room-to-grow-bnner

Πλάτωνας (από τη γέννηση έως τη γνωριμία του με το Σωκράτη)

του Γιώργου Αναγνωστόπουλου

Η Αθήνα βρίσκεται ήδη από το 431 π.Χ. για τρίτο συνεχή χρόνο σε εμπόλεμη κατάσταση με τη συμμαχία της Σπάρτης, όταν το 428 π.Χ. ο Πλάτωνας, αυτός ο γίγαντας της φιλοσοφίας, γεννιέται στη γη.

Στην εμφύλια σύρραξη, που έχει μείνει γνωστή στην Ιστορία ως Πελοποννησιακός Πόλεμος, η οποία θα ξεσπάσει από τις αρχές του καλοκαιριού του 430 π.Χ., ο λοιμός – κατά την πολιορκία της Αθήνας από τους Σπαρτιάτες – ο οποίος μετά από μία βραχεία περίοδο ύφεσης θα διαρκέσει  μέχρι τον χειμώνα του 426 π.Χ., θ’ αποδεκατίσει κυριολεκτικά τον πληθυσμό της πόλης. Υπολογίζεται ότι περίπου ένας στους τρεις κατοίκους της Αθήνας χάθηκε από την επιδημία, μεταξύ των οποίων και ο ηγέτης της, ο Περικλής μαζί με την αδερφή του και τους δύο τους γιους του, τον Ξάνθιππο και τον αγαπημένο του Πάραλο.

Ο Πλάτωνας γεννιέται κατά μία εκδοχή στην Αίγινα, την επόμενη χρονιά που πεθαίνει ο Περικλής, άρα ποτέ δεν συναντήθηκαν αυτοί οι δύο μεγάλοι άνδρες.

Ο ίδιος βέβαια είναι αριστοκρατικής καταγωγής. Είναι παιδί της αριστοκρατικής Αθήνας. Η οικογένεια του Πατέρα του έφτανε μέχρι το μυθικό βασιλιά Κόδρο και απ’ αυτόν συγγένευε με το θεό Ποσειδώνα, ενώ της Μητέρας του έφτανε  μέχρι τον ένδοξο νομοθέτη και ποιητή Σόλωνα, όπως και ο ίδιος γράφει μέσα στα έργα του. Αδελφός της μητέρας του ήταν ο Χαρμίδης, και θείος της ο Κριτίας. Ο Χαρμίδης και ο Κριτίας υπήρξαν μέλη των τριάκοντα. Παρόλα αυτά οι δυο αυτοί συγγενείς του, όπως και τα τρία  μεγαλύτερα αδέρφια του, ο Αδείμαντος, ο Γλαύκων και η Πωτώνη, η οποία έτρεφε ιδιαίτερη αδυναμία στον Πλάτωνα, υπήρξαν πρόσωπα που αναφέρονται στους «Διαλόγους» του, περισσότερο τιμητικά θα λέγαμε, παρά για το λόγο ότι είναι τόσο σπουδαίοι φιλόσοφοι.

Γύρω από τη γέννηση του, αλλά και στην πορεία της ζωής του, δημιουργήθηκαν κάποιοι μύθοι οι οποίοι υποστήριζαν ότι αυτό το πνεύμα δεν μπορεί να είναι καθαρά ανθρώπινο, ότι ίσως είχε μία άνωθεν ας πούμε μεταφορικά επιφοίτηση.

Έτσι λοιπόν, έπλασαν πολλές επινοήσεις γύρω από τη γέννηση του, τις οποίες ο ίδιος μάθαινε από τους άλλους όσο ενηλικιωνόταν. Μία από αυτές έλεγε ότι όταν γεννήθηκε οι μέλισσες του Υμηττού κατέβηκαν κι έβαλαν στο στόμα μου μέλι.

Είμαι σίγουρος ότι αυτό θυμίζει πολλούς από τους εβραίους προφήτες της χριστιανικής παράδοσης, αν και στα σχολεία φρόντισαν αυτούς τους μύθους περί των αρχαίων να τους βάλουν σε δεύτερη μοίρα.

Αργότερα, ο Σωκράτης – μετά τη γνωριμία τους το 409 π.Χ. – του διηγήθηκε ένα όνειρο, ότι ένας κύκνος, το συμβολικό πουλί του Απόλλωνα, είχε έρθει, τον είχε βρει, κάθισε μαζί του και μετά πέταξε μόνο του και έφυγε. Αυτό το όνειρο το είδε την προηγούμενη ημέρα από την ημέρα που συνάντησε τον Πλάτωνα για πρώτη φορά.

Κατά την παράδοση, το αληθινό του όνομα ήταν Αριστοκλής, όπως και του παππού του, και μόνο πολύ αργότερα τον ονόμασαν Πλάτωνα με δύο μύθους γύρω από αυτό: Ο ένας είναι ότι είχε πλατύ στέρνο και πλάτες και ο άλλος ότι ήταν πλατύς κατά τη σκέψη, οπότε και γι’ αυτό το λόγο πήρε τ’ όνομα Πλάτωνας.

Ένα όνομα δηλαδή που χαρακτήριζε την εμφάνισή του ή την σκέψη του. Κάτι πολύ συνηθισμένο ακόμα και σήμερα και κυρίως θα λέγαμε στα χωριά, όπου συνηθίζεται να προσφωνούν ο ένας τον άλλο με κάποιο παρατσούκλι το οποίο αντανακλά την εικόνα του αποδέκτη.

Για την ανατροφή του είναι πιθανόν πως και ο ίδιος δεν θα είχε κάποιο παράπονο, μιας και είχε άριστους δασκάλους. Παρόλο που ο πατέρας του, ο  Αρίστωνας, πέθανε όταν ήταν τριών ετών, ενώ η μητέρα του, η Περικτιόνη,  παντρεύτηκε το θείο της, Πυριλάμπη, που συνδεόταν φιλικά με τον Περικλή και ανήκε στην παράταξη των δημοκρατικών. Ωστόσο, όντας το τέταρτο παιδί της οικογένειας, ο Πλάτωνας εκπαιδεύτηκε εξίσου καλά με τα άλλα τρία παιδιά της μητέρας του, αλλά και τον ετεροθαλή αδερφό του Αντιφώντα που γεννήθηκε αργότερα από το δεύτερο γάμο της.

Δάσκαλοί του ήταν ο Διόνυσος στην ανάγνωση και στη γραφή, ο Αρίστων στη γυμναστική και άλλοι, καθώς η ζωγραφική, η μουσική και η ποίηση – η οποία τον βοήθησε ν’ ασχοληθεί με την τραγωδία – συμπλήρωσαν τη μόρφωσή του. Μετά το τέλος της εφηβείας του, παρακολούθησε μαθήματα φιλοσοφίας κοντά στον Κρατύλο, που ήταν οπαδός του Ηράκλειτου.

Φανταστείτε, λοιπόν, στην εποχή της κλασικής Ελλάδας ένα νέο από αριστοκρατική οικογένεια με αυτά τα προσόντα, όπου από την μία ασχολιόταν με τον αθλητισμό, με το σωματικό κάλος – υπήρξε ολυμπιονίκης παγκρατιστήςενώ από την άλλη με την σκέψη, το πνεύμα.

Οι πρώτες του επιδώσεις στον τομέα της σκέψης ήταν η τραγωδία και η ποιητική, τα οποία και σκόπευε να τα παρουσιάσει τουλάχιστον μέχρι την αρχή της γνωριμίας του με τον Σωκράτη, όπου και άλλαξε γνώμη.

Η αλήθεια όμως είναι, όπως έλεγε ο ίδιος, ότι είχε χαμηλή φωνή και δεν έκανε για τραγωδός στο θέατρο – στην αρχαία Ελλάδα τις τραγωδίες τις παρουσιάζανε οι ίδιοι οι τραγωδοί.

Εξ αυτού μόλις γνώρισε το Σωκράτη, ο οποίος ήταν ήδη στα εξήντα του, έκανε ένα αποχαιρετιστήριο συμπόσιο στους φίλους του κι έκαψε τις τραγωδίες του τις οποίες θα έπαιζε σε λίγο στα Διονύσια. Ενώ στη συνέχεια  έκανε όρκο στον Ήφαιστο να τον στηρίξει στο έργο του από εδώ και πέρα, το οποίο θα ήταν να βοηθήσει τον άνθρωπο, είτε από την πολίτική είτε από την φιλοσοφική σκοπιά.

Ο Πλάτωνας απευθύνθηκε στους ποιητές με τραχύτητα λέγοντας πως έχουν έλλειψη επίγνωσης αυτών επί των οποίων ομιλούν. Επανήλθε όμως  στον Όμηρο αποκαθιστώντας τον, λέγοντας πως είναι ο μέγιστος των ποιητών και πρώτος ανάμεσα στους τραγικούς. Παρόλα αυτά επισήμανε  ότι  πέρα από τους ύμνους προς τους θεούς και τα εγκώμια προς τους καλούς ανθρώπους, οι ποιητές ξυπνούν και τρέφουν ακραίες συναισθηματικές καταστάσεις. Λέγεται όμως πως φοβόταν ότι αυτή η ψυχική εκτράχυνση θα υποσκέλιζε την προσήλωση των πολιτών στους νόμους και θα έπαιρνε τα πρωτεία στις αξίες τις πολιτείας την οποία ήθελε ο ίδιος να εφαρμόσει.

Το 409 π.Χ. συναντάει το Σωκράτη και γίνεται μαθητής του. Πέρα από το πνευματικό φορτίο της ελληνικής κληρονομίας το οποίο διαθέτει, η σκέψη του γονιμοποιείται περαιτέρω από το δάσκαλό του. Ο Σωκράτης πεθαίνει δέκα χρόνια μετά, το 399 π.Χ. Η γνωριμία όσο και ο θάνατος του δασκάλου του τον συντάραξε τόσο ώστε θ’ αποτελέσει γι’ αυτόν ένα μεταίχμιο που θα τον ακολουθεί παντού, τόσο στη ζωή ως προς την αναζήτηση του Αγαθού, όσο και στο έργο του, το οποίο σχεδόν στο σύνολό του είναι γραμμένο, εκτός από την Απολογία και τις Επιστολές, με τη μορφή φιλοσοφικών διαλόγων   στους  οποίους, εκτός από τους Νόμους, πρωταγωνιστεί ή συμμετέχει ο δάσκαλός του.

Βέβαια είναι απορίας άξιον για πολλούς ερευνητές πώς ο Πλάτωνας δεν είχε συναντήσει το Σωκράτη πριν τα είκοσι χρόνια του, εφόσον ο Σωκράτης ήταν ήδη ένα πρόσωπο γνωστό για τη σοφία του στην πόλη της Αθήνας – όπως ένα πρόσωπο γνωστό της τηλεόρασης σήμερα που παίζει σε κάποιο ηλίθιο ριάλιτι, μιας και εμείς οι νεοέλληνες τουλάχιστον πολιτισμικά απέχουμε έτη φωτός από τους προγόνους μας ως προς την προτεραιότητα των αναγκών μας – και παρόλα αυτά ο Πλάτωνας δεν προσπάθησε ή δεν έτυχε να τον συναντήσει.

0 Σχόλιο

Αφήστε ένα σχόλιο