Του Μενέλαου Μαλτέζου
Η λιμοκτονία στη Γάζα το 2025 αποδεικνύει με τον πιο σκληρό τρόπο ότι η πείνα, όταν εργαλειοποιείται, μετατρέπεται σε όπλο πολέμου και εργαλείο εξόντωσης. Δεν υπάρχουν πλέον αμφιβολίες. Οργανώσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων, αξιωματούχοι του ΟΗΕ και διεθνείς φορείς συγκλίνουν στη διαπίστωση ότι το Ισραήλ εφαρμόζει πολιτική αποκλεισμού, οδηγώντας αμάχους –και κυρίως παιδιά– στη μαζική πείνα και στον αργό θάνατο.
Η χρήση της πείνας ως μέσο πολέμου απαγορεύεται ρητά από το διεθνές δίκαιο. Το Πρωτόκολλο Ι των Συμβάσεων της Γενεύης (1977) απαγορεύει την καταστροφή ή στέρηση αγαθών απαραίτητων για την επιβίωση αμάχων. Το Καταστατικό της Ρώμης του Διεθνούς Ποινικού Δικαστηρίου ορίζει την πρόκληση λιμού ως έγκλημα πολέμου. Και η Σύμβαση για την Πρόληψη της Γενοκτονίας (1948) καθιστά σαφές ότι η στέρηση βασικών αγαθών με πρόθεση εξόντωσης συνιστά γενοκτονία.
Τα στοιχεία είναι αδιάψευστα. Στη Γάζα έχουν καταγραφεί 965 θάνατοι σε σημεία διανομής βοήθειας, την ώρα που άμαχοι προσπαθούσαν να αποκτήσουν ψωμί, ρύζι και νερό. Πολλοί σκοτώθηκαν μέσα στο χάος, άλλοι από πυρά, με αντικρουόμενες αναφορές για τα αίτια. Το γεγονός παραμένει: άνθρωποι πεθαίνουν περιμένοντας φαγητό. Παράλληλα, 263 άνθρωποι έχουν χάσει τη ζωή τους από πείνα ή υποσιτισμό, ανάμεσά τους 112 παιδιά. Πρόκειται για αριθμούς που έχουν επιβεβαιωθεί από τον ΟΗΕ, την UNICEF και διεθνείς οργανισμούς. Δεν είναι εκτιμήσεις· είναι πραγματικοί θάνατοι από λιμό μέσα στο 2025. Ο διεθνής δείκτης επισιτιστικής ασφάλειας (IPC) έχει ήδη καταγράψει το υψηλότερο επίπεδο κρίσης, το IPC 5 – τον επίσημο λιμό. Και όλα αυτά, παρότι το Διεθνές Δικαστήριο της Χάγης είχε διατάξει τη διευκόλυνση ανθρωπιστικής βοήθειας, η οποία εξακολουθεί να εμποδίζεται.
Ακόμη και από το εσωτερικό του Ισραήλ, οι καταγγελίες είναι ηχηρές. Δηλώσεις Ισραηλινών αξιωματούχων που μιλούν για «λιμό» ως μέσο πίεσης ή για «εξαφάνιση» πληθυσμού καταγράφονται ήδη από διεθνείς οργανισμούς ως αποδεικτικά στοιχεία πρόθεσης για εγκλήματα πολέμου. Δεν είναι τυχαίο ότι ο πρώην Πρωθυπουργός του Ισραήλ, Εχούντ Όλμερτ, κατήγγειλε δημόσια την πολιτική στη Γάζα, μιλώντας για «πόλεμο καταστροφής: αδιακρίτως, απεριόριστα, σκληρά και εγκληματικά» και χαρακτηρίζοντας την κυβέρνηση ως «εγκληματική συμμορία». Όταν ακόμη και φωνές μέσα από το ίδιο το Ισραήλ κάνουν λόγο για εγκλήματα πολέμου, η διεθνής κοινότητα δεν έχει καμία δικαιολογία για αδράνεια.
Την ίδια στιγμή, σε όλο τον κόσμο εκατομμύρια πολίτες διαδηλώνουν για την άρση του αποκλεισμού και την αναγνώριση του Παλαιστινιακού Κράτους. Από το Λονδίνο και το Παρίσι, μέχρι την Ουάσινγκτον και την Αθήνα, οι δρόμοι γεμίζουν φωνές που απαιτούν δικαιοσύνη και ειρήνη. Οι κοινωνίες δεν μένουν σιωπηλές, ακόμη κι όταν οι κυβερνήσεις κλείνουν τα μάτια.
Η Ελλάδα γνωρίζει καλά τι σημαίνει πείνα ως πολεμικό όπλο. Ο Μεγάλος Λιμός του 1941–42, όταν οι δυνάμεις Κατοχής (Ναζί φασίστες και συνεργάτες τους) στέρησαν τρόφιμα από τον πληθυσμό, προκάλεσε πάνω από 60.000 νεκρούς μόνο στην Αθήνα και δεκάδες χιλιάδες σε όλη τη χώρα. Οι δρόμοι γέμισαν σκελετωμένους ανθρώπους, παιδιά που δεν είχαν δύναμη ούτε να κλάψουν. Η πείνα τότε δεν ήταν μέσο πίεσης· ήταν μέθοδος μαζικής εξόντωσης. Αυτή η μνήμη αποτελεί βαριά παρακαταθήκη και ηθική υποχρέωση. Δεν είναι ιστορική ειρωνεία αλλά ιστορική ευθύνη: ένας λαός που γνώρισε τον λιμό δεν μπορεί να σιωπά όταν τον βλέπει να επαναλαμβάνεται.
Κι όμως, η διεθνής κοινότητα παραμένει αδρανής. Πολλές κυβερνήσεις ανέχονται ή καλύπτουν πολιτικά τη χρήση πείνας ως όπλου πολέμου. Ακόμη και η Ελλάδα, σχεδόν δέκα χρόνια μετά, δεν έχει υλοποιήσει την ομόφωνη απόφαση της Βουλής του 2015, με την οποία καλείται η κυβέρνηση να προωθήσει όλες τις απαραίτητες διαδικασίες για την αναγνώριση του Παλαιστινιακού Κράτους και να στηρίξει τη λύση των δύο κρατών, στη βάση των συνόρων του 1967 και με πρωτεύουσα την Ανατολική Ιερουσαλήμ. Η εφαρμογή αυτής της απόφασης αποτελεί το ελάχιστο βήμα συνέπειας προς την ιστορική μας μνήμη και προς το διεθνές δίκαιο.
Η Ελλάδα οφείλει να περάσει από τα λόγια στις πράξεις: να εφαρμόσει την ομόφωνη απόφαση της Βουλής του 2015, να καταγγείλει διεθνώς τη χρήση της πείνας ως έγκλημα πολέμου και γενοκτονίας, να απαιτήσει ελεύθερη και ανεμπόδιστη ανθρωπιστική βοήθεια και να διακόψει κάθε στρατιωτική συνεργασία με το Ισραήλ όσο συνεχίζονται οι παραβιάσεις του διεθνούς δικαίου.
Δεν υπάρχουν ουδέτεροι μπροστά στην πείνα. Ή στέκεσαι απέναντι στους θύτες ή δίπλα στα θύματα. Η Ιστορία μάς κρίνει: η σιωπή μάς συνδέει με τους θύτες, η δράση με τους ανθρώπους. Η Ελλάδα πρέπει να επιλέξει θέση τώρα.