efhmerida1

Μια φορά κι έναν καιρό όταν τα παραμύθια ήταν ακατάλληλα δια ανηλίκους – «Μεσαίωνας»

της Γιώτας Αγαπητού

Παρασκευή πρωί. Κοιτάζω τον συννεφιασμένο ουρανό από το παράθυρο. Έχουμε διανύσει σχεδόν όλο τον Απρίλιο. Παρόλα αυτά ο καιρός τις προηγούμενες μέρες θύμιζε καλοκαίρι. Όμως από χθες το βράδυ, ως εκ θαύματος, η άνοιξη παλεύοντας να γιατρέψει τις πληγές της, εξαιτίας της ανθρώπινης απληστίας, αγωνίζεται με νύχια και με δόντια να διατηρήσει την πραγματική της φύση, θέλοντας έτσι, για μία ακόμα φορά, ν’ αφήσει το δικό της αποτύπωμά, εκφράζοντας τις ιδιότητές της. Άλλωστε εκείνη, όπως και το φθινόπωρο, είναι οι δύο εποχές που συμβολίζουν τη μετάβαση στο χειμώνα και το καλοκαίρι, δηλαδή την αιώνια εναλλαγή από τον θάνατο στη ζωή.

Η παραπάνω εισαγωγή θα μπορούσε υπό άλλες συνθήκες, λίγο παραλλαγμένη βέβαια, να είναι η αρχή ενός ακόμα παραμυθιού για μαθητές σχολικής ηλικίας. Μια ιστορία κάπως ιδιαίτερη, ίσως ακόμα και τρομακτική για τα παιδιά που θα την διαβάζουν στο μέλλον. Αφού θ’ αναφέρονταν στην απώλεια ενός αιώνιου συμβόλου που συντροφεύει όλα τα πλάσματα που κατοικούν πάνω στη γη. Τη φύση, που γεννιέται, ακμάζει, πεθαίνει και  αναγεννάτε συνεχώς κι αδιαλείπτως. Το χαϊδεμένο παιδί της, ο άνθρωπος, θα συνέχιζε στο παραμύθι να προσπαθεί, ίσως όσο ποτέ άλλοτε, να συντρίψει ότι τον συντηρεί και του δίνει ζωή. Σύμμαχοί  σ’ αυτή την καταστροφική του μανία θα είναι η κακώς χρησιμοποιούμενη απ’ τον ίδιο επιστήμη και τεχνολογία. Λες και οι δύο αυτές ευλογημένες μούσες πέσανε στα χέρια μίας κακόβουλης μάγισσας κι ενός μοχθηρού δράκου που τις μετέτρεψαν σε κακά πνεύματα.

Ανάλογα με τις χρονικές περιόδους που διανύουμε τα παραμύθια αναγκαστικά θα επηρεαστούν κι εκείνα από τις πολιτικές, θρησκευτικές και κοινωνικές καταστάσεις. Οι ήρωες και τα γεγονότα που αυτοί θα βιώσουν δίνονται με τέτοιο τρόπο ώστε τα παιδιά να μπορέσουν χωρίς να πληγωθούν να κατανοήσουν απλά το τι ακριβώς συμβαίνει. Προσπαθώντας να πιάσουμε το νήμα της γέννησης των κλασικών παραμυθιών θα κάνουμε μία μικρή αναδρομή στη σκοτεινή για πολλούς εποχή του Μεσαίωνα, ακολουθώντας την καθημερινότητα των απλών ανθρώπων. Τον καιρό εκείνο λοιπόν, ο σκοταδισμός είχε καλύψει σχεδόν κάθε πτυχή της ζωής. Οι κοινωνίες υπέφεραν από  καταπιεστικά φεουδαρχικά καθεστώτα που λογοδοτούσαν στους βασιλείς, αλλά κι από την εξουσία της εκκλησίας. Έτσι, από στόμα σε στόμα η λαϊκή θυμοσοφία στην Ευρώπη θα εμπνευστεί μύθους που μιλάνε για βία, αιμομιξία και δεισιδαιμονίες. Οι λαοί, που στην πλειονότητά τους ήταν αγράμματοι και ζούσαν κάτω από άθλιες συνθήκες, βίωναν καθημερινά τη φτώχεια, τις αρρώστιες και τον θάνατο. Έτσι, οι άνθρωποι αναγκάζονταν να σκληραγωγηθούν και να εμπνευστούν ιστορίες με δράκους, νεράιδες και κακές μάγισσες που καίγονταν στην πυρά. Μιλούσαν ακόμη και για νεαρές παρθένες, που βιάζονταν από άρχοντες, οι οποίοι τις θεωρούσαν κτήμα τους, όπως και τους υπόλοιπους υπηκόους τους, που κι αυτοί αποτελούσαν μέρος της προσωπικής τους ιδιοκτησίας, καθώς και τα ίδια τους τα παιδιά, που μεταβιβάζονταν ως κληρονομιά στον επόμενο φεουδάρχη.

Αρκετές είναι οι ιστορίες που έχουν διασωθεί από εκείνη την εποχή εξαιτίας του Σαρλ Περώ, αλλά και τους αδερφούς Γκριμ. Ιστορίες έντονα επηρεασμένες, τόσο από την κέλτικη και τη σκανδιναβική παράδοση των Βίκινγκς, όσο κι από εκείνες των διάφορων γερμανικών φύλλων που τότε είχαν εξαπλωθεί στην Κεντρική Ευρώπη. Οι αφηγήσεις αυτές δεν προορίζονταν για τα μικρά παιδιά, αλλά για τους εφήβους, τους μελλοντικούς ενήλικες, με σκοπό να προετοιμαστούν για όσα θα είχαν ν’ αντιμετωπίσουν στο δύσκολο και σκληρό μέλλον που θ’ ακολουθούσε. Οι απλοί άνθρωποι στον Μεσαίωνα ήταν στην πλειοψηφία αγράμματοι κι αμόρφωτοι, που από τη γέννηση έως και τον θάνατο η ζωή τους ήταν προδιαγεγραμμένη. Τα παιδιά δεν πήγαιναν σχολείο, ενώ οι γυναίκες που ανήκαν στην ανώτερη τάξη στο μόνο που διέφεραν από τις άλλες ήταν πως δεν αγωνίζονταν να επιβιώσουν αυτές και οι οικογένειές τους. Λογικό είναι λοιπόν τα παραμύθια με τη σημερινή τους μορφή ν’ αποτελούν δημιούργημα μεταγενέστερων εποχών. Τότε που ξεκίνησε δειλά δειλά η μόρφωση των παιδιών, αλλά και η εξάπλωση της ανάγνωσης των βιβλίων. Ενώ η εκπαίδευση άρχισε να γίνεται εύκολα προσβάσιμη ακόμα και στα κατώτερα κοινωνικά στρώματα.

Κατά τον Μεσαίωνα η εκκλησία έπαιξε και κείνη τον δικό της καθοριστικό ρόλο στη δημιουργία δεισιδαιμονιών, αλλά και τη θέση της γυναίκας μέσα στην κοινωνία, η οποία την ανάγκαζε πολλές φορές να υποτάσσεται στον άντρα αφέντη. Να γοητεύεται από την αρετή των ασκητών μοναχών, που κατάφερναν να μένουν προσηλωμένοι στην επουράνια πίστη τους, καθώς αυτή ενδύονταν τις μεταφυσικές ευλογίες της εκκλησίας, που ωστόσο  τους απαγόρευε να ενδίδουν στη χαρά του έρωτα. Όμως την εποχή εκείνη αρχίζει να  εμφανίζεται σιγά σιγά και το ρεύμα του ιπποτισμού, όπου οι γυναίκες και πάλι γοητεύονται από τη γενναιότητα, την προσήλωση και τον ηρωισμό τού πάνοπλου ευγενούς στρατιώτη. Μία προσήλωση που κι αυτή εκπηγάζει από τις μεταφυσικές ρίζες της αφοσίωσης απέναντι στον βασιλιά τον οποίο έχρισε ο ίδιος ο Θεός.

Στον Μεσαίωνα, εκτός των άλλων, θα κάνουν την εμφάνισή τους τα λαϊκά κι εκκλησιαστικά δικαστήρια, τα οποία σχεδόν πάντα θα καταδικάζουν γυναίκες με την αιτιολογία πως είναι μάγισσες. Άρα κατά συνέπεια όργανα του διαβόλου. Συνήθως τις κατηγορούσαν για σεξουαλικά όργια, κανιβαλισμό κι ανθρωποθυσίες, κυρίως μικρών παιδιών. Πίστευαν ακόμη ότι πετούσαν επάνω σε σκουπόξυλα κι έπαιρναν μέρος σε τελετουργίες για να λατρέψουν τον σατανά. Δυστυχώς πολλές απ’ αυτές τις γυναίκες που δικάστηκαν άδικα, ήταν θύματα σεξουαλικής κακοποίησης ανδρών με ανώτερα αξιώματα, οι οποίοι καλύπτονταν πίσω από τέτοιου είδους κατηγορίες. Ενώ κάποιες άλλες, εξαιτίας του επαγγέλματος που ασκούσαν, στα μάτια του κόσμου φαινόντουσαν απόκοσμες κι επικίνδυνες. Όμως η εκκλησία, πέρα από τη δαιμονοποίηση των γυναικών, πολλές φορές βλέποντας την επιρροή της να μειώνεται μέσα στην κοινωνία, για να ξαναφουντώσει το θρησκευτικό συναίσθημα σκηνοθετούσε ψεύτικα θαύματα, με σκοπό να στρέψει και πάλι το ενδιαφέρον των ανθρώπων προς το μέρος της.

Όλοι έχουμε διαβάσει ιστορίες με δράκους. Στην κέλτικη μυθολογία τα πλάσματα αυτά ήταν ευγενικές ψυχές και λατρεύονταν ως προστάτες και διδάσκαλοι του ανθρώπου.  Εντούτοις, δυστυχώς εξαιτίας του χριστιανισμού, όπως κάθε ερπετό έτσι κι αυτά έγιναν συνώνυμα του κακού και της αιώνιας διαμάχης τού φωτός με το σκοτάδι. Οι παραδόσεις της Ευρώπης, ίσως κι εξαιτίας του ρεύματος του ιπποτισμού, είναι γεμάτες από μύθους  όπου γενναίοι ήρωες παλεύουν με τεράστιους φτερωτούς δράκους που ξερνούν από το στόμα φωτιά, αλλά στο τέλος τούς νικούν.

Σε τέτοιες δύσκολες και σκοτεινές εποχές όπως είναι ο Μεσαίωνας, λογικό είναι οι ιστορίες που μεταδίδονται από στόμα σε στόμα να είναι γεμάτες με σκληρές εικόνες που προκαλούν τρόμο, αλλά παράλληλα κρύβουν μέσα τους και πολλές αλήθειες. Για τους επόμενους αιώνες οι διηγήσεις αυτές θα παραμένουν ως λαϊκές δοξασίες στα χείλη των ανθρώπων, μιας και κανένας δεν είχε την τόλμη να τις καταγράψει και να τις διαδώσει σε όλο τον κόσμο. Στα μέσα όμως του 1600 ο Γάλλος νομικός και συγγραφέας Σαρλ Περώ θα συγκεντρώσει για πρώτη φορά κάποιες απ’ αυτές τις ιστορίες κι αφού τις εξομαλύνει, θα τις παραδώσει στο αναγνωστικό κοινό ως παραμύθια για παιδιά, κάνοντάς τα έτσι γνωστά ως τις μέρες μας. Αργότερα τα βήματά του θ’ ακολουθήσουν και οι αδερφοί Γκριμ…

0 Σχόλιο

Αφήστε ένα σχόλιο

Δικαιούχος ονόματος τομέα (domain name)
Ε. ΛΑΣΚΑΡΑΚΗΣ ΚΑΙ ΣΙΑ ΕΕ
ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΓΝΩΜΗ
ΑΦΜ: 082164919
ΔΟΥ: ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΥΠΟΛΗΣ

Ιδιοκτήτης: Λασκαράκης Εμμανουήλ
Νόμιμος εκπρόσωπος: Λασκαράκης Εμμανουήλ
Διευθυντής: Λασκαράκης Εμμανουήλ
Διευθυντής σύνταξης: Γιώργος Πανταζίδης
Διαχειριστής: Λασκαράκης Εμμανουήλ

Αρ. Μ.Η.Τ.: 232167

LOGO MHT RGB

              Μέλος του

media
Η ΓΝΩΜΗ - Καθημερινή Εφημερίδα της Θράκης

Τέρμα Αγίου Δημητρίου, Αλεξανδρούπολη

Τηλ 25510 24222, 29888

Fax : 25510 80606

email :  gnomi@gnomionline.gr