Θετική εξέλιξη για την αγροτική παραγωγή, αλλά και τον κίνδυνο πυρκαγιάς
Τα νεότερα δεδομένα του κανονικοποιημένου δείκτη υγρασίας εδάφους SSMI για την περίοδο 20–29 Ιουνίου 2026 δείχνουν ότι η εικόνα της χώρας είναι έντονα διαφοροποιημένη. Σύμφωνα με ανάλυση του μετεωρολόγου Θοδωρή Κολυδά, σε μεγάλο μέρος του Έβρου, της Μακεδονίας, της Θεσσαλίας, της Στερεάς Ελλάδας και της Πελοποννήσου, το ριζόστρωμα 0–100 cm εμφανίζεται υγρότερο από τα κανονικά επίπεδα της περιόδου 1991–2020, γεγονός που υποδηλώνει ότι οι βροχές του Ιουνίου άφησαν ουσιαστικό αποτύπωμα και σε βαθύτερα στρώματα του εδάφους.
Ο κανονικοποιημένος δείκτης υγρασίας εδάφους SSMI για την περίοδο 20–29 Ιουνίου 2026 προσφέρει πλέον μια πιο ολοκληρωμένη εικόνα της κατάστασης του ριζοστρώματος στην Ελλάδα μετά τις βροχοπτώσεις που σημειώθηκαν κατά το πρώτο και το δεύτερο δεκαήμερο του μήνα.
Ο δείκτης έχει υπολογιστεί από δεδομένα ERA5-Land του Copernicus και συγκρίνει την υγρασία του εδάφους με τις κλιματικές τιμές της περιόδου αναφοράς 1991–2020. Στον συγκεκριμένο χάρτη εξετάζεται το στρώμα από την επιφάνεια έως το βάθος των 100 εκατοστών, δηλαδή ουσιαστικά το ριζόστρωμα που έχει ιδιαίτερη σημασία για τη φυσική βλάστηση, τις καλλιέργειες και γενικότερα το υδατικό απόθεμα του εδάφους.
Η νέα εικόνα έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον, επειδή μας επιτρέπει να εξετάσουμε κατά πόσο οι βροχοπτώσεις του Ιουνίου άφησαν ουσιαστικό αποτύπωμα στο έδαφος και όχι μόνο μια πρόσκαιρη επιφανειακή ύγρανση.
Όπως προκύπτει, σε αρκετές περιοχές φαίνεται ότι το νερό κατόρθωσε να επηρεάσει σημαντικά και βαθύτερα στρώματα του εδάφους. Αυτό είναι ίσως το ουσιαστικότερο συμπέρασμα της νέας ανάλυσης. Το νερό που έπεσε δεν χάθηκε παντού γρήγορα μέσω απορροής ή εξάτμισης. Σε αρκετές περιοχές αποθηκεύτηκε, τουλάχιστον προσωρινά, στο ριζόστρωμα.
Υπάρχουν και πιθανοί αρνητικοί παράγοντες
Η πολύ υψηλή εδαφική υγρασία δεν έχει μόνο θετική διάσταση. Σε βαριά ή κακώς αποστραγγιζόμενα εδάφη, παρατεταμένη υπερβολική υγρασία μπορεί να προκαλέσει μείωση του αερισμού του ριζοστρώματος, ευνοϊκότερες συνθήκες για ορισμένες μυκητολογικές ασθένειες, δυσκολίες στην πρόσβαση γεωργικών μηχανημάτων και καθυστέρηση σε ορισμένες καλλιεργητικές εργασίες. Άρα και εδώ χρειάζεται διαφοροποίηση. Ο ίδιος θετικός δείκτης μπορεί να αποτελεί πολύτιμο υδατικό απόθεμα σε ένα καλά στραγγιζόμενο έδαφος και πρόβλημα προσωρινού κορεσμού σε ένα διαφορετικό εδαφικό περιβάλλον.
Η σχέση με τον κίνδυνο πυρκαγιάς
Η νέα εικόνα είναι θετική και από την άποψη της θερινής πυρομετεωρολογικής εξέλιξης, αλλά χρειάζεται μεγάλη προσοχή στην ερμηνεία. Η αυξημένη υγρασία στο ριζόστρωμα μπορεί να βοηθήσει τη ζωντανή βλάστηση να διατηρήσει υψηλότερη περιεκτικότητα σε νερό για μεγαλύτερο διάστημα. Αυτό σημαίνει ότι μπορεί να καθυστερήσει το υδατικό στρες της βλάστησης και, σε ορισμένες περιοχές, η μετάβαση προς πιο εύφλεκτες συνθήκες. Όμως ο SSMI των 0–100 cm δεν είναι άμεσος δείκτης κινδύνου πυρκαγιάς. Εδώ χρειάζεται να ξεχωρίσουμε δύο πολύ διαφορετικούς μηχανισμούς. Η βαθιά εδαφική υγρασία επηρεάζει κυρίως τη ζωντανή βλάστηση και τη μακροπρόθεσμη αντοχή της στην ξηρασία. Αντίθετα, τα πολύ λεπτά επιφανειακά καύσιμα, όπως τα ξηρά χόρτα, λεπτά κλαδιά, πευκοβελόνες και ξερή φυλλόστρωση, μπορούν να χάσουν γρήγορα την υγρασία τους μέσα σε λίγες ημέρες υψηλών θερμοκρασιών, χαμηλής σχετικής υγρασίας και ισχυρών ανέμων. Έτσι είναι απολύτως δυνατόν το βαθύτερο έδαφος να παραμένει υγρότερο από το κανονικό, ενώ ταυτόχρονα η επιφανειακή νεκρή καύσιμη ύλη να βρίσκεται σε επικίνδυνα ξηρή κατάσταση. Αυτό είναι ίσως το σημαντικότερο μήνυμα για τη χρήση του δείκτη σε σχέση με τις πυρκαγιές.
Οι βροχές προσφέρουν χρόνο, όχι ασφάλεια για όλο το καλοκαίρι
Η υψηλή εδαφική υγρασία στο τέλος Ιουνίου αποτελεί ένα σημαντικό πλεονέκτημα στην έναρξη της θερμότερης περιόδου. Δίνει ένα είδος υδρολογικού «αποθέματος» στη βλάστηση. Αλλά αυτό το απόθεμα δεν είναι απεριόριστο. Μια παρατεταμένη περίοδος ανομβρίας, υψηλών θερμοκρασιών, έντονης εξατμισοδιαπνοής, χαμηλής σχετικής υγρασίας και συχνών ισχυρών ανέμων, μπορεί σταδιακά να ανατρέψει τη σημερινή θετική κατάσταση. Γι’ αυτό και η παρακολούθηση πρέπει να είναι συνεχής. Ένας χάρτης SSMI αποτελεί φωτογραφία μιας περιόδου, όχι πρόβλεψη για όλο το υπόλοιπο καλοκαίρι.