alexis-800x140

Η αλαζονεία της ανθρώπινης φύσης

του Γιώργου Αναγνωστόπουλου

Δεν ξέρω κατά πόσο είναι υπεύθυνο το κάθε σύστημα για  την έλλειψη εσωτερικότητας στον άνθρωπο, αν αναλογιστεί κανείς πως πίσω από κάθε –ισμό κρύβεται η ανθρώπινη αλαζονεία. Μία αλαζονεία από ανθρώπινες αυταπάτες που οδήγησε στην  διάλυση τον Πόλεων-Κρατών στην αρχαία Ελλάδα. Στην εξαφάνιση των Κελτών, των Δακών και τόσων άλλων πολιτισμών από τους Ρωμαίους. Στην εξαφάνιση των ιθαγενών πληθυσμών της Αμερικής. Μία ψευδαίσθηση που έστειλε στη φυλακή τον Γαλιλαίο και ας αποδείκνυε μαθηματικά πως η μικρή γη γυρίζει γύρω από τον ήλιο, παρά τη μεγάλη αλαζονεία μας πως αυτός ο μικρός πλανήτης που μας φιλοξενεί είναι το κέντρο του σύμπαντος. Μία κόλαση που έστειλε στην πυρά τον «αιρετικό» Τζορντάνο Μπρούνο, ο οποίος έβλεπε στην φύση την αποκάλυψη του θείου, λέγοντας πως:

«Η θεότητα αποκαλύπτεται σε όλα τα πράγματα. Όλα έχουν κάτι το θείο κρυμμένο μέσα τους».

Δεν ξέρω λοιπόν κατά πόσο μας απειλούν οι -ισμοί. Το σίγουρο όμως είναι πως μας απειλεί η ίδια η ανθρώπινη αλαζονεία μας.

Η απειλή στον άνθρωπο είναι η ίδια η αλαζονεία του. Κάτι το οποίο είχε δει από πολύ παλιά ο Θουκυδίδης, ο οποίος αναφερόμενος στην ανθρώπινη φύση μιλάει για τις συνέπειες του πολέμου, αναπτύσσοντας την παθολογία του εμφύλιου πολέμου, τον οποίο όταν εξιστορεί τα κερκυραϊκά χα­ρα­κτη­ρί­ζει «βί­αι­ο δι­δά­σκα­λο». Θα γρά­ψει λοιπόν με­τα­ξύ άλλων:

[3.82.2] «καὶ ἐ­πέ­πε­σε πολ­λὰ καὶ χα­λε­πὰ κα­τὰ στά­σιν ταῖς πό­λε­σι, γι­γνό­με­να μὲν καὶ αἰ­εὶ ἐ­σό­με­να, ἕ­ως ἂν ἡ αὐ­τὴ φύ­σις ἀν­θρώ­πων ᾖ,…» 

Μετφρ.

[3.82.2] «Κ’ έπεσαν πολλές και βαριές συμφορές στα διάφορα κράτη από τις εσωτερικές τους επαναστάσεις, τέτοιες που γίνονται βέβαια και θα γίνονται πάντοτε όσο μένει ίδιο το φυσικό του ανθρώπου,…»

Η ιστορία διδάσκει πως οι άνθρωποι νοιάζονται μόνο για τις αυταπάτες τους. Πολεμούν για χρήμα και εξουσία λεηλατώντας τη γη. Γυρίζουν την πλάτη στην ίδια τη ζωή. Και βεβαίως όλα αυτά για να γίνουν χρειάζονται μολυσμένο νερό, μολυσμένο αέρα, εξαφάνιση των άγριων ζώων, μπόλικο ανθρώπινο αίμα και πολύ πόνο σ’ ένα πλανήτη διαλυμένο και λεηλατημένο.

Δυστυχώς οι κοινωνίες μας όχι μόνο δε γεμίζουν, αλλά αφαιρούν από μέσα μας ό,τι βαθύ και ουσιώδες θα μπορούσε να πλημυρίσει την ύπαρξη μας και να μας προσδώσει μία αίσθηση αιωνιότητας. Και όμως θα ήταν άδικο να μην τονίσουμε πως οι αγώνες που δόθηκαν για αξίες και ιδανικά, δόθηκαν από ανθρώπους. Ο αρχαίος Έλληνας κωμωδιογράφος Μένανδρος (Αθήνα, 342-292 π.Χ.) έγραψε πόσο χαριτωμένος είναι ο άνθρωπος, αν είναι άνθρωπος.

«Ὡς χαρίεν ἄνθρωπος, ὅταν ἄνθρωπος ᾖ»

Κάποτε, για όσους θυμούνται, είχαν προσδώσει στον Αντώνη Σαμαράκη, στον εμπνευστή της βουλής των εφήβων, σε αυτόν τον γλυκό και χαμογελαστό άνθρωπο, τον χαρακτηρισμό «ο αιώνιος έφηβος».

«Ζητείται ελπίς» λοιπόν, όπως ονομάζονταν και η πρώτη συλλογή διηγημάτων του Αντώνη Σαμαράκη που εκδόθηκε στα 1954. Όμως τι γίνεται με όλους εμάς τους υπόλοιπους; Πόσες και πόσες φορές δεν ασφυκτιούμε καθημερινά προσπαθώντας να πιαστούμε από κάτι για να γεμίσουμε την ψυχή μας: μία καλή μουσική, ένα βιβλίο, ένα ποίημα, δυο λόγια, ένα κτίριο που να έχει κάποια αισθητική αξία μέσα στην αθλιότητα της πόλης ή ακόμη και ένα μικρό παραμελημένο λουλούδι σε κάποια γωνιά ενός παρτεριού. Κάποιες φορές μάλιστα πιανόμαστε από το βλέμμα ενός σκύλου που αποζητά το χάδι μας. Θλιβερές οι ζωές μας, και ακόμη πιο θλιβερές οι κοινωνίες μας.

Ανοίγουμε την τηλεόραση και αρχίζουν όλοι να μας βομβαρδίζουν πως ξέρουν το μυστικό της ευτυχίας. Το πουλάνε, είναι μέρος της κατανάλωσης. Άλλοι βέβαια το αναζητούν σε κάποιον εξομολόγο, σε κάποιον γκουρού, έστω ψυχαναλυτή και ας μετράει τις πληρωμένες λέξεις της συνεδρίας με το ρολόι, τελευταία στο ιντερνέτ, στην τεχνολογία, στην επιστήμη και παρά την τόση εξέλιξη οι πωλήσεις αντικαταθλιπτικών αυξάνονται. Οι πάντες υπόσχονται τα πάντα και όταν τα πάντα έχουν αξία τότε τίποτα δεν έχει αξία, γιατί έχει χαθεί η μεζούρα της συγκρισιμότητας.

Οι επιστήμες προχωρούν έχοντας βάλει το «μυαλό τους» στην υπηρεσία του συμφέροντος και όταν δε γίνεται αυτό είναι τόσο αργές και μικρόψυχες που δεν είναι δυνατόν μέσα από το πείραμα και την απόδειξη να φτάσουν και πολύ μακριά, τουλάχιστον σε ό,τι έχει να κάνει με τις μη μετρήσιμες ανθρώπινες ποιότητες, όπως η  ευτυχία. Άλλωστε το κέντρο της ύπαρξης αποτελεί περισσότερο το βίωμα και λιγότερο η πληροφορία. Κανείς δε χόρτασε διαβάζοντας συνταγές μαγειρικής. Ούτε φοβήθηκε για τη ζωή του βλέποντας μία ταινία τρόμου. Το βίωμα είναι πρώτα απ’ όλα το να παθαίνει κανείς κάτι και μετά  να το μαθαίνει. Τον έρωτα τον παθαίνεις δεν τον μαθαίνεις. Αυτή είναι η πορεία του Διόνυσου ελευθερέα που σιγοκαίει μέσα στα σκοτάδια της τιτανικής φύσης μας.

Ίσως αν είχαμε λοιπόν εκπαιδευτεί στη τέχνη του λόγου, όπως στην αρχαιότητα, παρά τις αντιφάσεις και τους πολέμους, και όχι στο να θρέφουμε τον εγωισμό μας, όπως κάνουμε σήμερα, θα γνωρίζαμε πως το μόνο δίκαιο που υπάρχει είναι αυτό που τουλάχιστον ένας μπορεί να καταλάβει. Το δίκαιο δηλαδή είναι ο έτερος! Μόνο μέσα από τον άλλο δικαιωνόμαστε. Το δίκαιο είναι ο συνάνθρωπος και ο σεβασμός στη ζωή σε όλες της τις μορφές. Εξάλλου, κάθε ζωντανός οργανισμός έχει τη μεγαλοπρέπειά του, όσο μικρός ή μεγάλος κι αν είναι, που συνταξιδεύει μαζί μας μέσα στο χρόνο. Είναι «αυτός ο κόσμος ο μικρός ο μέγας» όπως έλεγε ο νομπελίστας Έλληνας ποιητής.

Ας τολμήσουμε λοιπόν να δούμε τις ζωές μας κάτω από το πρίσμα της θνητής μας συμπόρευσης μέσα στο χρόνο. Μόνο μέσα από τη ματαιότητα των πραγμάτων που επιφέρει ο χρόνος νοηματοδοτείται η αιωνιότητα των στιγμών μας.  Μόνο κάτω υπό το πρίσμα αυτής της αντίφασης μπορούμε να προσδώσουμε στις στιγμές που αφήνουμε να μας προσπεράσουν ένα αίσθημα μοναδικότητας και αιωνιότητας. Μία γνώση που γίνεται κατανοητή όταν η ζωή μας διδάσκει το αίσθημα της απώλειας. Ένα βίωμα που τολμώ να μοιραστώ μετά από τόσα χρόνια απώλειας του πατέρα μου με μια Καληνύχτα

ΚΑΛΗΝΥΧΤΑ

Σταγόνες βροχής πέφτουν μπροστά μου
και γω μόλις που προλαβαίνω να τις δω.
Τι γρήγορα που κυλάει η ζωή!
Και τώρα ίσως η τελευταία καληνύχτα
και το τελευταίο φιλί πριν κοιμηθούμε.
Αχ αυτές οι φευγαλέες σταγόνες
πόσο πονάνε όταν πέφτουν στο χώμα!

0 Σχόλιο

Αφήστε ένα σχόλιο