Αφιέρωμα στο νησί του Έβρου από το tornosnews.gr
Από το κατάστρωμα του «Αδαμάντιος Κοραής», μία ώρα και σαράντα πέντε λεπτά μετά την Αλεξανδρούπολη, το νησί δεν μοιάζει με νησί. Μοιάζει με βουνό που ξέχασαν στη θάλασσα. Ο Σάος υψώνεται απότομα στα 1.611 μέτρα, η ψηλότερη κορυφή του Αιγαίου, αν εξαιρέσεις την Κρήτη και την Εύβοια και ο Όμηρος ήξερε τι έγραφε: στη ραψωδία Ν της Ιλιάδας, ο Ποσειδώνας κάθεται στην «ψηλότερη κορυφή της δασωμένης Σαμοθράκης» και παρακολουθεί από εκεί τη μάχη της Τροίας. Καλύτερο θεωρείο δεν υπήρχε.
Οι βάθρες
Στη Σαμοθράκη πας για να κολυμπήσεις στο βουνό. Οι ντόπιοι τις λένε βάθρες: φυσικές πισίνες λαξεμένες στον γρανίτη, που γεμίζουν με τα νερά του Σάου και μένουν παγωμένες ακόμα και τον Αύγουστο. Από τα Θέρμα, το χωριό με τα αιωνόβια πλατάνια, ένα μονοπάτι ανεβαίνει μέσα σ’ ένα τέταρτο στη Γριά Βάθρα. Οι πρώτες γούρνες είναι εύκολες, για όλους. Πιο ψηλά, ένα σχοινί δεμένο σε πλατάνι περιμένει όσους θέλουν να βουτήξουν στα βαθιά. Το νερό κόβει την ανάσα. Δευτερόλεπτα μετά, δεν θέλεις να βγεις.
Το μεγάλο όνομα όμως είναι ο Φονιάς, στη βορειοανατολική ακτή. Σαράντα λεπτά περπάτημα μέσα σε πλατανόδασος, με αφετηρία τον μεσαιωνικό πύργο των Γατελούζων στις εκβολές του ρέματος, και φτάνεις στον καταρράκτη της Γριάς, δεκαπέντε μέτρα νερό που πέφτει σε σκούρα, βαθιά γούρνα. Το ποτάμι πήρε το όνομά του, λένε οι παλιοί, από τις νεροποντές που το κατέβαζαν ορμητικό και παρέσερνε ζώα και ανθρώπους. Τον Ιούνιο είναι ήμερος. Και, το κυριότερο, άδειος: πριν φουντώσει η σεζόν, οι βάθρες είναι όλες δικές σου.
Κατσίκι, μαύρο βότσαλο, ένα κάστρο
Το νησί έχει 2.596 μόνιμους κατοίκους, σύμφωνα με την απογραφή του 2021, και χιλιάδες κατσίκια. Οι μετρήσεις πριν από μερικά χρόνια, μιλούσαν για 45.000 με 50.000 ζώα. Τα βλέπεις παντού: στον δρόμο, στα πρανή, στις αυλές. Στις Καρυδιές, στην Άνω Μεριά, το κατσίκι σιγοψήνεται στον ξυλόφουρνο μέχρι να μελώσουν οι πατάτες, στο Γεφύρι, στα Θέρμα, συνυπάρχει με ρεβιθάδα και ψαρομεζέδες. Η τοπική μπίρα λέγεται, πώς αλλιώς, «Φονιάς».
Η Χώρα σκαρφαλώνει αμφιθεατρικά στην πλαγιά, αθέατη από τη θάλασσα. Έτσι χτίζονταν τα χωριά όταν οι πειρατές ήταν καθημερινότητα. Από πάνω της στέκει το κάστρο που έχτισαν οι Γενουάτες Γατελούζοι το 1431, πάνω σε βυζαντινό οχυρό. Για θάλασσα, οι επιλογές είναι δύο: η Παχιά Άμμος, η μόνη μεγάλη αμμουδιά του νησιού, και ο Κήπος στην ανατολική άκρη, μαύρο βότσαλο και άγρια μοναξιά εκεί όπου τελειώνει ο δρόμος.
Η Νίκη έφυγε, το ιερό έμεινε
Στην Παλαιόπολη, ανάμεσα σε πλατάνια και θάλασσα, απλώνεται το Ιερό των Μεγάλων Θεών, όπου τελούνταν μυστήρια ανοιχτά σε όλους, άνδρες και γυναίκες, δούλους και ελεύθερους. Εδώ, κατά την παράδοση που διασώζει ο Πλούταρχος, γνωρίστηκαν ο Φίλιππος και η Ολυμπιάδα, οι γονείς του Μεγάλου Αλεξάνδρου. Κι από εδώ ξεκίνησε το 1863, με τον Γάλλο υποπρόξενο Σαμπουαζό, το πιο διάσημο άγαλμα της ελληνιστικής τέχνης: η Νίκη της Σαμοθράκης, που σήμερα υποδέχεται τα πλήθη στη σκάλα του Λούβρου. Στο ιερό έμεινε το κενό της και η θέα προς το Θρακικό, που αυτή τουλάχιστον δεν μεταφέρεται.
Στη Σαμοθράκη έρχεσαι για λίγες μέρες και ξεχνιέσαι. Τον Ιούνιο το καταλαβαίνεις γρήγορα. Το πλοίο φεύγει μία φορά την ημέρα, το κινητό χάνει σήμα στις βάθρες, και κάπου ανάμεσα σε μια βουτιά σε παγωμένη γούρνα και ένα κατσίκι που μελώνει στον ξυλόφουρνο, σταματάς να κοιτάς το ρολόι.
tornosnews.gr
Φωτογραφίες: discovergreece.com