room-to-grow-bnner

Η πανάρχαια γιορτή του Αήττητου Ήλιου

του Γιώργου Αναγνωστόπουλου

Από τα βάθη της ιστορίας υπάρχουν καταγραφές προς τιμήν του ζωοδότη ήλιου. Χωρίς αυτόν οι άνθρωποι γνώριζαν πως τόσο οι ίδιοι, όσο και κάθε έμβιος οργανισμός πάνω στη γη δε θα μπορούσαν να υπάρξουν.  Μάλιστα με την παρακολούθηση των άστρων διαπίστωναν πως μπορούσαν να προσδιορίζουν διάφορα ουράνια γεγονότα, όπως τις εκλείψεις της σελήνης και τις πανσελήνους. Γι’ αυτόν ακριβώς το λόγο παρακολουθούσαν τη φαινομενική εκλειπτική κίνηση του ηλίου γύρω από τους αστερισμούς, τους οποίους κατηγοριοποίησαν σε ομάδες και τους έδωσαν ονόματα ανάλογα με τις μορφές που σχημάτιζαν με γυμνό μάτι, πλάθοντας γι’ αυτούς διάφορους μύθους.

Ο  ζωδιακός κύκλος, αυτή η φαινομενική προβολή της διαδρομής του Ήλιου στον ουράνιο θόλο, όπως εμείς την αντικρίζουμε από τη Γη, είναι ένα από τα παλαιότερα σύμβολα της ανθρώπινης ιστορίας και αναπαριστά το πέρασμα του ήλιου στη διάρκεια ενός έτους από τους δώδεκα αστερισμούς. Δείχνει επίσης τους μήνες, τις τέσσερις εποχές, τα ηλιοστάσια και τις ισημερίες. Πέραν των άλλων όμως, η ανατολή του ηλίου σήμαινε την έναρξη της ημέρας και η δύση το τέλος της. Συμβολικά οι άνθρωποι παρομοίαζαν με τον Ήλιο τη ζωή και το θάνατο, την αλήθεια και το ψέμα, την ελπίδα και την απόγνωση.

Ο Χριστός που γεννήθηκε από την Παρθένο Μαρία στις 25 Δεκεμβρίου στη Βηθλεέμ, την γέννησή του οποίου σήμανε ένα αστέρι από την Ανατολή το οποίο και ακλούθησαν οι τρεις μάγοι για να βρουν το νέο σωτήρα, καθιερώνεται ως ο νέος ήλιος, ο ζωοδότης, ο ήλιος της Δικαιοσύνης και της Αλήθειας που φωτίζει το σκοτάδι της αμάθειας «Εγώ ειμί το φως του κόσμου, ο ακολουθών Εμοί ου περιπατήσει εν τη σκοτία αλλ’ έξει το φως της ζωής».

Σύμφωνα με τους μελετητές το αστέρι που εμφανίστηκε στην Ανατολή είναι ο Σείριος, ο οποίος στις 24 Δεκεμβρίου ευθυγραμμίζεται με τα τρία λαμπερότερα αστέρια της ζώνης του Ωρίωνα που δείχνουν προς την ανατολή του ηλίου, στις 25 Δεκεμβρίου. Ενώ λοιπόν έως τις 22 Δεκεμβρίου ο ήλιος κατευθυνόμενος Νότια βρίσκεται στο χαμηλότερο σημείο του όπου και παραμένει εκεί για τρεις μέρες, από τις 25 Δεκεμβρίου και μετά αρχίζει και πάλι να μετακινείται προς τον Βορά, προμηνύοντας μεγαλύτερες και ζεστότερες μέρες, αλλά και την αναγέννηση της φύσης.

Η μεγαλύτερη σε διάρκεια νύχτα κατά το χειμερινό ηλιοστάσιο συμβόλιζε κατά μία έννοια τη σκοτεινή μήτρα της μεγάλης μητέρας γης στην οποία εισδύει ο ήλιος προκειμένου να την γονιμοποιήσει, γι’ αυτό και κατά τους ρωμαϊκούς χρόνους εορτάζονταν με μία νεκρώσιμη τελετή στις 22 Δεκεμβρίου. Αμέσως μετά ο ήλιος θα ξαναγεννηθεί αναγγέλλοντας την αναγέννηση της ζωής. Με αυτή την ολοκλήρωση εορτάζονταν και ο κύκλος της.

Τα Χριστούγεννα φαίνεται να καθιερώνονται το 336 μ.Χ., με ημερομηνία την 25η Δεκεμβρίου, εορτή γέννησης του Θεού Μίθρα-Ηλίου. Στην αρχαία Ελλάδα εορτάζονταν τα Κρόνια και τα Λήναια προς τιμήν του Κρόνου και του  Διονύσου αντίστοιχα, γιορτές που υμνούσαν τη δύναμη της δημιουργίας και της ανθοφορίας της φύσης. Κατά μία μυθολογική εκδοχή οι πρόγονοί μας ονόμαζαν την νύχτα του χειμερινού ηλιοστασίου «τριέσπερο» διότι σύμφωνα με το μύθο που αναφέρεται στη συνεύρεση της Αλκμήνης και του Διός γεννήθηκε ο Ηρακλής. Η γιορτή ξεκινούσε την νύχτα της 21ης – 22ας και κορυφωνόταν την 25η Δεκεμβρίου, όταν μετά από τη στασιμότητα του ηλίου άρχιζε ξανά να μεγαλώνει η ημέρα. Η γιορτές πέρασαν έτσι και στους ρωμαϊκούς χρόνους. Τα Σατουρνάλια – Saturnus/Κρόνος, σε ανάμνηση της κρόνιας βασιλείας- από τις 17 έως τις 23 Δεκεμβρίου. Τα Αγερονάλια στις 21 Δεκεμβρίου. Τα Λαρεντάλια ή τα Κάλια στις 23 Δεκεμβρίου, προς τιμήν της Άκκας Λαρεντίας που μεγάλωσε, σύμφωνα με τον Στράβωνα, τα δίδυμα αδέρφια Ρωμύλο και Ρέμο, οι οποίοι κατά το μύθο ήταν οι ιδρυτές της Ρώμης το 753 π.Χ. Τα Μπρουμάλια, που δηλώνουν τη μικρότερη μέρα του χρόνου, δηλαδή το χειμερινό ηλιοστάσιο και εορταζόταν ως η ημέρα γέννησης του Μίθρα, του θεού του ουρανίου φωτός. Κατά τους Βυζαντινούς χρόνους τα Μπρουμάλια διαρκούσαν από τις 24 Δεκεμβρίου έως τις 17 Ιανουαρίου.

Τα Σατουρνάλια αναφέρεται ότι τα θέσπισε ο Ιανός ή ο Ρωμύλος. Κατά τη διάρκεια της εορτής των Σατουρναλίων διακόπτονταν οι δίκες και σταματούσαν οι κάθε είδους εργασίες, οι δούλοι εξισώνονταν με τους κυρίους τους και όλοι συμμετείχαν σε διάφορα τυχερά παιχνίδια, ενώ η οινοποσία είχε τον κύριο λόγο. Στα Σατουρνάλια ανταλλάσσονταν διάφορα δώρα μεταξύ των οποίων ήταν και οι λαμπάδες, οι οποίες κατά μία μεταφορική έννοια ενίσχυαν το φως του ηλίου. Κατά την διάρκεια του εορτασμού επίσης, συνήθιζαν να κρύβουν  ένα φασόλι στο φαγητό, ενώ όποιος το έβρισκε θεωρούνταν πως είχε την τύχη με το μέρος του καθ’ όλη τη διάρκεια της χρονιάς. Μάλιστα η ιδέα για το στολισμό του δέντρου τα Χριστούγεννα δεν είναι ξενόφερτη. Στην αρχαία Ελλάδα υπήρχε παρόμοιο έθιμο, μόνο που το φυτό δεν ήταν έλατο αλλά η Ειρεσιώνη (κλάδος ελιάς) το οποίο στολίζονταν με φθινοπωρινούς καρπούς, ενώ τα παιδιά τραγουδούσαν τα κάλαντα από σπίτι σε σπίτι. Το Χριστουγεννιάτικο δέντρο ήταν έκφραση ευχαριστίας, αλλά και παράκλησης για γονιμότητα με τη νέα χρονιά, προς τιμήν του θεού Απόλλωνα, της θεάς Αθηνάς, αλλά και τις Ώρες (Ευνομία, Δίκη, Ειρήνη). Τα έθιμα αυτά στους βυζαντινούς χρόνους συντηρήθηκαν με ελάχιστες αλλαγές, ενώ σήμερα επιβιώνουν στον εορτασμό των Χριστουγέννων και της Πρωτοχρονιάς.

Ο Ιούλιος Καίσαρας, με τη συνδρομή του περίφημου αλεξανδρινού αστρονόμου Σωσιγένη καθιέρωσε την πρώτη Ιανουαρίου ως πρωτοχρονιά. Η 25η Δεκεμβρίου ήταν για τη Ρώμη, η ημέρα της γέννησης του “Αήττητου Ηλίου” και καθώς ο Ιησούς είναι ηλιακή θεότητα, όπως ο Απόλλων στους Έλληνες, ο Μίθρας στη Ρώμη, ο Όρος και ο Ρα στην Αίγυπτο, δεν ήταν δύσκολο να επιλεχθεί η συγκεκριμένη ημερομηνία από τις πολλές που προτείνονταν ως ημέρα γέννησής του, (στο Βυζάντιο καθιερώθηκε από τον Ιουστινιανό), υιοθετώντας παράλληλα και την πληθώρα των εθίμων και των παραδόσεων που την ακολουθούν έως σήμερα.

0 Σχόλιο

Αφήστε ένα σχόλιο