efhmerida1

Η νοηματοδότηση της ανθρώπινης ύπαρξης μέσα από την τέχνη, το όνειρο και την παιδική φαντασία – Μέρος 2ο

(Ακούστε χρώματα, δείτε ήχους: Vasily Kandinsky)

του Γιώργου Αναγνωστόπουλου

Στο προηγούμενο άρθρο είχαμε πει πως η τέχνη νοηματοδοτεί την ανθρώπινη ύπαρξη, καθώς, όπως μας λέει ο Πλάτωνας στον Κρατύλο δια στόματος του Σωκράτους, είναι μία λέξη σύνθετη που στο μακρινό παρελθόν οριζόταν ως Εχονόη, από το ρήμα έχω και το ουσιαστικό νους, για να δηλώσει την έξιν του νου ως προς την πρόσληψη των εμπνεύσεων. Ενώ η σημασία του πρώτου φθόγγου «Τ» τύπτει (χτυπά) τα ανθρώπινα διανοήματα, όπως ο λιθοξόος όταν λαξεύει την πέτρα, μεταβάλλοντας τις διανοητικές συλλήψεις σ’ έργα «Τ-έχνης». Ωστόσο είχαμε πει πως η λέξη τέχνη συνδέεται και με το ρήμα τίκτω (γεννώ), αλλά και  με το ρήμα τεύχω που σημαίνει κατασκευάζω. Εξού και οι λέξεις: επίτευξη ή επίτευγμα. Για παράδειγμα λέμε τα επιτεύγματα του ανθρώπινου νου ή οι επιτεύξεις της επιστήμης.  Εντούτοις, καμία γέννα δεν επιτυγχάνεται, όπως επισημάναμε και στο προηγούμενο άρθρο, χωρίς την ένωση της αρσενικής και της θηλυκής πλευράς, εάν πρόκειται για την φύση ή εάν πρόκειται για την τέχνη, χωρίς την ένωση του νου και της καρδιάς.

Άλλωστε σε όλες τις μυθολογίες ο κόσμος εκπηγάζει από τις δύο βασικές αρχές, που είναι η αρσενική και η θηλυκή και εξελίσσεται από την μεταξύ τους σχέση. Οι Τιτάνες είναι το αποτέλεσμα της ενότητας του Ουρανού με τη Γαία. Ο Ώρος, που αποκαθιστά την κοσμική τάξη μετά την άδικη βασιλεία του Σεθ, θα προκύψει από την δυαδική σχέση δύο μεγάλων θεοτήτων ή κοσμικών αρχών, του Όσιρι και της Ίσιδας. Ενώ στην Ινδουιστική μυθολογία ο Γκανέσα θα γεννηθεί από την ένωση του Θεού Σίβα με την Παρβάτι, η οποία είναι η μετενσάρκωση της Σατί και συχνά ενσαρκώνει τη θηλυκή ενέργεια στο πρόσωπο της Θεάς Κάλι.

Αυτή η αρμονική σύνδεση μεταξύ των δύο αρχών είναι αποτέλεσμα κάθε δημιουργίας. Το Γιν και Γιανγκ συμβολίζει την αιώνια αρμονία και την απόλυτη κοσμική ισορροπία μεταξύ όλων των αντιθέτων. Όπως ανάμεσα στο καλό και το κακό, το φως και το σκοτάδι, το αρσενικό και το θηλυκό. Αλλά και κάθε ανθρώπινο ον κρύβει στα βάθη του ψυχισμού του και τις δύο αρχές. Αν προσπαθήσουμε ν’ ανοίξουμε αυτές τις καταπακτές θ’ ανακαλύψουμε πως υπάρχουν μέσα μας περιστέρια και νυχτερίδες. Το μόνο που μένει να κάνουμε είναι να βρίσκουμε κάθε φορά τη χρυσή τομή, ισορροπώντας πάνω στο τεντωμένο σχοινί της ανθρώπινης ύπαρξης. Τότε μόνο μπορούμε να πούμε πως η ζωή μέσα από την ανθρώπινη σοφία γίνεται τέχνη κι απόλαυση.

Κάποτε ένας συγγραφέας ο Χόρχε Μπουκάι, έγραψε μία φανταστική  ιστορία. Ένας ταξιδευτής λέει, έφτασε σ’ ένα χωριό, όπου διαπίστωσε ότι στο νεκροταφείο ο άνθρωπος που είχε ζήσει περισσότερο μόλις και ξεπερνούσε τα έντεκα χρόνια. Τότε ο φύλακας που περνούσε από κει τυχαία τού είπε ότι είναι παράδοση στον τόπο μας όταν ένας νέος συμπληρώνει τα δεκαπέντε του χρόνια, οι γονείς του τού χαρίζουν ένα τετράδιο όπου στα δεξιά σημειώνει ό,τι απόλαυσε, ενώ στ’ αριστερά το χρόνο που κράτησε η απόλαυση. Έτσι όταν κάποιος πεθάνει σημειώνουμε πάνω στον τάφο του τον πραγματικό χρόνο που έζησε, τον πραγματικό χρόνο που γι’ αυτόν είχε νόημα. Και τι είπαμε; Ζωή χωρίς νόημα δεν παράγει τέχνη.

Ας δούμε όμως τώρα πώς προέκυψε η γνωστή, παλιά ποίηση που τη διακρίνουν τα στάνταρ δεδομένα του μέτρου. Οι άνθρωποι πάντα ψάχνανε μεθόδους για να βοηθήσουν τη μνήμη. Μία από αυτές είναι η αποστήθιση, όπου οι άνθρωποι χρησιμοποιούσαν τον έμμετρο λόγο για να θυμούνται. Εδώ βέβαια δε θ’ αναφερθούμε στα είδη του έμμετρου λόγου που είναι πολλά και δύσκολα. Όπως το Ιαμβικό μέτρο, το τροχαϊκό, ο ανάπαιστος κλπ. Απλά οι άνθρωποι χρησιμοποιούσαν τη μνημοτεχνική μέθοδο για τις ανάγκες της εποχής τους, καθώς δεν υπήρχε η δυνατότητα διάδοσης των έργων τους σε όλους, μιας και δεν είχε ανακαλυφθεί ακόμα το χαρτί και η τυπογραφία. Οι Κινέζοι είχανε ανακαλύψει το χαρτί γύρω στο 120 π.Χ., ενώ γύρω στο 600 μ.Χ. ανακαλύψανε την τυπωτική τέχνη. Από τον Όμηρο λοιπόν, που η ποίηση του είναι επική και αφηγηματική, τους Νόμους του Λυκούργου, τις δραματικές τραγωδίες και τη φιλοσοφία των αρχαίων, όπως του Παρμενίδη, μέχρι τη διδασκαλία των Ρωμαίων, κυριαρχεί ο έμμετρος λόγος. Δηλαδή ο λόγος που έχει μέτρο. Έχει ρυθμό. Βαθμιαία τα θεωρούμενα σήμερα πεζά κείμενα παύουν όμως να χρησιμοποιούν το μέτρο και σαν παράδοση το μέτρο διατηρείται και παραμένει τελικά μόνο στην ποίηση.

Για παράδειγμα ο εθνικός μας ποιητής, ο Διονύσιος Σολωμός, θα γράψει το έμμετρο ποίημα για την «Καταστροφή των Ψαρών» το 1825, το οποίο είναι σε μέτρο ανάπαιστο. Ο αναπαιστικός στίχος τονίζεται σε κάθε τρίτη συλλαβή.

Επίσης ο ίδιος θα γράψει τον εθνικό μας ύμνο, «Τον Ύμνο στην Ελευθερία» τον Μάιο του 1823 στη Ζάκυνθο, σε τροχαίο ή τροχαϊκό μέτρο. Στον τροχαϊκό στίχο τονίζεται η πρώτη συλλαβή, ενώ η δεύτερη δεν τονίζεται. Δηλαδή ο στίχος στηρίζει το ρυθμό του στον τόνο των μονών συλλαβών. Σε αντίθεση με τον ιαμβικό στίχο που στηρίζει το ρυθμό του στον τόνο των ζυγών συλλαβών.

Από τις αρχές όμως του προηγούμενου αιώνα μεγάλοι ποιητές όπως ο Καβάφης, αργότερα ο Ρίτσος, ο Ελύτης, η Κική Δημουλά ο Ντίνος Χριστιανόπουλος, ο Τίτος Πατρίκιος και άλλοι, απομακρύνονται από τα παραδοσιακά τεχνικά μέσα, όπως οι επαναλαμβανόμενες στροφές, ο ρυθμός, το μέτρο και κυρίως η ομοιοκαταληξία.

Βεβαίως η επίδειξη της ομοιοκαταληξίας για το πλατύ κοινό των ακροατών ή των αναγνωστών θεωρείται ευκολία, γι’ αυτό και χρησιμοποιείται στις επιθεωρήσεις των θεάτρων. Την οποία όμως ο επτανήσιος ποιητής Κάλβος χαρακτηρίζει «βάρβαρη». Εντούτοις, πολλοί μεγάλοι Έλληνες ποιητές, οι οποίοι χειρίζονταν το ίδιο ωραία τόσο τον ελεύθερο στίχο όσο και την ομοιοκαταληξία, αλλά και τον έμμετρο στίχο, τη χρησιμοποιούσαν.  Αν και οι αρχαίοι δεν έκαναν χρήση της ομοιοκαταληξίας. Όπως δεν τη χρησιμοποιούν πια και οι μοντέρνοι ποιητές.

Ας δούμε λοιπόν μερικούς ελεύθερους στίχους του Ελύτη από την  ποιητική του συλλογή «Προσανατολισμοί»:

Γιατί τόσους φακέλους έλαβα σήμερα

γεμάτους σύννεφα και θύελλες

Που διψώ ένα στόμα να μου πει: ουρανός,

και να πλεύσουμε μαζί στο δέλτα των ελπίδων…

 (Είναι οι καθημερινές έγνοιες της ζωής οι οποίες τον βαρένουν, ενώ αυτός επιζητά κάτι ελπιδοφόρο.)

 Αλλού μας λέει:

 Όπου κι αν βάλω πλώρη εδώ αράζω,

το σκοτάδι με χρωστάει στο φως
Η γη στη θάλασσα,

ή φουρτούνα στη γαλήνη.

 Εδώ τι βλέπουμε; Τη διττότητα η οποία καθορίζει τον κόσμο μας, αλλά και την δύναμη των αντιθέσεων. Το ένα γεννιέται μέσα από το άλλο. Όλα αυτά συνυπάρχουν γύρω μας, αλλά και μέσα μας και πρέπει να συνυπάρχουν με μία ισορροπία για να υπάρχει αρμονία.

Ενώ σε μία άλλη ενότητα από τον ίδιο.

Στην αρχή γράφει:

 Νυχτερινό υφαντούργημα[…]

Και πιο κάτω:

 […]Νιότη που θέλει άλλη μια ευκαιρία αιωνιότητας

Και στην εύνοια των ανέμων ρίχνει το κεφάλι της αδιαφορώντας

Το κάλεσμα της ζωής για μια πλήρη βίωση της νεότητας υφαίνεται ακόμη και τη νύχτα. Η νιότη επιθυμεί την αιωνιότητα. Παρόλα αυτά αφήνεται στην εύνοια των ανέμων, καθώς γνωρίζει πως επί της ουσίας δεν απαιτείται από εκείνη πραγματική προσπάθεια, αφού ούτως ή άλλως το μερίδιό της στην ευτυχία και στην απόλαυση της ζωής είναι δεδομένο.

0 Σχόλιο

Αφήστε ένα σχόλιο

Δικαιούχος ονόματος τομέα (domain name)
Ε. ΛΑΣΚΑΡΑΚΗΣ ΚΑΙ ΣΙΑ ΕΕ
ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΓΝΩΜΗ
ΑΦΜ: 082164919
ΔΟΥ: ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΥΠΟΛΗΣ

Ιδιοκτήτης: Λασκαράκης Εμμανουήλ
Νόμιμος εκπρόσωπος: Λασκαράκης Εμμανουήλ
Διευθυντής: Λασκαράκης Εμμανουήλ
Διευθυντής σύνταξης: Γιώργος Πανταζίδης
Διαχειριστής: Λασκαράκης Εμμανουήλ

Αρ. Μ.Η.Τ.: 232167

LOGO MHT RGB

              Μέλος του

media
Η ΓΝΩΜΗ - Καθημερινή Εφημερίδα της Θράκης

Τέρμα Αγίου Δημητρίου, Αλεξανδρούπολη

Τηλ 25510 24222, 29888

Fax : 25510 80606

email :  gnomi@gnomionline.gr