Μία συνέντευξη με τον αγωγό του ελληνικού πολιτισμού,  τη Δημοκρατία, Μέρος 53ο

«Η Στάση του Νίκα – Οι επιδρομές των βαρβάρων  και η (κατα)χρήση της φιλοσοφίας»

του Γιώργου Αναγνωστόπουλου

Με ποιο τρόπο τελικά θα καταφέρει ο Ιουστινιανός να εξασφαλίσει τους πολιτικούς στόχους του, μιας και όπως ανέφερες η ελληνική σκέψη ερχόταν σε πλήρη αντίθεση με τις αρχές της δημοκρατίας και ελευθερίας.

Ο Αυτοκράτορας θέτοντας σε εφαρμογή την αυταρχική του πολιτική, μαζί με την ραδιούργα γυναίκα του Θεοδώρα, θα φτάσει στο σημείο  να καταπνίξει στο αίμα, το 532 μ.Χ., την εξέγερση των Δήμων του Ιπποδρόμου (Πράσινων και Βένετων της Κωνσταντινούπολης). Αυτή η εξέγερση, η οποία ξεκίνησε από μία διαμάχη ανάμεσα στις δύο Φατρίες ή Δήμους, θα οδηγήσει στην απαίτηση ανατροπής του Αυτοκράτορα από τους οπαδούς αυτών των ομάδων. Την κατάσταση θα σώσει η Θεοδώρα, η οποία κατά τον ιστορικό Παύλο Καλλιγά θα εναντιωθεί στην απόφαση του Ιουστινιανού να φύγουν από την πρωτεύουσα, θεωρώντας το ως κακό οιωνό. Προκειμένου μάλιστα να μεταπείσει τον άντρα της θα επιχειρηματολογήσει πως είναι προτιμότερο να πεθάνουν αγωνιζόμενοι για το θρόνο ενδόξως παρά φεύγοντες αδόξως. Οι δε στρατηγοί του υποσχέθηκαν να τον φέρουν στο Ιπποδρόμιο και να καταστείλουν τη στάση ή να πεθάνουν μαχόμενοι. Κατά τη διάρκεια αυτής της καταστολής, που έμεινε γνωστή και ως Στάση του Νίκα, θα σφαγιαστούν στον ιππόδρομο απ’ τους στρατηγούς του (Βελισάριο και Μούνδο), χρησιμοποιώντας Γότθους κι Ερούλους βάρβαρους μισθοφόρους, τριάντα χιλιάδες άνθρωποι.

Όπως μας πληροφορεί ο Καλλιγάς «Ουδεμία στάσις υπήρξε τοσούτον φονική, όσο η λεγόμενη του Νίκα επί Ιουστινιανού. Εν μόνω το ιπποδρόμω κατεσφάγησαν τριάκοντα χιλιάδες ανθρώπων, πλείστον μέρος της πόλεως αποτεφρώθη, συνάμα δε τα κάλλιστα των Ανακτόρων και αυτή η Αγία Σοφία.» και αλλού «Ο ιππόδρομος επληρώθη αίματος. Τριάκοντα μέχρι τριάκοντα και πέντε χιλιάδες κατεσφάγησαν εν αυτό. Δια τοιούτου ποταμού αιμάτων απεπλύθη η κατά του Ιουστινιανού ύβρις, ότι επιορκεί!» [Π. Καλλιγάς, Μελέται και Λόγοι σελ. 329, 352]

Βεβαίως η λεηλασία και ο αφανισμός της Ελλάδος, όπως και προγενέστερα στην περίπτωση του Αλάριχου, θα συνεχιστεί, λόγω της αδράνειας του Ιουστινιανού, με την εισβολή των βαρβάρων. Οι επιδρομές των Σλάβων και των Αβάρων, οι οποίοι θα εξακολουθήσουν και αργότερα, κατά την περίοδο βασιλείας του Ιουστίνου Β΄ (565 – 568), του Τιβέριου (578 – 582) και του Μαυρίκιου (582 – 602), να μπαινοβγαίνουν στην Ελλάδα εξολοθρεύοντας ελληνικούς πληθυσμούς, θα οδηγήσουν τον Γερμανό ιστορικό Φαλμεράϊερ στο αβάσιμο και ξεπερασμένο πια επιστημονικά συμπέρασμα σχετικά με τη φυλετική καταγωγή των Νεοελλήνων ότι προέρχονται κυρίως από Σλάβους, καθώς και άλλες βαρβαρικές φυλές. Κάτι το οποίο βεβαίως θα μπορούσαν να ισχυριστούν και οι Έλληνες ή οι Ρωμαίοι για τους εαυτούς τους, ως κοσμοκράτορες και κατακτητές άλλων λαών. Εντούτοις αυτό που μας ενδιαφέρει είναι η ανάδυση της πνευματικής μας κληρονομιάς και η ανθοφορία της σε όλους τους τομείς του δημόσιου και ιδιωτικού βίου. Δεν μπορούμε όμως να μην παραδεχτούμε πως εάν ο Θεοδόσιος και οι απόγονοί του Αρκάδιος και Θεοδόσιος Β΄ κατάφεραν να πλήξουν τον αρχαίο ελληνικό πολιτισμό, ο Ιουστινιανός ήταν αυτός που κατάφερε το τελειωτικό χτύπημα με το δόγμα Μία Αρχή, μία θρησκεία, ένας Νόμος και όλα αυτά κατά την λαμπρότερη όπως λέγεται περίοδο του Βυζαντίου.  Μετά τον Ιουστινιανό και το κλείσιμο της Φιλοσοφικής Σχολής των Αθηνών, όπου οι τελευταίοι διδάσκαλοι της Ακαδημίας όπως ο Δαμάσκιος, ο Σιμπλίκιος, ο Ερμείας, ο Πρισκιανός και άλλοι θα βρουν κυνηγημένοι καταφύγιο στην αυλή του λάτρη του ελληνικού πολιτισμού Πέρση βασιλιά Χοσρόη, στο Βυζάντιο δεν έχουμε πια φιλοσόφους αλλά θεολογούντες.

Ωστόσο με ποιον τρόπο θα αξιοποιηθεί η φιλοσοφία κατά τη διάρκεια της Βυζαντινής περιόδου, καθώς πολλοί λένε ότι η συμβολή της επηρέασε την Πατερική Θεολογία;

Ουσιαστικά θα λέγαμε ότι η φιλοσοφία τέθηκε στην υπηρεσία της θεολογίας και όχι το αντίθετο, καθώς οι Πατέρες της Εκκλησίας την χρησιμοποίησαν ως εργαλείο θρησκευτικής δογματικής, καθορίζοντας το χαρακτήρα της Βυζαντινής Φιλοσοφίας. Βεβαίως κάτι τέτοιο ήταν αναμενόμενο μιας και η ελληνική διαλεκτική σκέψη δεν κατάφερε να συνδέσει τη δημοκρατία με την οικουμενικότητα, κάτω υπό το βάρος της αυταρχικής πολιτικής των βυζαντινών αυτοκρατόρων. Ωστόσο ο Πλατωνισμός και ο Αριστοτελισμός για το Βυζάντιο αποτέλεσαν μία σύνθεση λογικών και μεταφυσικών τάσεων. Ήδη οι Πατέρες του τετάρτου αιώνος αντλούν από τον Αριστοτέλη τα στοιχεία της διακρίσεως «μία ουσία – τρεις υποστάσεις». Αντίστοιχα στην Ε΄ Οικουμενική Σύνοδο της Κωνσταντινουπόλεως το 553 μ.Χ. οι έννοιες φύσις και ουσία ταυτίζονται (Πατήρ, Υιός και Πνεύμα = Μία φύσις ήτοι ουσία). Ενώ στην Δεύτερη Σύνοδο της Νίκαιας ή αλλιώς Εβδόμη Οικουμενική Σύνοδο αποδεικνύεται ότι οι ανθρωποκεντρικές συμβολικές έννοιες έχουν αποφασιστική σημασία ως προς την αναστήλωση των εικόνων και το τέλος της εικονομαχίας το 842 μ.Χ., κάτι το οποίο βεβαίως επήλθε αμέσως μετά τον θάνατο του εικονομάχου Βυζαντινού Αυτοκράτορα Θεόφιλου. Το δε οριστικό σχίσμα των δύο εκκλησιών του 1054, ύστερα από αμοιβαίους αναθεματισμούς, υπήρξε αποτέλεσμα όχι μόνο πολιτικών διαφορών μεταξύ Ανατολής και Δύσης, αλλά και εκκλησιαστικών δογματικών αντιλήψεων με τη διαμάχη γύρω από το ζήτημα εκπόρευσης του Αγίου Πνεύματος. Το Filioque που σημαίνει «και ο Υιός» είναι η βασική διαφορά μεταξύ Παπικών και Ορθοδόξων. Η φράση προστέθηκε στο Σύμβολο της Πίστεως των Δυτικών, δείχνοντας ότι το Άγιο Πνεύμα εκπορεύεται από τον Θεό Πατέρα και «τον Υιό».  Το 1274, στη Δεύτερη Σύνοδο της Λυών, η Ρωμαιοκαθολική Εκκλησία καταδίκασε όσους δε δέχονταν ότι το Άγιο Πνεύμα εκπορεύεται από τον Πατέρα και τον Υιό.  Εν κατακλείδι τα θρησκευτικά δόγματα τόσο στην Ανατολή όσο και στη Δύση οδήγησαν σε μία πολυαρχία αιρέσεων, αποτέλεσμα της οποίας ήταν να κυριαρχήσει η μισαλλοδοξία, ο σκοταδισμός και το κυνήγι μαγισσών καθ’ όλη τη διάρκεια του Μεσαίωνα. Όπως μας πληροφορεί ο Στυλιανός Δ. Μιχόπουλος στο έργο του (Βυζάντιο, Αυτοκράτορες, Κλήρος, Ελληνισμός) οι διενέξεις μεταξύ των αιρέσεων αναστάτωσαν για πολλούς αιώνες την Αυτοκρατορία και έγιναν αιτία να εγκαταλείψουν τα εδάφη τους μεγάλες μάζες ανθρώπων (Παυλιανίτες, Νεστοριανοί, Μονοφυσίτες, Μονοθελητές), να συμμαχήσουν με εχθρούς του Βυζαντίου, να στραφούν εναντίων του, αλλά και να αποσπασθούν από τον κορμό της αυτοκρατορίας τεράστιες εδαφικές εκτάσεις. (Μικρά Ασία, Συρία, Παλαιστίνη, Αίγυπτος, Βόρειος Αφρική κ.λπ.).

Η εμπειρία αυτής της ιστορικής διαδρομής μάς οδηγεί στο συμπέρασμα ότι όπου επικρατεί η ελευθερία της σκέψης, εκεί  δεν ευδοκιμεί ο δογματισμός, η πίστη χωρίς αποδείξεις, αλλά και οι εξ αποκαλύψεως θεολογικές, επιστημονικές ή όποιες άλλες αλήθειες. Έπρεπε λοιπόν από τη μία να χτυπηθεί πάση θυσία η διαλεκτική σκέψη και η δημοκρατία, ενώ από την άλλη να χρησιμοποιηθεί η φιλοσοφία δια της χρήσεως του ελληνικού λόγου ως ένα μέσω περίφραξης των ήδη θέσφατων θέσεων της δογματικής θεολογίας. Βλέπουμε λοιπόν πως ενώ στην ελληνική σκέψη ο λόγος πάντα προηγείται έναντι του διότι ή του θέλω, αντίθετα στη θεολογική σκέψη ο λόγος μονίμως έπεται του διότι και χρησιμοποιείται ως δεκανίκι προς ενίσχυση του δόγματος.

0 Σχόλιο

Αφήστε ένα σχόλιο

Δικαιούχος ονόματος τομέα (domain name)
Ε. ΛΑΣΚΑΡΑΚΗΣ ΚΑΙ ΣΙΑ ΕΕ
ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΓΝΩΜΗ
ΑΦΜ: 082164919
ΔΟΥ: ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΥΠΟΛΗΣ

Ιδιοκτήτης: Λασκαράκης Εμμανουήλ
Νόμιμος εκπρόσωπος: Λασκαράκης Εμμανουήλ
Διευθυντής: Λασκαράκης Εμμανουήλ
Διευθυντής σύνταξης: Λασκαράκης Εμμανουήλ
Διαχειριστής: Λασκαράκης Εμμανουήλ

Η ΓΝΩΜΗ - Καθημερινή Εφημερίδα της Θράκης

Τέρμα Αγίου Δημητρίου, Αλεξανδρούπολη

Τηλ 25510 24222, 29888

Fax : 25510 80606

email :  gnomi@gnomionline.gr

              Μέλος του