Εδώ και δεκαετίες, επανέρχεται κατά καιρούς η συζήτηση περί «διοικητικής αυτονόμησης» του Βόρειου Έβρου, με στόχο τη θεσμική ισότητα, τη βελτίωση των υποδομών και την αναπτυξιακή ισορροπία.
Του Ηλία Μεταξά (κοινοτικός σύμβουλος Αλεξανδρούπολης)
Οι υποστηρικτές της διαίρεσης του νομού Έβρου σε βόρειο και νότιο τμήμα εστιάζουν κυρίως στην «αποκέντρωση» και την ανάγκη να αντιμετωπιστεί η δημογραφική, οικονομική και χωρική απομόνωση του βορείου τμήματος.
Η δημόσια συζήτηση για τη διοικητική διαίρεση του Έβρου αναζωπυρώθηκε πρόσφατα, με αφορμή το προσχέδιο του Υπουργείου Εσωτερικών που εξετάζει σενάρια επανασχεδιασμού των Αντιπεριφερειών, μεταξύ των οποίων και η πιθανή δημιουργία Αντιπεριφέρειας Βορείου Έβρου. Το σχέδιο αυτό έχει προκαλέσει έντονες αντιδράσεις τόσο υπέρ όσο και κατά:
Οι υπέρμαχοι της διαίρεσης επικαλούνται:
- τη γεωγραφική απομόνωση των βόρειων περιοχών,
- την άνιση πρόσβαση σε πόρους και υπηρεσίες,
- την ανάγκη θεσμικής ενδυνάμωσης της Ορεστιάδας και των όμορων δήμων.
Αντίθετα, οι επικριτές τονίζουν:
- ότι δεν υπάρχουν σαφή λειτουργικά οφέλη από μια νέα αντιπεριφέρεια,
- ότι η γραφειοκρατία θα αυξηθεί χωρίς να λυθούν τα βασικά προβλήματα,
- και κυρίως, ότι η διαφορά δεν είναι θεσμική αλλά διαχειριστική.
Όμως το πραγματικό ερώτημα δεν είναι αν χρειάζεται νέα αντιπεριφέρεια. Το ερώτημα είναι ποιοι μπορούν να διαχειριστούν αποδοτικά τα εργαλεία που ήδη υπάρχουν.
Η ανάπτυξη δεν περνά από τα σύνορα της Αντιπεριφέρειας, αλλά από τις δυνατότητες, τη διοικητική επάρκεια και την απορρόφηση κονδυλίων των ίδιων των δήμων. Στο επίκεντρο της αντιπαράθεσης βρίσκεται η ίδια η φιλοσοφία της τοπικής ανάπτυξης: χρειαζόμαστε περισσότερη αυτονομία ή καλύτερη αξιοποίηση των υφιστάμενων δυνατοτήτων;
Οι αριθμοί λένε την αλήθεια.
Σύμφωνα με τη μελέτη του Ινστιτούτου Τοπικής Αυτοδιοίκησης (ΙΤΑ) , η οποία δημοσιεύτηκε τον Αύγουστο 2024 και καταγράφει τα δεδομένα απορρόφησης του ΕΣΠΑ 2021–2027 μέχρι και τις 30/6/2024, προκύπτει ένα σαφές συμπέρασμα:
η Αλεξανδρούπολη κυριαρχεί στον Έβρο σε αριθμό έργων, απορροφηθέντα κονδύλια και στάδιο υλοποίησης έργων .
Ενδεικτικά :
| Δήμος | Έργα | Π/Υ(€) | Μέσο Π/Υ Έργου(€) | Στάδιο |
| Αλεξανδρούπολης | 24 | 32.600.000 | 1.358.000 | Προχωρημένο |
| Ορεστιάδας | 11 | 9.100.000 | 827.000 | Μέσο |
| Διδυμοτείχου | 9 | 6.100.000 | 677.000 | Μέσο |
| Σουφλίου | 6 | 4.350.000 | 725.000 | Αρχικό |
Τα στοιχεία προέρχονται από το Παράρτημα ΙΙ της μελέτης ΙΤΑ με βάση το ΟΠΣ ΕΣΠΑ (30/6/2024) .
Περίπου το 63% των κονδυλίων που έχουν απορροφήσει οι Δήμοι του Έβρου αφορούν αποκλειστικά τον Δήμο Αλεξανδρούπολης. Οι υπόλοιποι τρεις δήμοι (Ορεστιάδας, Διδυμοτείχου και Σουφλίου) απορροφούν συνολικά το 37% των πόρων. Φανταστείτε την αναπτυξιακή δυναμική της περιοχής αν υπήρχε αντίστοιχη δυνατότητα και τεχνική επάρκεια σε όλους
Τοπική Αυτοδιοίκηση: Η πραγματική διοίκηση σήμερα.
Στην εποχή των προγραμματικών εργαλείων, της πολυεπίπεδης διακυβέρνησης και της ψηφιακής ωρίμανσης, η τοπική αυτοδιοίκηση Α’ βαθμού έχει αναλάβει έναν πρωταγωνιστικό ρόλο στην υλοποίηση δημόσιων πολιτικών. Η αντιπεριφέρεια, όσο και αν επιτελεί κρίσιμες αρμοδιότητες, δεν είναι ο βασικός μοχλός υλοποίησης έργων.
Αντίθετα, οι δήμοι έχουν σήμερα:
άμεση πρόσβαση σε προσκλήσεις του ΕΣΠΑ, του Ταμείου Ανάκαμψης και των Προγραμμάτων Interreg, τη δυνατότητα να λειτουργούν ως δικαιούχοι για κοινωνικές, ενεργειακές και ψηφιακές παρεμβάσεις, αλλά και την ευθύνη να απορροφήσουν τους πόρους αυτούς αποτελεσματικά.
Τι κάνει τη διαφορά; Οι άνθρωποι και η οργάνωση.
Η διαφοροποίηση ανάμεσα στην Αλεξανδρούπολη και τους υπόλοιπους δήμους δεν έγκειται ούτε στην “εύνοια” ούτε στην “έδρα της αντιπεριφέρειας”. Έγκειται σε:
-τεχνική και διοικητική επάρκεια του Δήμου Αλεξανδρούπολης,
-διαρκή ετοιμότητα για υποβολή ώριμων προτάσεων,
-στελέχωση με εξειδικευμένους ανθρώπους στον σχεδιασμό και την υλοποίηση έργων.
Αυτά είναι τα κριτήρια επιτυχίας σήμερα στην απορρόφηση χρηματοδοτικών εργαλείων
— όχι τα όρια διοικητικών χαρτών.
Τι πραγματικά θα αλλάξει μια νέα Αντιπεριφέρεια;
Η διοικητική διαίρεση του Έβρου δεν αποτελεί λύση στο πρόβλημα της αναπτυξιακής υστέρησης του βορείου τμήματος. Το πρόβλημα —και η λύση— βρίσκονται στο επίπεδο των δήμων. Αντί να δημιουργούμε νέα θεσμικά σχήματα, ας ενισχύσουμε την ικανότητα των βόρειων δήμων:
–να σχεδιάζουν,
-να διεκδικούν,
-να απορροφούν πόρους.
Ακόμη κι αν προχωρήσει η σύσταση Αντιπεριφέρειας Βόρειου Έβρου, δεν θα λυθούν από μόνα τους τα προβλήματα υποεκπροσώπησης ή ανάπτυξης. Χωρίς μηχανισμούς ωρίμανσης έργων, στελέχωση και τεχνική επάρκεια στους Δήμους, ο σχεδιασμός κινδυνεύει να παραμείνει θεωρητικός.
Ήρθε η ώρα να επενδύσουμε στην ενίσχυση των Δήμων του Έβρου. Με ανθρώπους, με τεχνικές υπηρεσίες, με συνεργασίες. Όχι με διοικητικούς τίτλους και συμβολικές διαιρέσεις, αλλά με σχέδιο που πιάνει τόπο.
Τι σημαίνει αυτό για τον πολίτη;
Για τον κάτοικο της Ορεστιάδας, αυτό θα μπορούσε να σημαίνει γρηγορότερη υλοποίηση έργων ύδρευσης και αποχέτευσης. Για τον επιχειρηματία του Σουφλίου, πρόσβαση σε ψηφιακές υποδομές και τοπικά κίνητρα στήριξης. Για τον νέο του Διδυμοτείχου, περισσότερα τοπικά έργα εκπαίδευσης και πολιτισμού. Για όλους όμως, σημαίνει ενεργούς Δήμους με ανθρώπους που σχεδιάζουν, διεκδικούν και υλοποιούν.
Γραφήματα Σύγκρισης Δήμων Έβρου (ΕΣΠΑ 2021–2027)
-
Συνολικός Προϋπολογισμός Έργων ανά Δήμο
-
Αριθμός Ενταγμένων Έργων ανά Δήμο
-
Σύγκριση Προϋπολογισμού Δήμων και Περιφέρειας στην Π.Ε. Έβρου
Το ακόλουθο γράφημα παρουσιάζει τη σύγκριση της συνολικής απορρόφησης έργων ΕΣΠΑ 2021–2027 από τους Δήμους του Έβρου και από την Περιφέρεια ΑΜ-Θ στην Π.Ε. Έβρου:
Μεθοδολογία ανάλυσης:
Τα παραπάνω βασίζονται στη μελέτη του ΙΤΑ (Αύγουστος 2024), η οποία συνέλεξε και επεξεργάστηκε τα στοιχεία του Ολοκληρωμένου Πληροφοριακού Συστήματος (ΟΠΣ) του Υπουργείου Ανάπτυξης και ΕΣΠΑ, κατόπιν επίσημης επικοινωνίας με τις Διαχειριστικές Αρχές. Οι εντάξεις ανά δήμο και φορέα προέρχονται από τα Παραρτήματα ΙΙ και ΙΙΙ της μελέτης, και συνοψίζονται ανά Περιφερειακό Πρόγραμμα.