«Δύσκολο το 2023, με αισχροκέρδεια στα τρόφιμα, καρτέλ στην ενέργεια και πραγματικό πληθωρισμό στο 30-40%»

Μιλά στη ΓΝΩΜΗ ο Περικλής Γκόγκας, Καθηγητής Οικονομικής Ανάλυσης και Διεθνών Οικονομικών στο Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης

«Θα πρέπει να μειωθεί ο ΦΠΑ σε τρόφιμα και καύσιμα – Φοβάμαι μήπως το Ταμείο Ανάκαμψης εξελιχθεί σε ένα 2ο Σχέδιο Μάρσαλ»

της Κικής Ηπειρώτου

Για ένα δύσκολο 2023, όπου οι φτωχοί θα γίνουν φτωχότεροι και οι πλούσιοι πλουσιότεροι κάνει λόγο ο Καθηγητής Οικονομικής Ανάλυσης και Διεθνών Οικονομικών στο Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης Περικλής Γκόγκας, σε συνέντευξη που παραχώρησε στη ΓΝΩΜΗ.
Όπως υπογραμμίζει ο κ. Γκόγκας, ο πόλεμος στην Ουκρανία ευθύνεται σε πολύ μικρό ποσοστό για την έκρηξη τιμών στα τρόφιμα. Η αισχροκέρδεια και η απουσία ελέγχων είναι ο πραγματικός «ένοχος», όπως αναφέρει, υποστηρίζοντας παράλληλα πως η μείωση του ΦΠΑ στα είδη διατροφής είναι ένα μέτρο που θα βοηθήσει ουσιαστικά τους καταναλωτές, χωρίς να επιβαρύνει σημαντικά τα δημόσια ταμεία. Όσο για τις τιμές στην ενέργεια, τις αποδίδει στην κερδοσκοπία των εταιρειών, ενώ για τα κονδύλια του Ταμείου Ανάκαμψης εκφράζει το φόβο ότι μπορεί να εξελιχθεί σε ένα δεύτερο σχέδιο Μάρσαλ, εάν δεν υπάρξει μέσω αυτού ουσιαστική στήριξη των μικρών επιχειρήσεων.

Η συνέντευξη

Να ξεκινήσουμε με ένα θέμα που απασχολεί έντονα τους πολίτες, κι αυτό είναι η ακρίβεια στα τρόφιμα. Οι ανατιμήσεις είναι διαρκείς και η οικονομική επιβάρυνση αυξάνεται, βδομάδα με τη βδομάδα. Αρχικά, υπήρχε η εξήγηση ότι βασική αιτία για αυτό είναι ο πόλεμος στην Ουκρανία. Μήπως, όμως, πλέον, είναι απλά η αισχροκέρδεια; Ποια είναι η δική σας εκτίμηση;

Αρχικά, για μένα, δεν φταίει ο πόλεμος, ή μάλλον φταίει σε ένα πολύ μικρό κομμάτι. Δηλαδή, από τη συνολική αύξηση που μπορεί να έχει ένα προϊόν, πχ 50%, μπορεί μόνο το 5% ή 10% να οφείλεται στον πόλεμο, μπορεί και ακόμη λιγότερο.
Τον πληθωρισμό τον περιμέναμε. Οφείλεται στην επεκτατική νομισματική πολιτική που ασκούσε η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα, διαθέτωντας πολύ χρήμα στην αγορά, μέσα στην κρίση του κορωνοϊού. Κι αυτό το έκανε γιατί να μην πέσει πάρα πολύ το ΑΕΠ μας εκείνη την περίοδο, που ουσιαστικά είχαν κλείσει όλες οι οικονομίες και η παραγωγή είχε πέσει στο ελάχιστο δυνατό. Άρα λοιπόν, ως οικονομολόγοι λέγαμε από τότε ότι η πολιτική εκείνη, ήταν ένα φάρμακο για την κρίση, αλλά έχει αντενδείξεις, που είναι ο πληθωρισμός.
Βέβαια, το θέμα του πληθωρισμού δεν σταματά εκεί. Βρίσκεται η ευκαιρία μετά, από πολλούς, για να αισχροκερδήσουν, γιατί, πλέον, ο καταναλωτής δεν μπορεί να καταλάβει αν ένα προϊόν που έχει 50% αύξηση, οφείλεται στη διαδικασία που είπαμε πριν ή ότι σε αυτή οφείλεται μόνο το 10% της αύξησης και το υπόλοιπο 40% στην αισχροκέρδεια από πλευράς του σούπερ μάρκετ, των μεσαζόντων, του παραγωγού κι όλων όσων συμμετέχουν σε αυτή τη διαδικασία.

Πιστεύετε ότι μέτρα, όπως το «Καλάθι του Νοικοκυριού», βοηθάνε ουσιαστικά;

Οποιοδήποτε μέτρο, όσο μικρό κι αν είναι, σίγουρα βοηθάει, αλλά ότι βοηθάει καταλυτικά τις οικογένειες με μικρομεσαία εισοδήματα να ανταπεξέλθουν σε αυτή την κρίση, όχι. Είναι πολύ λίγο, πολύ αργά, που λέμε στα οικονομικά. Θα έπρεπε να υπάρχει καλύτερος έλεγχος της αγοράς. Κι να μην ξεχνάμε, κάτι πολύ σημαντικό: Λέμε ότι ο πληθωρισμός είναι 8%, 10%. Στην πραγματικότητα, όμως, ο πληθωρισμός που νιώθει στο πορτοφόλι του το νοικοκυριό είναι πολύ μεγαλύτερος, 30, 40 ακόμη και 50%. Κι αυτό, οφείλεται στον τρόπο που υπολογίζεται ο πληθωρισμός. Ο πληθωρισμός που καταρτίζουμε και δημοσιεύουμε οι οικονομολόγοι προϋποθέτει ότι το ίδιο μερίδιο του εισοδήματός μας πηγαίνει, όπου πήγαινε παλιότερα, στην ενέργεια, στο φυσικό αέριο, στο ρεύμα μας, στα τρόφιμα κλπ. Δεν συμβαίνει, όμως, πλέον, αυτό. Διότι, εκεί που μία οικογένεια ξόδευε το 10% του εισοδήματός της παλιά για να πληρώνει φυσικό αέριο και ρεύμα, τώρα πληρώνει 20, 30 και 40%. Άρα, λοιπόν, τα επίσημα νούμερα υποεκτιμούν τον πραγματικό πληθωρισμό που αντιμετωπίζει το νοικοκυριό. Και να ξεκαθαρίσουμε ότι δεν υπάρχει καμία θεωρία συνωμοσίας εδώ. Απλώς, είναι έτσι φτιαγμένο αυτό το εργαλείο, το οποίο θα πρέπει να ανανεωθεί και να προσαρμοστεί στα νέα δεδομένα, προκειμένου να αντικατοπτρίζει καλύτερα τις τωρινές συνθήκες.

Η αντιπολίτευση ζητά επίμονα τη μείωση του ΦΠΑ στα τρόφιμα και την κατάργηση του Ειδικού Φόρου Κατανάλωσης στα καύσιμα. Είναι εφικτές τέτοιες λύσεις, ή συμμερίζεστε την άποψη της κυβέρνησης ότι θα είχαν ως αποτέλεσμα τον εκτροχιασμό της οικονομίας;

Πιστεύω ότι θα ήταν ένα χρήσιμο μέτρο, έχει εφαρμοστεί σε πολλές χώρες ως μέτρο ανάσχεσης του κύματος που υπάρχει στον πληθωρισμό. Σίγουρα θα βοηθήσει. Οι δικαιολογίες ότι αν μειωθεί ο φόρος στα καύσιμα θα ωφελήσει τους πλουσίους, εμένα με βρίσκουν αντίθετο και μου φαίνεται λίγο κωμικό όλο αυτό. Αν η μείωση στους φόρους αυτούς βοηθά τους πλουσίους και τους φτωχούς, άρα τους βοηθά όλους, που σημαίνει ότι είναι το καλύτερο μέτρο που μπορούμε να πάρουμε.
Από την άλλη πλευρά, εκτιμώ ότι υπάρχει ο δημοσιονομικός χώρος, όπως βλέπουμε σε άλλες περιπτώσεις. Υπάρχουν δηλαδή τα κονδύλια και η άνεση στον προϋπολογισμό, για να στηριχθούν τέτοια μέτρα. Κι αν δεν το κάνουμε τώρα, τότε πότε θα το κάνουμε; Χρειάζεται να καταφεύγουμε σε πιο τολμηρά μέτρα όταν βρισκόμαστε μέσα σε τόσο σημαντική κρίση στην οικονομία.

Με τον πραγματικό πληθωρισμό σε αυτά τα επίπεδα, που αναφέρατε πριν, μία ακόμη αύξηση του κατώτατου μισθού, όπως έχει προαναγγελθεί για την άνοιξη, πιστεύετε ότι θα βοηθήσει ουσιαστικά;

Αυτό θα βοηθήσει μόνο τους ανθρώπους που εργάζονται με τον κατώτατο μισθό. 20, 30 και 50 ευρώ δεν θα κάνουν τη μεγάλη διαφορά, όταν το κόστος ζωής έχει αυξηθεί πολύ περισσότερο. Βέβαια, οτιδήποτε είναι καλύτερο από το τίποτα. Μπορεί να το στηρίξει η οικονομία μας αυτό. Το λέγαμε πριν 2-3 χρόνια ότι πρέπω να αυξηθεί ο κατώτατος μισθός. Τότε βέβαια η κυβέρνηση έλεγε ότι θα είναι λάθος κι ότι δεν μπορεί να στηριχθεί από την οικονομία μας.

Πολλή συζήτηση γίνεται τελευταία για τα κονδύλια από το Ταμείο Ανάκαμψης. Έχουμε ήδη δει αποφάσεις δανειοδοτήσεων μεγάλων επιχειρήσεων στη χώρα μας. Πιστεύετε ότι ο μικρός επιχειρηματίας της Θράκης θα έχει κάποιο μερίδιο σε αυτή την «πίτα»;

Φοβάμαι να μην εξελιχθεί σε ένα δεύτερο σχέδιο Μάρσαλ. Δηλαδή, είναι καλά όλα αυτά, αλλά θα πρέπει να υπάρχει η μεγαλύτερη δυνατή διάχυση όλων αυτών των κονδυλίων στις μικρομεσαίες επιχειρήσεις, καθώς αυτές απασχολούν το 95 με 97% του συνολικού εργατικού δυναμικού της χώρας. Άρα, αφορούν σχεδόν όλους μας οι μικρές επιχειρήσεις. Από εκεί θα έπρεπε να ξεκινήσουμε, αυτές να στηρίξουμε, αφού αυτές αντιμετωπίζουν και το μεγαλύτερο πρόβλημα. Οι μεγάλες επιχειρήσεις, ακόμη κι αν αντιμετωπίζουν πρόβλημα, έχουν τις δυνατότητες, τα χρηματοδοτικά εργαλεία, τις επαφές, την στήριξη των μεγάλων τραπεζικών ιδρυμάτων κι άλλων τέτοιων φορέων, οπότε προτεραιότητα θα έπρεπε να είναι οι μικρές επιχειρήσεις . Η κυβέρνηση μπορεί να υπόσχεται πράγματα πάνω σε αυτό, όμως, το θέμα είναι τι τελικά θα γίνει, πού θα πάνε αυτά τα χρήματα.

Είναι προς την σωστή κατεύθυνση με στόχο την μείωση του πληθωρισμού, όπως είναι το βασικό επιχείρημα της ΕΚΤ, οι αλλεπάλληλες αυξήσεις των επιτοκίων, που έχουν ιδιαίτερα αρνητικό αντίκτυπο στους δανειολήπτες με διαρκείς αυξήσεις των δόσεων;

Είναι σημαντικό πρόβλημα αυτό. Και πάλι ξεκινά από το προηγούμενο πρόβλημα, όταν η ΕΚΤ θέλοντας να στηρίξει γενικότερα τις εθνικές οικονομίες την περίοδο του κορωνοϊού, προέβη σε μία πολιτική που προκάλεσε την αύξηση του πληθωρισμού.
Όσοι έχουν δάνεια σε κυμαινόμενα επιτόκια βλέπουν τις δόσεις τους να αυξάνονται σημαντικά σε μερικές περιπτώσεις. Από εκεί και πέρα, χρειάζονται μέτρα για να μην μετατραπούν τα δάνεια αυτά σε κόκκινα.
Το μέτρο που εξαγγέλθηκε από τις τράπεζες και την κυβέρνηση θα επιβαρύνει τις τράπεζες με μερικά εκατομμύρια, την στιγμή που μέσα στο 2022 είχαν κέρδη 5,5 δις και το 2023 θα έχουν κέρδη 6 δις. Είναι λοιπόν σταγόνα στον ωκεανό, θα μπορούσαν να γίνουν περισσότερα πράγματα για την στήριξη των δανειοληπτών.

Πώς εξηγείτε την πολύ μεγάλη διαφορά στις τιμές της ενέργειας μεταξύ Ελλάδας και άλλων ευρωπαϊκών χωρών;

Είναι πολύ λογική η εξήγηση. Όπως έλεγα πριν χρόνια, από την στιγμή που όδευε προς ιδιωτικοποίηση η αγορά της ενέργειας στην Ελλάδα, θα φτάναμε σε αυτό το σημείο. Η κατάσταση αυτή οφείλεται στην κερδοσκοπία των εταιρειών, που προσπαθούν να βγάλουν όσο το δυνατόν περισσότερα κέρδη, με το πιο βασικό αγαθό, μετά την τροφή, την στέγη και το νερό, δηλαδή με την ενέργεια.
Η τεράστια διαφορά που έχουμε από τις άλλες χώρες στις τιμές οφείλεται στο ότι εκεί υπάρχει πραγματικός ανταγωνισμός. Έχουμε τα «χρηματιστήρια ενέργειας», σε εισαγωγικά αυτό, γιατί δεν είναι πραγματικά χρηματιστήρια, όταν συμμετέχουν μόνο 2, 3, 4 παραγωγοί. Ένα χρηματιστήριο λειτουργεί αποτελεσματικά και τιμολογεί σωστά τα προϊόντα του, όταν υπάρχουν εκατοντάδες παραγωγοί εκεί, έτσι ώστε να γίνεται σωστή τιμολόγηση και να μην χειραγωγείται η αγορά από αυτούς που έχουν τη δύναμη. Σε αυτή την περίπτωση, τη δύναμη έχουν αυτές οι 3-4 εταιρείες, οι οποίες καθορίζουν και τις τιμές. Δηλαδή, λειτουργούν σαν καρτέλ, που προφανώς θα κοιτάξουν το συμφέρον τους, κι από την πλευρά τους πολύ καλά κάνουν. Εμείς, όμως, ως καταναλωτές θα έπρεπε να ζητάμε κάτι τελείως διαφορετικό, όπως συμβαίνει σε άλλες χώρες.
Βλέπουμε αυτές τις ημέρες να έχουμε όχι απλά ακριβό ρεύμα, αλλά οι ημερήσιες τιμές να είναι 20 και 30 φορές πάνω απ’ ό,τι άλλες ευρωπαϊκές χώρες που έχουν διπλάσια και τριπλάσια εισοδήματα από εμάς. Οπότε, αυτό είναι μια σημαντική στρέβλωση της αγοράς στη χώρα μας και συντελείται μια πρωτοφανής αναδιανομή πλούτου από τις μεσαίες και κατώτερες εισοδηματικά τάξεις προς 3-4 επιχειρήσεις και οικογένειες.
Οι επιδοτήσεις της κυβέρνησης πηγαίνουν σε αυτές τις 4 επιχειρήσεις, είτε απευθείας από εμάς είτε ένα κομμάτι από το κράτος. Έχει το ίδιο αποτέλεσμα για αυτές τις εταιρείες που κερδοσκοπούν, τα κέρδη τους ανέρχονται ήδη σε δισεκατομμύρια και εμείς συνεχίζουμε να πληρώνουμε πολύ ακριβότερη ενέργεια απ’ ό,τι πριν 1-2 χρόνια, πάρα τις επιδοτήσεις. Και βέβαια, ο,τιδήποτε, ως επιδότηση, καταλήγει εκεί, σημαίνει ότι δεν πηγαίνει στην παιδεία, την υγεία, την καθαριότητα, τα φάρμακα.

Για το τέλος, θα ήθελα μία εκτίμησή σας για το πώς θα κυλήσει η οικονομία της χώρας μας το 2023; Υπάρχει φως στο τούνελ;

Γενικά είμαι πολύ αισιόδοξος άνθρωπος, όμως, δεν είμαι πολύ αισιόδοξος ως προς αυτό. Βλέπω ότι τα καρτέλ που υπάρχουν στην Ελλάδα και η ολιγοπωλιακή δομή της αγοράς δεν υποχωρεί. Πρόσφατα κιόλας είδαμε τη συγχώνευση Wind και Nova, σε έναν τομέα, τις τηλεπικοινωνίες, όπου επίσης υπάρχει καρτέλ κι έχουμε από τις υψηλότερες τιμές χρεώσεων στην Ευρώπη με τις χαμηλότερες υπηρεσίες. Αντί, λοιπόν, η Επιτροπή Ανταγωνισμού να παρέμβει, ώστε να μην δημιουργείται ολιγοπωλιακή αγορά, επιτρέπει αυτή τη συγχώνευση.
Δεν βλέπω καμία προσπάθεια προς την αντίθετη κατεύθυνση από εκεί που πηγαίνουν τα πράγματα τα τελευταία χρόνια. Άρα, εκτιμώ ότι οι φτωχοί θα φτωχύνουν περισσότερο και οι πλούσιοι θα πλουτίσουν περισσότερο. Γιατί, βλέπετε, διαβάζουμε διάφορα στον διεθνή τύπο για το πόσο καλά πηγαίνει η Ελλάδα οικονομικά. Το θέμα είναι ότι πηγαίνουμε καλά, αλλά για το 5% των πλουσιοτέρων στην Ελλάδα. Αυτοί έγιναν ακόμη πλουσιότεροι. Το υπόλοιπο 95% δεν νομίζω ότι είναι καλύτερα απ’ ότι ήταν πριν 1-2 χρόνια.

Ο Περικλής Γκόγκας είναι Καθηγητής Οικονομικής Ανάλυσης και Διεθνών Οικονομικών στο Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης. Τα ερευνητικά του ενδιαφέροντα είναι στα Μακροοικονομικά, Χρηματοοικονομικά, Πολυπλοκότητα και Μηχανική Μάθηση. Αποφοίτησε πρώτος με άριστα και βαθμό 9,24 από το τμήμα Οικονομικών Επιστημών του Πανεπιστημίου Μακεδονίας. Έχει μεταπτυχιακό τίτλο στα Διεθνή Χρηματοοικονομικά με “High Distinction” από το University of Saskatchewan και διδακτορικό με ειδίκευση στα Νομισματικά και Χρηματοοικονομικά από το University of Calgary. (Φωτογραφία Άρθρου από Παρατηρητή της Θράκης)

0 Σχόλιο

Αφήστε ένα σχόλιο