Η πρωτεύουσα της Δανίας αποτέλεσε μια έκπληξη … Ο πολεοδομικός σχεδιασμός εγινε με προοπτική πολλών δεκαετιών… Στον κοινόχρηστο αστικό χώρο προτεραιότητα έχει ο άνθρωπος, ο πεζός, ακολουθεί το ποδήλατο, το οποίο βρίσκεται παντού
Επισκέφτηκα την Κοπεγχάγη πριν δυόμισι μήνες. Η μικρή μου κόρη, η Κατερίνα, κάνει εκεί το μεταπτυχιακό της και ήθελα πολύ να την επισκεφτώ. Συχνά εάν δεν έχεις στο νου σου την εικόνα του μακρινού περιβάλλοντος όπου ζει ένα αγαπημένο σου πρόσωπο, νιώθεις μια ανησυχία, λες και αν γνώριζες λεπτομέρειες του άγνωστου τόπου, θα μπορούσες να παρέμβεις σε κάποια δύσκολη στιγμή.
Πέταξα προς την πρωτεύουσα της Δανίας από τη Θεσσαλονίκη με την Lufthansa μέσω Μονάχου. Προσεγγίζοντας στο παραθαλάσσιο αεροδρόμιο της Κοπεγχάγης ο πιλότος έκανε έναν ελιγμό για να ευθυγραμμισθεί με τον διάδρομο προσγείωσης. Όπως είχε κατέβει χαμηλά, επάνω από την θάλασσα, αναδείχθηκε σε όλο της το μεγαλείο η τεράστια κρεμαστή γέφυρα από την πλευρά της Σουηδίας που συνδέεται με το υποθαλάσσιο τούνελ από την πλευρά της Δανίας.
Τα αυτοκίνητα και τα τρένα που εξέρχονται από το τούνελ συνεχίζουν επάνω στην κρεμαστή γέφυρα της Σουηδίας, αφού προηγουμένως διανύσουν λίγα χιλιόμετρα προσαρμογής επάνω σε μα μακρόστενη τεχνητή νησίδα ανάμεσα στις δύο σκανδιναβικές χώρες. Το θαύμα αυτό της τεχνολογίας προέκυψε για λόγους ασφαλείας των πτήσεων. Η γειτνίαση με το αεροδρόμιο της Κοπεγχάγης, ήταν απαγορευτική για την κατασκευή μιας πανύψηλης εναέριας γέφυρας, οποία θα προκαλούσε προβλήματα στην προσγείωση των αεροπλάνων.
Στην έξοδο του αεροδρομίου με περίμενε η Κατερίνα. Η φροντίδα της και η ξενάγησή της έκανε εκείνο το ταξίδι αξέχαστο. Λίγα μέτρα παρακάτω μας περίμενε το μετρό. Σε 15 λεπτά φθάσαμε στο ξενοδοχείο μου στο κέντρο της Κοπεγχάγης. Τι κέντρο δηλαδή. Περισσότερο με άνετο κοσμοπολίτικο προάστιο έμοιαζε, με κανονική κίνηση, με αρκετούς πεζούς, λίγα αυτοκίνητα και πολλά ποδήλατα. Και πολλά καταστήματα εστίασης και καφέ, στολισμένα με πολύχρωμα φωτάκια.
Μια πόλη έκπληξη, ένας πολεοδομικός σχεδιασμός με προοπτική πολλών δεκαετιών
Η γνωριμία μου με την πόλη ήταν μια έκπληξη. Πρώτα έγινε ο πολεοδομικός της σχεδιασμός, με προοπτική πολλών δεκαετιών. Είναι φανερό για ένα έμπειρο μάτι ότι πρώτα σχεδιάστηκαν οι υποδομές και οι δρόμοι και μετά τα κτήρια, όχι τα ανάποδο όπως συμβαίνει στην Ελλάδα. Η πόλη αναπτύχθηκε σαν μια παλάμη, όπου βρίσκεται το κέντρο, με τα δάκτυλα που είναι τα προάστια. Ανάμεσά στα «δάκτυλα» υπήρχαν απέραντα άλση και κανάλια, φυσικά και τεχνητά. Ο σχεδιασμός βέβαια έγινε πολύ νωρίς, το 1947, όταν οι έλληνες πολεμούσαμε μεταξύ μας.
Δεν υπάρχει πουθενά πολεοδομική αναρχία. Η οικοδομική αυθαιρεσία δεν συμπεριλαμβάνεται στο λεξιλόγιό τους. Τα υπέροχα κανάλια που συναντάς παντού, διασχίζονται από πλεούμενα γεμάτα τουρίστες που απολαμβάνουν τη θέα των εκατέρωθεν πολύχρωμων κτηρίων. Δεν ξεχωρίζεις ποια είναι τα παλιά και ποια τα νέα κτήρια. Καμία παραφωνία στην παραδοσιακή αρχιτεκτονική, καμία ανορθογραφία στην αισθητική του κτισμένου περιβάλλοντος. Πραγματικά αρχιτεκτονικά «κοσμήματα» οι κατοικίες. Αριστουργήματα τα κρατικά κτήρια, τα μουσεία, το δημαρχείο, οι τράπεζες, τα θέατρα, οι βιβλιοθήκες.
Προτεραιότητα έχει ο πεζός, ακολουθεί το ποδήλατο
Στον κοινόχρηστο αστικό χώρο προτεραιότητα έχει ο άνθρωπος, ο πεζός. Ακολουθεί το ποδήλατο. Χιλιάδες ποδήλατα κυκλοφορούν στους φαρδείς ποδηλατοδρόμους. Ποδήλατα κάθε είδους. Ακόμη και «φορτηγά» ποδήλατα για ελαφριές μεταφορές. Ποδήλατα κάθε είδους. Ατομικά, διπλά, τριπλά, με καλάθι παιδικό, με μικρή καμπίνα, με ομπρέλα. Οι ποδηλατόδρομοι είναι ασφαλείς με φανάρια στις διασταυρώσεις με τους δρόμους με αυτοκίνητα.
Χωρίς να παρκάρουν δίπλα και επάνω στους ποδηλατοδρόμους τα αυτοκίνητα, να ανοίγουν επικίνδυνα τις πόρτες φάτσα στον ποδηλάτη ή να απλώνουν την πραμάτεια τους οι καταστηματάρχες. Απαγορεύεται αυστηρά η κίνηση των πεζών και των παιδικών καροτσιών επάνω σε ποδηλατόδρομο. Δεν επικρέμανται στο ύψος των ποδηλατών τα κλαδιά των παρακείμενων δέντρων. Με το ποδήλατο κινείται το μεγαλύτερο μέρος των πολιτών, ιδιαίτερα των νέων. Σε κάθε τετράγωνο βρίσκονται οργανωμένοι χώροι για το «παρκάρισμα» των ποδηλάτων , με τα απαραίτητα στηρίγματα για την πρόσδεσή τους και με «αέρα» για το φούσκωμα των ελαστικών τους.
Οι δρόμοι είναι φαρδείς με ξεχωριστές λωρίδες για τα μέσα μαζικής μεταφοράς. Το δίκτυο των αστικών λεωφορείων καλύπτει όλη την πόλη, δουλεύει άψογα και χωρίς συνωστισμό, ενώ από κάθε στάση περνάει με ακρίβεια κάθε τρία λεπτά το λεωφορείο της γραμμής που κινείται άνετα και γρήγορα σε μια πόλη με έχει ελάχιστα Ι.Χ αυτοκίνητα στους δρόμους. Ο καθένας μπορεί να «νοικιάσει» με την χρήση της κάρτας του, με αυτόματη χρονομίσθηση, ένα από τα κοινόχρηστα ηλεκτρικά αυτοκίνητα που υπάρχουν σε διάφορα σημεία της πόλης.
Το ΜΕΤΡΟ της Κοπεγχάγης ακολουθεί τον σχεδιασμό της πόλης. Μια κυκλική γραμμή εξυπηρετεί περιμετρικά το κέντρο, ενώ με αυτήν συνδέονται ακτινωτά τα «δάκτυλα» της περιφέρειας. Η εξυπηρέτηση είναι άνετη και ακριβέστατη. Κάθε τρία λεπτά διέρχεται ένας συρμός, από όλους τους σταθμούς, καθ’ όλη την διάρκεια της ημέρας και τη νύχτας. Μετά το τέλος του αγώνα Δανίας- Ελλάδας που παρακολουθήσαμε μαζί με την κόρη μου, οι 40.000 θεατές έφυγαν από το γήπεδο μέσα σε είκοσι λεπτά. Οι έκτακτοι συρμοί έφευγαν συνεχώς ο ένας μετά τον άλλον. Αυτό θα πει σεβασμός στον πολίτη.
Οι πεζοί και οι ποδηλάτες έχουν εκτοπίσει τα αυτοκίνητα από τους δρόμους της Κοπεγχάγης. Δεν υπάρχει κανένα αυτοκίνητο παρκαρισμένο δίπλα στα πεζοδρόμια. Όποιος διαθέτει αυτοκίνητο υποχρεούται να διαθέσει ιδιωτικό χώρο στάθμευσης, επιφανειακό ή στο υπόγειο της κατοικίας του.
Σταθερές πολεοδομικές διατάξεις, εμπιστοσύνη σε ειδικούς
Στην Δανία όμως υπάρχουν σταθερές πολεοδομικές διατάξεις που δεν αλλάζουν από κυβέρνηση σε κυβέρνηση. Υπάρχει και εμπιστοσύνη στους ειδικούς επιστήμονες , τους πολεοδόμους, τους χωροτάκτες, τους συγκοινωνιολόγους, τους οποίους συμβουλεύονται οι δήμαρχοι όταν παίρνουν κρίσιμες αποφάσεις, όπως για παράδειγμα η μετακίνηση του ΚΤΕΛ σε ένα «τυφλό» οικόπεδο χωρίς πρόσβαση σε κύριο δρόμο, στην ανατολική τουριστική περιοχή της πόλης. Έχουν επίσης μακροχρόνιο σχεδιασμό. Προβλέπουν τις συνθήκες των επόμενων 30-40 χρόνων πριν πάρουν τις αποφάσεις τους.
Αντιθέτως εδώ, οι στενοί δρόμοι της Αλεξανδρούπολης έχουν μετατραπεί και στις δύο πλευρές, σε απέραντα «ιδιωτικά» πάρκινγκ, παρεμποδίζοντας την κυκλοφορία οχημάτων και πεζών. Αν τολμήσεις να διαμαρτυρηθείς σε κάποιον οδηγό που δεν σου επιτρέπει να περάσεις από το ένα πεζοδρόμιο στον άλλο, θα σου απαντήσει θρασύτατα: «και που να βάλω το αυτοκίνητό ΜΟΥ;»
Εάν, σπανίως, κάποιος στην Κοπεγχάγη παρκάρει παρανόμως σε δημόσιο δρόμο, δεν έρχεται η δημοτική αστυνομία ή η τροχαία. Φθάνει αμέσως ο γερανός … (Τώρα θα μου πείτε πού να βρεθούν οι χιλιάδες γερανοί που απαιτούνται για την Αλεξανδρούπολη).
«Όσα παρκινγκ και να υπήρχαν δεν θα έφθαναν»
Υποστηρίζουν μερικοί ότι δεν υπάρχουν πάρκινγκ στο κέντρο της Αλεξανδρούπολης. Τεράστιο λάθος. Όσα παρκινγκ και να υπήρχαν δεν θα έφθαναν, ούτε θα έλυναν το πρόβλημα. Αντιθέτως θα το επιδείνωναν. Θα έφερναν περισσότερα αυτοκίνητα στο κέντρο. Ούτε οι πολύτιμοι για τους πολίτες ελεύθεροι χώροι των πόλεων (όπως ο χώρος που καλύπτει το πάρκινγκ του λιμανιού) πρέπει να παραχωρούνται για εκμετάλλευση χώρου στάθμευσης.
Αξιοποιούνται για την βελτίωση της ποιότητας της ζωής των πολιτών και για την ανάπτυξη της πόλης. Ίσως δυο περιφερειακοί υπόγειοι χώροι στάθμευσης να ήταν χρήσιμοι, στη δυτική (περιοχή γηπέδου μετά την μεταφορά του εκτός πόλης) και στην ανατολική. Εάν ο Δήμος είχε ενόραση και είχε αποκτήσει την αποθήκη της ΚΥΔΕΠ, ολόκληρος ο υπόγειος χώρος της ενδιάμεσης πλατείας θα ήταν ιδανικός για χώρος στάθμευσης, με μεγάλα έσοδα.
Εκεί βέβαια, πρώτα σχεδίασαν τις πόλεις τους και μετά τις κατοίκισαν. Εκτός από τα παλιά τους κέντρα που τα διατήρησαν και τα πεζοδρόμησαν. Σε μας συμβαίνει το αντίθετο. Η παλιά μας πόλη, με το ρυμοτομικό σχέδιο των Ρώσων του 1878, ανοικοδομήθηκε με τους νέους όρους δόμησης και η νέα σχεδιάστηκε αντιγράφοντας την ρυμοτομία του 1878.
Γιάννης Λασκαράκης