Μια συνέντευξη με τον αγωγό του ελληνικού πολιτισμού, τη Δημοκρατία – Μέρος 7ο

« Από τη γέννηση και την εξέλιξη της Πόλης – Κράτους έως το ρόλο των ΜΜΕ στις σύγχρονες κοινωνίες»

του Γιώργου Αναγνωστόπουλου

– Πότε ακριβώς εξελίχθηκαν τα πράγματα ως προς τη χρονολογία της σύστασης της πόλης – κράτους;

Μία χρονολογία  γενικά αποδεκτή, σύμφωνα με την ελληνική παράδοση, για την αρχή της κανονικής λειτουργίας των πόλεων είναι  το 776 π.Χ., έτος της πρώτης Ολυμπιάδας. Το πρώτο μισό του 8ου αιώνα με τη σταθερότητα των κοινοτήτων σε δικές του αγροτικές εκτάσεις, την αύξηση του πληθυσμού και του βιοτικού επιπέδου, την αρχή του αποικισμού στη Δύση, καθώς και τον εμπορικό ανταγωνισμό μεταξύ Ελλήνων – της Ανατολής και της Εύβοιας στην αρχή – και Φοινίκων, οι πολίτες αποκτούν μία αυθεντική υπόσταση μέσα σ’ ένα κράτος το οποίο παρά την πρωτόγονη κατάσταση του, λειτουργεί ως μία υποτυπώδεις πόλη. Ο αγρότης – στρατιώτης – πολίτης είναι θεσμικά απόλυτα ελεύθερος, αποκρούει οποιαδήποτε μορφή υποταγής (σχέσεις εξάρτησης κατά βαθμίδες έως τον βασιλιά) που ίσχυαν γενικά στις ανατολικές αυτοκρατορίες. Έτσι, κάθε πόλη – κράτος παγίωσε μέσα από κοινωνικές ανακατατάξεις και «στάσεις» που χαρακτήριζαν την ιδιοσυγκρασία τους, ένα σύστημα διακυβέρνησης, με πιο χαρακτηριστικές περιπτώσεις αυτήν της Σπάρτης και της Αθήνας. Εντούτοις, στις ελληνικές πόλεις η ιδιότητα του πολίτη συνεπάγεται τη συμμετοχή του στα βάρη και στις «τιμές» της πόλης.

– Να υποθέσω πάντως, ότι σήμερα δεν υπάρχουν κοινωνίες όπου ο πολίτης είναι θεσμικά απόλυτα ελεύθερος, όπως μας περιγράφει ο Αριστοτέλης.

Θα έλεγα όχι μόνο ο Αριστοτέλης, αλλά και πολλοί άλλοι ακόμη. Αρκεί να θυμηθούμε τον επιτάφιο λόγο του Περικλέους, όπως μας τον διασώζει ο Θουκυδίδης, το χειμώνα του 431 π.Χ. στον Κεραμικό, που μας λέει ότι «Το πολίτευμά μας λέγεται Δημοκρατικό επειδή την εξουσία δεν την ασκούν λίγοι πολίτες αλλά όλος ο λαός. Καθώς επίσης και ότι όλοι οι πολίτες είναι ίσοι μπροστά στο νόμο για τις ιδιωτικές τους διαφορές».

Η ισονομία στα ιδιωτικά, αλλά και η αξιοκρατία στα δημόσια πράγματα ήταν οι βασικοί πυλώνες της δημοκρατίας, βάση της οποίας είναι η ελευθερία στην εξουσία την οποία ασκεί όλος ο λαός.

Η πρώτη φορά, λοιπόν, που δημιουργείται μία τέτοια πολιτική κοινότητα όπου οι πολίτες θέλουν να συμμετέχουν άμεσα στην ρύθμιση των νόμων και των κοινωνικών τους σχέσεων, δηλαδή να είναι αυτόνομοι, το συναντάμε στην αρχαία Ελλάδα.

Και για να πάμε ακόμα πιο πέρα το ερώτημα σου, δηλαδή εάν ένας νόμος είναι δίκαιος η άδικος ή για το που βρίσκεται η αλήθεια είναι κατανοητό πως κάτι τέτοιο δεν μπορεί να τεθεί σ’ ένα απολυταρχικό η θεοκρατικό καθεστώς. Και δεν μπορεί να τεθεί διότι ο νόμος είναι δοσμένος από το θεό ή τους άρχοντες που τον εκπροσωπούν και αυτό ισχύει για όλες τις αυτοκρατορικές, φεουδαρχικές και παγκοσμιοποιημένες κοινωνίες που κυριάρχησαν και κυριαρχούν, όχι απαραιτήτως αυταρχικά επάνω στον άνθρωπο και τις ελευθερίες του, αλλά και μέσω της προπαγάνδας των ΜΜΕ, η οποία αλλοιώνει τις συνειδήσεις των πολιτών προς όφελος των λίγων.

– Μιας και αναφέρθηκες στα ΜΜΕ, έχει ειπωθεί ότι στις μέρες μας ο τύπος, αλλά και γενικότερα τα μέσα ενημέρωσης αποτελούν την «τέταρτη εξουσία».

Θα έλεγα ότι η διαπίστωση αυτή που επικρατούσε για χρόνια, σχεδόν έως τις μέρες μας, δεν αποτυπώνει όλη την πραγματικότητα γύρω από τον κυρίαρχο ρόλο των ΜΜΕ. Η κρίση των αντιπροσωπευτικών δημοκρατιών, κυρίως στη Δύση, σε συνδυασμό με την παγκοσμιοποίηση του πλούτου, αλλοίωσε το ρόλο των ΜΜΕ ως τέταρτης εξουσίας, μίας εξουσίας δηλαδή που θα μπορούσε να ελέγχει τις άλλες τρεις, την Νομοθετική, την Εκτελεστική και τη Δικαστική. Αλλοίωσε  μάλιστα το ρόλο τους σε τέτοιο βαθμό που τα ΜΜΕ έφτασαν να παίζουν πρωταρχικό ρόλο στη διαμόρφωση της πολιτικής, με αποτέλεσμα να υπάρχει ταύτιση των ρόλων της εκτελεστικής εξουσίας με τους φορείς των μέσων ενημέρωσης.

– Ενόψει της τεράστιας δύναμης των ΜΜΕ στη διαμόρφωση της πολιτικής, της οικονομίας, αλλά και του πολιτισμού στο σημερινό κόσμο δεν θα πρέπει να υπάρξει ένας νέος κώδικας δεοντολογίας που να σέβεται τα βασικά δικαιώματα των πολιτών;

Θεωρώ ότι  η σημαντικότερη αλλαγή στη δεοντολογία των ΜΜΕ θα πρέπει να ξεκινήσει κυρίως από το σεβασμό στην υπηρέτηση της αλήθειας για αμερόληπτη ενημέρωση των πολιτών σε όλα όσα συμβαίνουν στην κοινωνία, κάτι που προϋποθέτει την ανεξάρτητη δημοσιογραφική ενημέρωση από πρόσωπα, κόμματα ή ομάδες επιρροής. Το σεβασμό της προσωπικότητας και των δικαιωμάτων του κάθε πολίτη να μπορεί να εκφράζεται δημόσια, αλλά και την προστασία του εθνικού και κοινωνικού συμφέροντος.

– Αν κατάλαβα καλά εννοείς ότι θα πρέπει ουσιαστικά τα μέσα μαζικής ενημέρωσης να αποτελέσουν ένα βήμα έκφρασης για τον κάθε πολίτη.

Ακριβώς! Και όχι μόνο για τους λίγους, όπως γίνεται κυρίως σε αυταρχικά ή δικτατορικά καθεστώτα, αλλά κάποιες φορές και στις σύγχρονες αστικές δημοκρατίες, όπου ο έλεγχος των μέσων ενημέρωσης αποτελεί βασικό όπλο χειραγώγησης σε βάρος των κοινωνιών – κλασικό παράδειγμα στην Ελλάδα η προσπάθεια συγκάλυψης των ενόχων από τα περισσότερα μέσα ενημέρωσης της δολοφονίας του βουλευτή της Ε.Δ.Α. Γρηγόρη Λαμπράκη.

Σήμερα ένα από τα βασικότερα ζητήματα ως προς το αίτημα για μια δημοκρατική κοινωνία είναι πρωτογενώς η ανεξαρτησία του τύπου ώστε να βοηθά τον πολίτη να παίρνει αποφάσεις προς όφελος της κοινωνίας. Ωστόσο,  σε μία προέκταση της δημοκρατικής δημόσιας σφαίρας ο ενεργός πολίτης θα μπορούσε να εκφράζεται μέσα από τη δημιουργία ενός διαρκούς δημοσκοπικού δήμου, χρησιμοποιώντας τα σύγχρονα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, υπερβαίνοντας έτσι τα κόμματα και τους μηχανισμούς τους.

Εξάλλου, ας μην ξεχνάμε πως η ελευθερία της δημόσιας έκφρασης των  ενεργών πολιτών οδήγησε τους αρχαίους Έλληνες, μέσα από μία ασταμάτητη διαλεκτική ένταση, σε απορίες, εκεί που οι υπόλοιποι λαοί αποδέχτηκαν τις βεβαιωμένες αλήθειες της όποιας εξουσίας. Αρκεί μόνο να δούμε και να θαυμάσουμε τα έργα που άφησαν πίσω τους.

– Σήμερα με ποιο τρόπο θα μπορούσε να υπάρξει ελεύθερη δημοσιογραφία;

Κάθε χώρα έχει μια δική της Υπόθεση Ντρέιφους και ένα Κατηγορώ ενός Zola. Ας μην ξεχνάμε όμως πως η ανεξάρτητη δημοσιογραφία απαιτεί πολιτική, πνευματική και κυρίως οικονομική ανεξαρτησία. Η έλλειψη της οποίας  αποτελεί και τη βασική συνιστώσα της σύγχρονης ολιγαρχίας, καθώς εκατομμύρια ευρώ ξοδεύονται προκειμένου να επηρεαστεί η κοινή γνώμη, συχνά μέσω της προσφυγής σε μισές αλήθειες υπό τον καταναγκασμό της μονοδιάστατης άποψης των ελεγχόμενων μέσων ενημέρωσης σε βάρος των κοινωνιών. Σκοπός, λοιπόν, της δημοσιογραφίας θα πρέπει να είναι ν’ αποκρυπτογραφεί την εμπορευματοποιημένη επιχειρηματολογία και την παρασκηνιακή δράση απ’ όπου κι αν προέρχεται με στόχο το δημόσιο συμφέρον.

Κλασικό παράδειγμα το σκάνδαλο Γουότεργκεϊτ στις Ηνωμένες Πολιτείες. Ένα σκάνδαλο το οποίο αφορούσε την κατάχρηση εξουσίας από τα μέλη της κυβέρνησης του Προέδρου Νίξον, όπου κεντρικό ρόλο στην αποκάλυψη της υπόθεσης είχε η εφημερίδα «Washington Post» και ειδικότερα οι δημοσιογράφοι Καρλ Μπέρνσταϊν και Μπομπ Γούντγουορντ.

Ουσιαστικά όμως, για να επανέλθουμε στο ερώτημά σου, η αυτοθέσμιση της κοινωνίας είναι ο μόνος τρόπος που θα μπορούσε να μας οδηγήσει άμεσα στην  ανεξάρτητη ενημέρωση. Καθώς, ο έλεγχος των όποιων σκανδάλων μέσα από την υποχρεωτική γνώμη της κοινωνίας θα μπορεί να εξισορροπεί τις αδυναμίες της πολιτικής εξουσίας ως προς τον άμεσο έλεγχο των μέσων ενημέρωσης, αλλά και την με ίσους όρους μετάδοση πληροφοριών και ειδήσεων, σύμφωνα με  την επιταγή του άρθρου 15 παρ. 2 του Συντάγματος.

0 Σχόλιο

Αφήστε ένα σχόλιο