Του Λεωνίδα Σκερλετόπουλου
“Τρεις μετανάστες έβαλαν φωτιά, οι πολίτες πιάσανε τον έναν και η αστυνομία κυνηγάει τους άλλους δύο”. Είναι ψέματα, η καλύτερα, έχω άγνοια αν συνέβη καθώς δεν υπήρξα μάρτυρας κάποιου αντίστοιχου περιστατικού. Ωστόσο, αυτός ο τίτλος είναι αρκετός για να κρατήσει το ενδιαφέρον σου, ώστε να δεις με κριτική ματιά τα τεκταινόμενα.
Ανάμεσα σε πολλά τηλεφωνήματα και μηνύματα, από ενδιαφέρον αν είμαστε καλά, με ρώτησε ένας φίλος αν χρειαζόμαστε κάτι. Αυθόρμητα, του είπα οργάνωση. Βγήκε αυθόρμητα και έπειτα άρχισα να το σκέφτομαι. Εδώ λοιπόν ξετυλίγω την σκέψη μου.
Φοβάμαι ότι μόλις ξεπεράσουμε το πρόβλημα και αρχίσει η συζήτηση περί ευθυνών, περί ύπαρξης η ΜΗ σχεδίου δράσης, τότε θα τεκμηριωθεί ότι έφταιγαν οι μετανάστες, οι διακινητές, ο κακός λύκος ίσως ακόμη και ο ανάδρομος Ερμής. Βολικό να έχουμε πάντα έναν εχθρό, έναν τρίτο να κουβαλάει στην πλάτη του τις δικές μας ευθύνες. Δεν πρέπει όμως κάποτε να κουβαλήσουμε εμείς τις δικές μας;
Κοινό γνώρισμα στις περιπτώσεις εμφάνισης αυτών των εχθρών είναι η αοριστία με μια δόση λογικής, που το κατατάσσει στην κατηγορία της λογικής πλάνης και πιο συγκεκριμένα της πλάνης του «αχυράνθρωπου». Ουσιαστικά, σε αυτόν το τύπο λογικής πλάνης, ο δράστης χτίζει έναν αχυράνθρωπο για να φάει αυτός το «ξύλο» και να το γλιτώσει ο ίδιος. Το ίδιο έκανε και ο Διευθύνων της «Εγνατία Οδός», όπου σε συνέντευξη του για την επικίνδυνη οδήγηση διακινητών στο Ράδιο Έβρος, χρησιμοποιεί λέξεις όπως «εμπόλεμη κατάσταση» και «πολεμικές επιχειρήσεις». Ένας πόλεμος είναι μια καλή αιτία, ώστε να αποποιηθεί το μερίδιο της ευθύνης της στην οδική μας ασφάλεια. Ωστόσο, έχουμε μια κατάσταση κρίσης και όχι πόλεμο.
Οι λογικές πλάνες είναι επιχειρήματα, τα οποία σε πρώτο χρόνο ακούγονται λογικά, ωστόσο αν τα αναλύσουμε σε βάθος με κριτική στάση, δεν έχουν υπόσταση και καταρρέουν. Είναι αποτελεσματική τακτική και «πιάνει τόπο», δημιουργώντας φανατικούς οπαδούς γιατί τα επιχειρήματα είναι λογικά, αλλά παραμένουν πλάνη. Ιδιαίτερα στην περίπτωση που τα επιχειρήματα της πλάνης επιβεβαιώνουν τις πεποιθήσεις των υποστηρικτών της, τότε αυτή συνδυάζεται και με την «προκατάληψη της επιβεβαίωσης» η οποία ενισχύει την επιρροή της. Η εν λόγω προκατάληψη ουσιαστικά, δεν είναι κάτι περισσότερο από την τάση, να ερμηνεύουμε τις πληροφορίες με τρόπο ώστε να επιβεβαιώνουν τις δικές μας πεποιθήσεις.
Γίνεται ανησυχητικό, αν σκεφτούμε ότι αυτό το μοτίβο της δημιουργίας εχθρών, αποτελεί πάγια τακτική δικτατόρων για την παραμονή τους στην εξουσία. Όταν δυσκολεύουν τα πράγματα εμφανίζονται οι «κακοί τρίτοι» που θέλουν το κακό των υπηκόων και έτσι οι υπήκοοι μένουν ενωμένοι και πιστοί στους άρχοντες, συντάσσονται σε μια ανύπαρκτή μάχη και συνεχίζουν την ταλαίπωρη ζωή τους. Η οποία, είναι αυτό που απαιτείται για να συνεχίζουν να απολαμβάνουν τα οφέλη της εξουσίας οι άρχοντες τους. Αυτό το αποτυπώνει συνοπτικά ο Yuval Noah Harari Ισραηλινός ιστορικός, καθηγητής και συγγραφέας στο πιο πρόσφατο έργο του (2018) αναφέροντας ότι “…η αλήθεια και η εξουσία δεν μπορούν να πάνε μακριά μαζί. Αργά η γρήγορα οι δρόμοι τους χωρίζουν….”, εστιάζοντας στο γεγονός ότι πολλές φορές όσοι έχουν την εξουσία, βρίσκονται στο δίλημμά να επιλέξουν ανάμεσα στην αλήθεια και την ενότητα. Επιλέγουν το δεύτερο.
Πίσω στο θέμα μας. Σίγουρα το φαινόμενο των πυρκαγιών έχει φύγει πλέον από το φάσμα της τυχαιότητας, οπότε ας πούμε ότι φταίνε οι μετανάστες, κάτι το οποίο θα το αποδείξει ερευνά σε επόμενο χρόνο. Αυτοί λοιπόν, αν αποδειχθεί και συλληφθούν θα έχουν το δικό τους μερίδιο ευθύνης και την ποινή που θα τους αποδοθεί από το σύστημα δικαιοσύνης. Περισσεύει ωστόσο, ένα σημαντικό μερίδιο ευθύνης, για τα υπόλοιπα εμπλεκόμενα μέρη που πηγάζει από το γεγονός ότι ως μηχανισμός δεν έμαθε από την πυρκαγιά της Δαδιάς, ώστε να έχει προετοιμαστεί κατάλληλα για νέα τραγωδία. Φυσικά, απο τον Ιούνιο η έστω τον Ιούλιο και όχι 20 Αυγούστου με έξι μποφόρ που ακόμα και τα χλωρά είναι καύσιμη ύλη. Οπότε, συνοπτικά υπάρχουν γενικά κατανεμημένες ευθύνες.
Εύχομαι αυτή τη φορά να αρχίσουν οι ευθύνες να αποδίδονται και εμείς να μην καταναλώνουμε αμάσητα την προπαγάνδα που βολεύει. Να μην είμαστε τόσο δεκτικοί όταν δημιουργούν αχυρανθρώπους για να κρυφτεί κάθε είδους ανεπάρκεια η αστοχία.
Την εποχή της κοινωνικής δικτύωσης η παραπληροφόρηση βρίσκει πρόσφορο έδαφος και συχνά γίνεται εργαλείο από πολιτικούς και παρατάξεις. Στόχος, να επηρεάσουν η να αποπροσανατολίσουν τους πολίτες, διαδίδοντας την “δική τους” αλήθεια. Και όσο πλησιάζουν οι εκλογές το φαινόμενο αυτό θα εντείνεται συνεπώς να εξετάζετε κάθε πληροφορία πρίν την καταναλώσετε.
Συνοψίζοντας, όταν αντιλαμβάνεστε να παρουσιάζεται «εχθρός προ των πυλών», πριν πιάσετε το όπλο ίσως αξίζει μια δεύτερη, κριτική σκέψη, αν αποτελεί οδό διαφυγής και αποποίησης ευθυνών.
ΥΓ Όσοι αυτοδιοικητικοί γκρινιάζετε για το έντονο φασιστικό κύμα που έχει δημιουργηθεί, είναι το φυσικό αποτέλεσμα από την υπερβολική χρήση της «ατομικής ευθύνης» και έχετε ευθύνη που δημιουργήθηκε. Όταν η ασφάλεια του πολίτη φεύγει από την ευθύνη του κράτους, (πχ Εγνατία οδός και διακινητές που τελικά δεν ηταν κανενός ευθύνη) για τον πολίτη δείχνει λογικό να αυτό-οργανωθεί, σε μικρές ομάδες και να «πάρουνε μαζί τα όπλα». Το κάνουμε από την απαρχή του είδους, οι ομάδες υπήρξαν μέσο επιβίωσης. Να σοβαρευτούμε όμως γιατί αν πάρουν και άλλοι τα όπλα εμείς θα πρέπει να πάρουμε τα βουνά.