Η μυθική διαδρομή του κρασιού – Μέρος τέταρτο

της Γιώτας Αγαπητού     

«Εγώ είμαι η άμπελος η αληθινή και ο Πατέρας μου είναι γεωργός…Εγώ είμαι η άμπελος εσείς τα κλήματα…» [Κατά Ιωάννην 15:1-18]

Ακολουθώντας την πορεία του κρασιού μέχρι τώρα διαπιστώσαμε ότι είναι άρρηκτα συνδεδεμένο με τη θρησκευτική λατρεία και μυσταγωγία. Έτσι λοιπόν αυτή τη φορά θα μεταφερθούμε στο θεοκρατικό Βυζάντιο. Εκεί όπου η εκκλησιαστική εξουσία έφτασε να είναι το ίδιο ισχυρή όσο και η πολιτική.

Καθώς τα χρόνια κυλούν η νέα θρησκεία με τη συνδρομή των αυτοκρατόρων κάνει ό,τι μπορεί για να κυριαρχήσει. Η λατρεία του Διονύσου,  που είχε συνδεθεί με την καλλιέργεια της αμπέλου και την παραγωγή οίνου,   απαγορεύεται αυστηρά από τους βυζαντινούς αυτοκράτορες. Παρόλα αυτά όμως, η αμπελουργία, αλλά και το κρασί, θα επιβιώσουν χάρη στις μοναστηριακές κοινότητες. Από νέκταρ διασκέδασης και ευφορίας, που καταναλώνονταν σε γιορτές και συμπόσια, θα μετατραπεί σε κομμάτι θρησκευτικών τελετουργιών. Οι αμπελώνες, ίσως λόγω των κλιματικών συνθηκών, θα συνεχίσουν ν’ ακμάζουν κυρίως στο ελλαδικό κομμάτι της Αυτοκρατορίας. Τα μοναστήρια θα μετατραπούν σε προστάτες τους, που θα συνεχίσουν την πανάρχαια τέχνη της αμπελουργίας, την οποία κληρονόμησαν ως παράδοση από τους προγόνους τους. Το κρασί, με το οποίο κάποτε κάνανε σπονδές τιμώντας τους προπάτορες Θεούς, η νέα θρησκεία θα το μεταστοιχειώσει σε αίμα Κυρίου, για να το χρησιμοποιήσει στη Θεία Μετάληψη. Ο Χριστός θα πάρει το προσωνύμιο «Η άμπελος η αληθινή», ενώ οι μαθητές και οι οπαδοί του θα ονομαστούν «Κληματίδες ή Σταφύλια». Με αυτό τον τρόπο από τη μία η νέα επίσημη θρησκεία θα προσπαθήσει να εκδιώξει την πατροπαράδοτη λατρεία των αρχαίων Ελλήνων, ενώ από την άλλη, γνωρίζοντας καλά πως δε θα ήταν εύκολο να εισχωρήσει στις ζωές των ανθρώπων, θα οικειοποιηθεί ό,τι θεωρεί πως της είναι χρήσιμο για να επιβιώσει. Αυτό βέβαια δεν έγινε μόνο με το κρασί, αλλά και με πολλές άλλες παραδόσεις.

Τα μοναστήρια θ’ ασχοληθούν ενεργά και θα εξελίξουν την τέχνη της αμπελουργίας και των προϊόντων της. Σε τεράστιες εκτάσεις θα φιλοξενήσουν την πανάρχαια άμπελο. Θα χτίσουν μεγάλα και σύγχρονα οινοποιία, φροντίζοντας παράλληλα να βελτιώσουν τόσο την ποιότητα, όσο και τη γεύση του κρασιού. Στον κόσμο οι μοναχοί θα τονίζουν με κάθε ευκαιρία ότι εκείνοι είναι οι κληρονόμοι και συνεχιστές της πανάρχαιας τέχνης της οινοποιίας. Στο αμπέλι, αλλά και στον οίνο, λόγω των ιδιοτήτων τους, θα δοθεί μία μεταφυσική ερμηνεία ώστε να μπορέσουν να ενσωματωθούν στη νέα θρησκεία. Εξάλλου το κρασί, το οποίο πάντα ήταν άρρηκτα συνδεδεμένο με σημαντικές στιγμές στη ζωή των ανθρώπων, θα πρωταγωνιστήσει για μία ακόμα φορά στις θρησκευτικές τελετές, συνδέοντας κατά κάποιον τρόπο το τελετουργικό παρόν με το πατροπαράδοτο παρελθόν. Ωστόσο, σε ώρες κεφιού αλλά και συζητήσεων, δε θα λείψει η μεθυστική συντροφιά του, που πάντα θα δίνει τη δυνατότητα στους ανθρώπους να εκφράζονται ελεύθερα. Γι’ αυτό τον λόγο οι αμπελουργοί και οι οινοπαραγωγοί έπαιξαν σημαντικό ρόλο στην κοινωνική και οικονομική ζωή του Βυζαντίου. Άλλωστε πολύ γνωστή  είναι η παρουσία των καπηλιών της εποχής, τόσο στην πρωτεύουσα, όσο και σε άλλα μέρη της αυτοκρατορίας, συνδέοντας έτσι υπό μία έννοια το πανάρχαιο διονυσιακό παρελθόν με το μεσαιωνικό παρόν. Δεν είναι λοιπόν τυχαίο το γεγονός ότι πήραν την αρχαιοελληνική λέξη «καπηλεύω», που σημαίνει κάνω εμπόριο, για να ονομάσουν τους χώρους διακίνησης του κρασιού καπηλειά. Στα μέρη αυτά, σε αντίθεση με τους αρχαίους, οι βυζαντινοί έπιναν το κρασί ζεστό κι ανέρωτο μέσα από δοχεία που τα ονόμαζαν «καύκος». Για να το προστατεύσουν ψήφιζαν νομικές κι εμπορικές διατάξεις, ελέγχοντας με αυτό τον τρόπο το κρασί που εισάγονταν από τη Δύση. Η μεγάλη μοναστηριακή κοινότητα του Αγίου Όρους με τους φημισμένους αμπελώνες της, λόγω των τεράστιων ποσοτήτων οίνου που παρήγαγε, οι οποίες υπερκάλυπταν τις ανάγκες της, γύρω στον 10ο αιώνα θα ξεκινήσει την εμπορία του, στην αρχή στην περιοχή της Θεσσαλονίκης και στη συνέχεια σε κάθε σχεδόν γωνιά της γης. Η αμπελουργία, αλλά και το κρασί,  θα εμπνεύσουν επίσης τους καλλιτέχνες, οι οποίοι με κάθε τρόπο φρόντιζαν να το υμνήσουν. Βασιλικά ανάκτορα κι εκκλησίες κοσμούνται από ψηφιδωτά δάπεδα, τοιχογραφίες και ξυλόγλυπτα τέμπλα, τα οποία έχουν ως θεματολογία τους την άμπελο. Ακόμα και τα άμφια των ιερέων κάθε βαθμίδας στολίζονται με χρυσοποίκιλτα θέματα που έχουν να κάνουν μ’ αυτήν. Σκοπός της συγκεκριμένης προσπάθειας ήταν να τονιστεί η συνέχεια του παρελθόντος με το παρόν στη συνείδηση του κόσμου.

Στην αρχαία Ελλάδα για να τιμήσουν την αμπελουργία την αφιέρωσαν στον Διόνυσο, δίνοντας του επίθετα που συνδέονται μαζί της, όπως Οινοδότης, Σταφυλίτης και άλλα. Οι χριστιανοί, θέλοντας να τους μιμηθούν, έχρισαν τον άγιο Τρύφωνα προστάτη της αμπελουργίας και της γονιμότητας. Παρόλα αυτά όμως κατά την περίοδο του Βυζαντίου η οινοποιία, ακολουθώντας τη μοίρα της Αυτοκρατορίας, θα ζήσει και δύσκολες περιόδους. Εξαιτίας κυρίως των πολέμων, των πολιορκιών, αλλά και των επιθέσεων που δέχονταν από ξένους στρατούς, οι οποίοι ήθελαν να κυριεύσουν την Κωνσταντινούπολη, καθώς και άλλες περιοχές της Ηπειρωτικής Ελλάδας. Δεν έλειψαν βέβαια και οι επιδρομές των κουρσάρων στα νησιά. Εντούτοις τα γεγονότα αυτά δε θα καταφέρουν ν’ ανακόψουν τη λαμπρή πορεία του κρασιού, μιας και  τα  μοναστήρια φρόντιζαν να τα φυλάνε αποθηκεύοντάς τα σε ειδικά μέρη που τα ονόμαζαν βαγονάρια, τα οποία βρισκόταν στα μετόχια των μονών. Έτσι, οι οίνοι που παρήγαγαν οι περιοχές του Αιγαίου και της Κρήτης, με κύριο πρεσβευτή τους τον οίνο «Πάσσο», θα καταφέρουν να κυριαρχήσουν στις εξαγωγές του κρασιού, ανοίγοντάς νέους εμπορικούς δρόμους.

Φτάνοντας στο τέρμα τούτης εδώ της ιστορικής διαδρομής, αφήνουμε να κατασταλάξουν μέσα μας τα όσα γνωρίσαμε και μάθαμε, ώστε να μπορέσουμε την επόμενη φορά να συνεχίσουμε το νοερό ταξίδι μας στην εποχή της τουρκοκρατίας, καταλήγοντας στη σύγχρονη εποχή.

Είναι Κυριακή 28 Ιανουαρίου του 2024. Έξω το κρύο είναι τσουχτερό. Επιτέλους χειμώνιασε. Καθίστε λοιπόν αναπαυτικά δίπλα στο τζάκι κι απολαύστε αυτή τη φορά ένα από τα κορυφαία ελληνικά κρασιά. Το «Ασσύρτικο», που παράγεται στο ηφαιστειογενές έδαφος της Σαντορίνης. Αφεθείτε στο λαμπερό λευκό χρώμα του, αλλά και στη γεύση λεμονιού με τις λεπτές νότες επίγευσης της πίκρας και του αλατιού, που κάνουν όποιον το δοκιμάζει να αισθάνεται ότι γεύεται ολόκληρο το «είναι» του Αιγαίου. Ένα τέτοιο σπουδαίο κρασί ταιριάζει με τις μελωδίες της τζαζ και της μπλουζ μουσικής που ταξιδεύουν κάθε ονειροπόλο. Καλό σας βράδυ!

0 Σχόλιο

Αφήστε ένα σχόλιο

Δικαιούχος ονόματος τομέα (domain name)
Ε. ΛΑΣΚΑΡΑΚΗΣ ΚΑΙ ΣΙΑ ΕΕ
ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΓΝΩΜΗ
ΑΦΜ: 082164919
ΔΟΥ: ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΥΠΟΛΗΣ

Ιδιοκτήτης: Λασκαράκης Εμμανουήλ
Νόμιμος εκπρόσωπος: Λασκαράκης Εμμανουήλ
Διευθυντής: Λασκαράκης Εμμανουήλ
Διευθυντής σύνταξης: Λασκαράκης Εμμανουήλ
Διαχειριστής: Λασκαράκης Εμμανουήλ

Η ΓΝΩΜΗ - Καθημερινή Εφημερίδα της Θράκης

Τέρμα Αγίου Δημητρίου, Αλεξανδρούπολη

Τηλ 25510 24222, 29888

Fax : 25510 80606

email :  gnomi@gnomionline.gr

              Μέλος του