ΞΕΝΕΣ ΓΛΩΣΣΕΣ: Ένα ιδιαίτερο όπλο ενάντια στην μάστιγα του αιώνα.

Γράφει η Αγγελική  Δεληγιάννη- Γεωργάκα, Γλωσσολόγος -Διδάκτωρ Exeter University UK

Οι ολοένα και περισσότερο γερασμένοι πληθυσμοί στον αναπτυγμένο κόσμο, κινδυνεύουν να εμφανίσουν άνοια σε ποσοστό   που αυξάνεται  εκθετικά με την γήρανση καθώς το ποσοστό αυτό είναι μόλις 2%  για τις ηλικίες 65-74,  ανέρχεται στο 19%  για τις ηλικίες 75-84  και φτάνει στο 42% για ηλικίες άνω των 85 ετών.

Η άνοια με περίπου το 70% της κλινικής διάγνωσης να αποδίδεται στη νόσο Alzheimer αποτελεί  τεράστιο ιατρικό, κοινωνικό και οικονομικό πρόβλημα, που ταλαιπωρεί ασθενείς και φροντιστές τους, με δυσβάστακτα κόστη τόσο για τις οικογένειες τους όσο και για τα εθνικά συστήματα υγείας.

Πρόκειται για νευροεκφυλιστική πάθηση που θεωρείται μέχρι στιγμής ανίατη με αναμενόμενο αριθμό ασθενών μέχρι το 2050, σε παγκόσμιο επίπεδο, τα 150 εκατομμύρια.  Καθώς δεν υπάρχουν ακόμα αποτελεσματικά φάρμακα για την πλήρη θεραπεία της νόσου  το κλειδί είναι η πρόληψη και η διατήρηση της υγείας του εγκεφάλου που επιτυγχάνεται με την άσκηση όπως ακριβώς και με ολόκληρο το ανθρώπινο σώμα.  Επαναλαμβανόμενες επιστημονικές  έρευνες που δημοσιεύονται την τελευταία δεκαετία υποστηρίζουν ότι οι ξένες γλώσσες προσφέρουν  την πλέον αποτελεσματική μορφή εγκεφαλικής μας δραστηριοποίησης. Η εκμάθηση και χρήση μιας ξένης γλώσσας  ως νέας δεξιότητας προκαλεί τον εγκέφαλο να ανταποκριθεί στην δυσκολία της και αυτό φαίνεται πως λειτουργεί  σαν μια μορφή εγκεφαλικής προπόνησης καθιστώντας τον εγκέφαλο πιο ανθεκτικό και καθυστερώντας  την εμφάνιση της νόσου κατά 4-5 χρόνια ή επιβραδύνοντας σημαντικά την εξέλιξη της.

Η εκμάθηση και χρήση μιας ξένης γλώσσας  γυμνάζει τον εγκέφαλο υποχρεώνοντας τον σε απαιτητική άσκηση σαν ένα είδος προπόνησης όπως συμβαίνει με την άσκηση μυϊκών ομάδων σε πρόγραμμα γυμναστηρίου.  Συγκεκριμένα, τα  νέα στοιχεία της ξένης γλώσσας όπως  λεξιλόγιο και  γραμματικοσυντακτικές δομές εισέρχονται στο κύκλωμα της «άμεσης μνήμης» όπου παραμένουν για μισό δευτερόλεπτο. Στο διάστημα αυτό λαμβάνει χώρα μια αστραπιαία  διεργασία κατά την οποίαν  η νέα πληροφορία επιλέγεται με κριτήριο το σημασιολογικό της περιεχόμενο και περνά από την άμεση μνήμη στην λεγόμενη «βραχυπρόθεσμη μνήμη».  Στο στάδιο της βραχυπρόθεσμης μνήμης  συντελείται η ενεργητική επεξεργασία των νέων στοιχείων και η αποθήκευση τους στην μακροπρόθεσμη μνήμη όπου μέσα από την συχνή επανάληψη τους λειτουργούν πλέον ως εμπειρίες για σταθερή και μόνιμη χρήση από το άτομο.

Μελετώντας τα σήματα ηλεκτροεγκεφαλογραφημάτων εθελοντών σε σχετικά προγράμματα οδηγούμαστε στην διαπίστωση ότι οι ξένες γλώσσες ενισχύουν την πλαστικότητα του εγκεφάλου, δηλαδή την ικανότητα του να αναγεννά τους νευρώνες του ως αντίδραση στα ερεθίσματα που δέχεται από το περιβάλλον του. Μαθαίνοντας και χρησιμοποιώντας τουλάχιστον μια ξένη γλώσσα επιτρέπουμε στον εγκέφαλο μας να ανανεώνεται τόσο ανατομικά όσο και λειτουργικά μειώνοντας έτσι τις βλάβες και διαταραχές που προκαλούνται από την ασθένεια.

Οι ερευνητές ισχυρίζονται ότι όσο περισσότερες γλώσσες μαθαίνουμε τόσο ταχύτερη και καλύτερη είναι η επικοινωνία μεταξύ των νευρώνων καθώς τα ηλεκτρικά σήματα ταξιδεύουν πιο αποτελεσματικά κατά μήκος των νέων διαδρομών.  Εκπαιδεύουμε δηλαδή τον εγκέφαλο να  ανταποκρίνεται πιο γρήγορα και να επεξεργάζεται ταχύτερα και αποτελεσματικότερα τα νέα δεδομένα. Κατ αυτό τον τρόπο συντελείται η  συνεχής αναδιαμόρφωση του μέσα από την δημιουργία νέων νευρώνων και συνάψεων απαραίτητων για την αποθήκευση  γλωσσικών στοιχείων πέραν αυτών της μητρικής του γλώσσας.

Η γλώσσα είναι μια πολύπλοκη διαδικασία και η καθημερινή εναλλαγή ανάμεσα σε τουλάχιστον δύο γλωσσικούς κώδικες  προσφέρει πολύτιμη νοητική άσκηση με αποτέλεσμα ο εγκέφαλος των ατόμων που μιλούν περισσότερες από μια γλώσσες να διατηρείται πιο ακμαίος και να λειτουργεί καλύτερα, ακόμα και σε μεγάλη ηλικία, από τον εγκέφαλο εκείνων που μιλούν μόνον μια.

Θα μπορούσαμε να θεωρήσουμε την εκμάθηση μιας ξένης γλώσσας σαν την εμπειρία μιας νέας διαδρομής  για να πάμε σε έναν προορισμό.  Αφού την μάθουμε θα  έχουμε  στην διάθεση μας μια εναλλακτική διαδρομή για τον ίδιο προορισμό. Αν η παλαιότερη  εξαφανισθεί, για παράδειγμα  από μια φυσική καταστροφή, στην προκειμένη περίπτωση από την ασθένεια, θα έχουμε την εναλλακτική διαδρομή. Κάπως έτσι λειτουργούν οι ξένες γλώσσες διατηρώντας ακμαίο τον εγκέφαλο.

Είναι βέβαιο ότι μια δεύτερη γλώσσα αποτελεί μεγάλη πρόκληση για τον εγκέφαλο, καθώς ο μηχανισμός εκμάθησης της τον αναγεννά, δημιουργώντας νέες διαδρομές νευρώνων που θα λειτουργούν  όταν οι προϋπάρχουσες και παλαιότερες  εξασθενούν  ή και νεκρώνονται με την πάροδο της ηλικίας.

Παρά το ότι υπάρχουν και άλλοι παράγοντες που επηρεάζουν όπως η κοινωνικο-οικονομική κατάσταση και τα γονίδια, τα οποία συνήθως διαφέρουν από άνθρωπο σε άνθρωπο κατά τη διάρκεια της ενηλικίωσης οι ξένες γλώσσες φαίνεται πως είναι μέρος της απάντησης στον αγώνα του αιώνα μας ενάντια στην άνοια.

Το καλό είναι ότι όλες οι μέχρι τώρα επιστημονικές έρευνες  συμφωνούν ότι ποτέ δεν είναι αργά  για εκμάθηση μιας δεύτερης γλώσσας γιατί τα οφέλη της διγλωσσίας  προκύπτουν ανεξάρτητα από την ηλικία εκμάθησης. Η γνώση αυτή μπορεί να κατευθύνει τις στρατηγικές μας στην προώθηση της πολυγλωσσίας τόσο σε επίπεδο εθνικού σχεδιασμού όσο και σε επίπεδο τοπικής αυτοδιοίκηση με στόχο την μείωση του κινδύνου εμφάνισης άνοιας.

Πηγές:

 

About Author

0 Σχόλιο

Αφήστε ένα σχόλιο