οποίος έζησε την περίοδο 997-1014, καθώς και το υπόλοιπο ανθρωπολογικό υλικό που προέρχεται από συνολικά τέσσερις σαρκοφάγους της Βασιλικής του Αγίου Αχιλλείου στις Πρέσπες.
Τα ευρήματα είχαν έρθει στο φως το 1965 από τον καθηγητή Νικόλαο Μουτσόπουλο και τα τελευταία χρόνια φυλάσσονταν στο Μουσείο Βυζαντινού Πολιτισμού.
Η Ιερά Σύνοδος χαιρετίζει την επιστροφή
Την ιδιαίτερη ικανοποίησή της για την εξέλιξη εξέφρασε με ανακοίνωσή της η Ιερά Σύνοδος της Εκκλησίας της Ελλάδος, χαιρετίζοντας την επιστροφή των 48 κειμηλίων «ύστερα από έναν και πλέον αιώνα» και έπειτα από πολυετείς και επίπονες διαπραγματεύσεις.
Η Ιερά Σύνοδος χαρακτήρισε τη συμφωνία επιτυχία για την πατρίδα, σημειώνοντας ότι αντανακλά τη συνεργασία Πολιτείας και Εκκλησίας για την επίτευξη εθνικών στόχων.
Η Ιερά Σύνοδος απηύθυνε επίσης θερμά συγχαρητήρια στους Μητροπολίτες Σερρών και Νιγρίτης Θεολόγο και Δράμας Δωρόθεο για τις επίμονες προσπάθειές τους.
Με ιδιαίτερη συγκίνηση μνημόνευσε, τέλος, τον μακαριστό Μητροπολίτη Δράμας Παύλο, τον οποίο χαρακτήρισε «αρχιτέκτονα και πρωτεργάτη» του εγχειρήματος.
Η σημερινή υπογραφή δεν σηματοδοτεί, πάντως, την ολοκλήρωση της διαδικασίας. Όπως επισημαίνει το υπουργείο Πολιτισμού, Ελλάδα και Βουλγαρία συμφώνησαν να συνεχίσουν τις διαπραγματεύσεις.
Στόχος είναι να ταυτοποιηθούν και να ενταχθούν σε επόμενη συμφωνία και άλλα ιστορικά αντικείμενα αμοιβαίου ενδιαφέροντος, τα οποία δεν περιλαμβάνονται στην παρούσα συμφωνία.