Έβρος Περιβάλλον

Φυτοφάρμακα στην πόλη: Ώρα να δράσουμε για την υγεία του εδάφους

του Παύλου Γεωργιάδη*

 Η Παγκόσμια Ημέρα Εδάφους του ΟΗΕ, γιορτάζεται κάθε χρόνο στις 5 Δεκεμβρίου με στόχο να ευαισθητοποιήσει την κοινωνία για την αειφόρο διαχείριση των εδαφών. Φέτος το θέμα είναι “Σταματήστε τη ρύπανση του εδάφους” και χιλιάδες πολίτες  ανά τον κόσμο συντονίζονται σε κοινές εκδηλώσεις και εκστρατείες ενημέρωσης. Η Αλεξανδρούπολη συμμετέχει στη διεθνή αυτή δράση, μέσα από μία σειρά θεματικών εκδηλώσεων για μαθητές και ενήλικες, που διοργανώνει η τοπική κοινότητα του GROW Observatory (Παρατηρητήριο GROW) μεταξύ 1-5  Δεκεμβρίου 2018.

Εάν είσαι καλλιεργητής που ανησυχεί για τον αυξανόμενο ρυθμό ακραίων καιρικών φαινομένων όπως οι πλημμύρες και οι ξηρασίες, γονιός που προβληματίζεται για το πόσο καθαρή είναι η τροφή που δίνουμε στα παιδιά μας, ή πολίτης με περιβαλλοντικές ανησυχίες, τότε πάρε μέρος στις δράσεις για την Παγκόσμια Ημέρα Εδάφους.

Πρόγραμμα δράσεων

 Το Σάββατο 1η Δεκεμβρίου, ώρα 18.00-20.00, στη Δημοτική Βιβλιοθήκη Αλεξανδρούπολης προγραμματίζεται σειρά ομιλιών και ανοιχτή συζήτηση με θέμα “Από το Έδαφος στα Αστέρια: Πολίτες και δεδομένα ενάντια στην Κλιματική Αλλαγή”. Η εκδήλωση πραγματοποιείται σε συνεργασία με τον Σύλλογο Ερασιτεχνικής Αστρονομίας Θράκης και θα εισάγει το κοινό στις έννοιες της επιστήμης των πολιτών, της αειφόρου διαχείρισης των εδαφών και της περιβαλλοντικής επισκόπησης μέσω δορυφόρων.

Την Κυριακή 2 Δεκεμβρίου, ώρα 11.00-13.00 στη Δημοτική Βιβλιοθήκη Αλεξανδρούπολης θα διεξαχθεί Εργαστήριο Πολιτών για την προστασία του εδάφους στην πόλη. Κατά τη διάρκειά του εργαστηρίου, θα αναδειχθεί το σοβαρό ζήτημα χρήσης φυτοφαρμάκων από τον Δήμο Αλεξανδρούπολης σε δημόσιους χώρους της πόλης. Οι πολίτες θα κληθούν να διαβουλευτούν συμμετοχικά για την εξεύρεση λύσεων και το σχεδιασμό δράσεων, ώστε να γίνει εφικτή η αλλαγή της πολιτικής του Δήμου.

Στις 3-4-5 Δεκεμβρίου, το Εθνολογικό Μουσείο Θράκης διοργανώνει εκπαιδευτικό πρόγραμμα για εφήβους με θέμα “Υγιές έδαφος, με αφορά;” στο οποίο μπορούν να δηλώσουν συμμετοχή Γυμνάσια και Λύκεια της περιοχής.

Αν είστε καλλιεργητής στην περιοχή του Έβρου και ενδιαφέρεστε να συμμετέχετε στο Παρατηρητήριο GROW, λαμβάνοντας δωρεάν εκπαίδευση και αισθητήρες εδάφους, επικοινωνήστε στο email: community@growobservatory.org

 Γιατί μας αφορά η υγεία του εδάφους;

Το έδαφος είναι πόρος πεπερασμένος. Αυτό σημαίνει πως η απώλεια και η υποβάθμιση του δεν μπορεί να ανακτηθεί κατά τη μέση διάρκεια ζωής ενός ανθρώπου. Χρειάζονται χίλια χρόνια για να σχηματιστεί ένα εκατοστό εδάφους. Ωστόσο, αυτό μπορεί να καταστραφεί μέσα σε λίγα δευτερόλεπτα. Υπολογίζεται ότι κάθε χρόνο στην Ευρωπαϊκή Ένωση χάνονται 970 εκ. τόνοι εδάφους, μία έκταση που αντιστοιχεί στο μέγεθος μιας πόλης σαν τη Δράμα.

Η ποιότητα του εδάφους επηρεάζει τα πάντα. Τα τρόφιμα που τρώμε, το νερό που πίνουμε, τον αέρα που αναπνέουμε, την υγεία μας και την υγεία όλων των ζωντανών οργανισμών του πλανήτη. Όλα αυτά εξαρτώνται από την υγεία των εδαφών. Στην πραγματικότητα, εκτιμάται ότι το 95% των τροφίμων μας παράγεται απευθείας ή άμεσα στα εδάφη μας.

Η υγεία του εδάφους της κάθε περιοχής εξασφαλίζει μία σειρά από σημαντικές οικολογικές υπηρεσίες, όπως το φιλτράρισμα και η διαθεσιμότητα καθαρού πόσιμου νερού, η απομόνωση του άνθρακα από την ατμόσφαιρα και η προστασία της βιοποικιλότητας. Τα υγιή εδάφη μπορούν να ενισχύσουν την ανθεκτικότητα σε ακραία καιρικά φαινόμενα όπως οι τυφώνες, οι πλημμύρες, οι ξηρασίες και οι πυρκαγιές, που θεωρούνται οι χειρότερες επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής στη χώρα μας. Συνδυαστικά, όλα αυτά συμβάλλουν άμεσα ή έμμεσα στη βελτίωση της ανθεκτικότητας της κοινωνίας αλλά και της οικονομίας στην αλλαγή του κλίματος.

Σε παγκόσμιο επίπεδο, το υγιές έδαφος είναι το κλειδί για την εξασφάλιση της επισιτιστικής ασφάλειας και ενός αειφόρου μέλλοντος, βοηθώντας στη διατήρηση της αγροτικής παραγωγής. Παρόλη τη σημασία τους, μία αόρατη απειλή θέτει σε κίνδυνο τα εδάφη και όλες τις υπηρεσίες που προσφέρουν στην ανθρωπότητα. Οι μη-βιώσιμες γεωργικές πρακτικές, η άτακτη επέκταση των αστικών υποδομών, η ρύπανση του εδάφους από τα φυτοφάρμακα, η διάβρωση και η κλιματική αλλαγή συμβάλλουν στην καλπάζουσα υποβάθμισή του. Για αυτό το λόγο, ο ΟΗΕ έχει αναγάγει την ανάγκη για βιώσιμη διαχείριση του εδάφους σε βασικό παράγοντα για την επίτευξη των Παγκόσμιων Στόχων για τη Βιώσιμη Ανάπτυξη και των στόχων της συμφωνίας του Παρισιού για το κλιμα.

Σε τοπικό επίπεδο, παίζει πολύ σημαντικό ρόλο στον μετριασμό του μικροκλίματος της κάθε περιοχής. Οι παραθαλάσσιες περιοχές είναι γνωστές για το ήπιο κλίμα τους, είτε το χειμώνα είτε το καλοκαίρι, λόγω της βλάστησης που υποστηρίζει το έδαφος στην χερσαία ζώνη μετάβασης από τη θάλασσα στη στεριά. Αυτός είναι ένας λόγος παραπάνω που επιβάλλει την προστασία, και όχι την υποβάθμιση, του εδάφους στις παραθαλάσσιες περιοχές, όπως η Αλεξανδρούπολη.

Η κοινότητα GROW στην Αλεξανδρούπολη πρωτοπορεί για την προστασία του εδάφους

Εδώ και ένα χρόνο, μία κοινότητα καλλιεργητών από την περιοχή του νοτίου Έβρου, είναι μία από τις κοινότητες που δραστηριοποιούνται στο πανευρωπαϊκό δίκτυο του GROW Observatory (www.growobservatory.org) το οποίο χρηματοδοτείται από το πρόγραμμα έρευνας και καινοτομίας Horizon 2020 της ΕΕ. Το GROW εμπλέκει χιλιάδες καλλιεργητές, ερευνητές και πολίτες με πάθος για τη γη, και ηγείται της προσπάθειας για την προστασία και αναγέννηση του εδάφους. Για το σκοπό αυτό, κινητοποιεί κοινότητες σε εννιά GROW Places σε ολόκληρη την Ευρώπη, θέτοντας την υγεία του εδάφους στο επίκεντρο δράσεων που αναδεικνύουν λύσεις ενάντια στην κλιματική αλλαγή.

Η προστασία των εδαφών και η προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή προβάλλουν ως δυσεπίλυτες προκλήσεις που κανένας οργανισμός, κυβερνητικός ή ερευνητικός φορέας δεν μπορεί να ανταποκριθεί από μόνος του. Η κατανόηση και η εφαρμογή της οποιασδήποτε λύσης απαιτεί την συλλογή και επεξεργασία τεράστιων ποσοτήτων περιβαλλοντικών δεδομένων σε πραγματικό χρόνο και σύμφωνα με τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά της κάθε περιοχής.

Πάνω σε αυτή την φιλοσοφία βασίζεται η ανάπτυξη του Παρατηρητηρίου Πολιτών για το Έδαφος. Σε αυτό το πλαίσιο, καλλιεργητές καλούνται να δράσουν ως πολίτες-επιστήμονες, συμμετέχοντας στη μεγαλύτερη έρευνα υγρασίας του εδάφους που έχει εκπονηθεί ποτέ στην Ευρώπη. Για τον σκοπό αυτό, το GROW παρέχει δωρεάν αισθητήρες εδάφους για τη συλλογή χρήσιμων εδαφικών δεδομένων που αφορούν την υγρασία, τη θερμοκρασία, την ένταση του φωτός και την γονιμότητα του εδάφους. Οι συμμετέχοντες GROWers στο πρόγραμμα, από τον Έβρο ως την Πορτογαλία, το Λουξεμβούργο, τη Σκωτία και τη μακρινή Ιρλανδία πραγματοποιούν τις μετρήσεις τους σε αγρούς, οπωρώνες, ελαιώνες, αμπέλια και άλλους χώρους καλλιέργειας. Μέσα από δράσεις δικτύωσης, εκπαίδευσης και εξοικείωσης με τις νέες τεχνολογίες, οι συμμετέχοντες αποκτούν βαθύτερη κατανόηση των εδαφών τους, βελτιώνοντας τις καλλιεργητικές τους πρακτικές και ενισχύοντας την ποιότητα της παραγωγής τους.

Τα δεδομένα που συλλέγονται από τους πολίτες είναι ανοιχτά και βοηθούν την επιστημονική κοινότητα στην επαλήθευση δορυφορικών δεδομένων και τη δημιουργία κλιματικών μοντέλων ακριβείας. Αυτά με τη σειρά τους αυξάνουν την ικανότητα πρόβλεψης της συχνότητας και της έντασης ακραίων καιρικών φαινομένων, όπως οι ξηρασίες, οι πλημμύρες και οι καύσωνες. Μέχρι στιγμής, έχουν τοποθετηθεί περίπου 300 αισθητήρες στην περιοχή του νοτίου Έβρου, με σκοπό να φτάσουν τους 1000 εντός του 2019. Σε όλη την Ευρώπη, στόχος είναι να τοποθετηθούν 10.000 αισθητήρες.

Πώς μπορούμε να συμβάλλουμε στην προστασία των εδαφών του τόπου μας; Πώς μπορούμε να σταματήσουμε τη χρήση τοξικών ουσιών σε δημόσιους χώρους πρασίνου; Την Κυριακή 2 Δεκεμβρίου 11.00-13.00 στη Δημοτική Βιβλιοθήκη Αλεξανδρούπολης, πάρε μέρος στο εργαστήριο πολιτών για την προστασία του εδάφους και γίνε μέρος της λύσης!

Πραγματικά δεδομένα συμβάλλουν στην αλλαγή πολιτικής

Μέσα από τη συλλογή εδαφικών δεδομένων, και τη σύγκρισή τους με τα δορυφορικά, η κοινότητα του GROW στοχεύει να συμβάλει στην χαρτογράφηση της υγείας των εδαφών της Ευρώπης. Τα δεδομένα αυτά μπορούν να χρησιμοποιηθούν για την καλύτερη ενημέρωση της χάραξης πολιτικής που αφορά την διαχείριση του τοπίου και του περιβάλλοντος της κάθε περιοχής. Με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα Εδάφους, η κοινότητα GROW στρέφει την προσοχή της στις επιπτώσεις της χρήσης φυτοφαρμάκων, τόσο σε ευρωπαικό όσο και σε τοπικό επίπεδο.

Η αλόγιστη χρήση φυτοφαρμάκων αποτελεί μία από τις αόρατες απειλές για την υγεία των εδαφών της περιοχής μας. Μιας και μιλάμε για κατεξοχήν αγροτική περιοχή, η επιβάρυνση είναι σημαντική, με επιπτώσεις στους υδροφόρους ορίζοντες, τη θαλάσσια ζωή και φυσικά τον υδροβιότοπο του Δέλτα του Έβρου. Αυτές με τη σειρά τους επιδρούν στην υγεία του πληθυσμού, αλλά και στη βιώσιμη οικονομική ανάπτυξη της περιοχής. Η κατάσταση γίνεται περισσότερο επικίνδυνη, καθώς η γειτνίαση μας με την Τουρκία διευκολύνει την παράτυπη εισαγωγή φυτοφαρμάκων από τη γειτονική χώρα, όπου δεν ισχύουν οι κανονισμοί και τα πρότυπα της ΕΕ για τα επιτρεπτά όρια τοξικότητας των φυτοφαρμάκων.

Πέρα από τη χρήση φυτοφαρμάκων από ιδιώτες αγρότες, προβληματική αποδεικνύεται η χρήση φυτοφαρμάκων και από την τοπική αυτοδιοίκηση. Μία απλή έρευνα στις αποφάσεις, εγκεκριμένες μελέτες και αναρτημένους προϋπολογισμούς του Δήμου Αλεξανδρούπολης στη Δι@ύγεια, φανερώνει πως ξοδεύονται μεγάλα ποσά για την αγορά φυτοφαρμάκων και ισχυρών συνθετικών λιπασμάτων για χρήση εντός του αστικού ιστού. Το διάστημα 2011-2018, ο Δήμος δέσμευσε ποσό ύψους 220.000 ευρώ από τον προϋπολογισμό του για την προμήθεια φυτοφαρμάκων και λιπασμάτων από το Τμήμα Πρασίνου της Διεύθυνσης Περιβάλλοντος και Πρασίνου.

Συγκεκριμένα, την τελευταία επταετία ο Δήμος Αλεξανδρούπολης φαίνεται να προμηθεύτηκε περισσότερους από 2 τόνους φυτοφαρμάκων και 61 τόνους λιπασμάτων. Αυτά χρησιμοποιούνται για την καταπολέμηση ζιζανίων, εντόμων και μυκητών που υπάρχουν “σε χώρους πρασίνου των κοινόχρηστων χώρων του καλλικρατικού δήμου καθώς και των κοιμητηρίων του Δήμου Αλεξανδρούπολης”. Καθώς και για να καλυφθούν οι ανάγκες σε λίπανση που προκύπτουν σε κοινόχρηστους χώρους πρασίνου, όπως “νησίδες, πάρκα και παρτέρια φυτεμένα με γκαζόν και καλλωπιστικά φυτά”.

Αίσθηση προκαλεί το γεγονός ότι το 70% των φυτοφαρμάκων που έχει προμηθευτεί ο Δήμος Αλεξανδρούπολης αφορά το μη εκλεκτικό διασυστηματικό εντομοκτόνο που περιέχει την δραστική ουσία γλυφοσάτη. Δεν είναι άλλο από το περιβόητο Round Up της πολυεθνικής εταιρείας Monsanto. Το Round Up είναι ένα αμφιλεγόμενο φυτοφάρμακο που χρησιμοποιείται σε παγκόσμια κλίμακα. Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας κατατάσει το προϊόν ως “πιθανώς καρκινογόνο”, και πάνω από ένα εκατομμύριο άνθρωποι στην Ευρωπαϊκή Ένωση έχουν υπογράψει μέχρι στιγμής μία καμπάνια που απαιτεί την απαγόρευση της γλυφοσάτης εξαιτίας των ανησυχιών που δημιουργεί για την δημόσια υγεία.

Σημειώνεται σε αυτό το σημείο, πως το 2017, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έδωσε πενταετή παράταση στην κυκλοφορία της γλυφοσάτης, με τη θετική ψήφο της ελληνικής κυβέρνησης. Άρα, έως σήμερα, η ουσία αυτή δεν είναι παράνομη, ενώ  εντός νόμου φαίνονται να είναι και οι διαδικασίες δημόσιων προμηθειών που φαίνεται να ακολούθησε ο Δήμος Αλεξανδρούπολης (συμπεριλαμβανομένων και κάποιων δυσνόητων απευθείας αναθέσεων). Ωστόσο, αν η τακτική αυτή είναι νόμιμη, εγείρεται το ερώτημα σχετικά με το κατά πόσο αυτή είναι ηθική, όταν ισχυρά δηλητήρια ψεκάζονται σε χώρους που παίζουν παιδιά, κυκλοφορούν έγκυες μητέρες, ηλικιωμένοι και άλλες ευπαθείς ομάδες. Όταν ένα φυτοφάρμακο κατηγορείται για καρκινογένεση, για νέκρωση των εδαφών και καταστροφή της βιοποικιλότητας, τότε η θέση του δεν είναι στο χωράφι. Πόσο μάλλον στους δημόσιους χώρους πρασίνου μιας παραθαλάσσιας πόλης, της οποίας τη θάλασσα χαίρονται εκατοντάδες χιλιάδες κάτοικοι και τουρίστες κάθε χρόνο καθιστώντας την υγεία των φυσικών πόρων ζωτική για την κοινωνική και οικονομική ανάπτυξη του τόπου.

Ζητούμενο, λοιπόν, δεν είναι τόσο η αναζήτηση ευθυνών, μιας και δεν προκύπτει κάποια παρατυπία. Ζητούμενο είναι η αλλαγή πολιτικής από τον Δήμο Αλεξανδρούπολης, η ενημέρωση των υπευθύνων και εν τέλει η δέσμευση πως τα χρήματα των πολιτών δεν χρησιμοποιούνται για την αγορά τοξικών σκευασμάτων που θέτουν σε κίνδυνο τη δημόσια υγεία και υποβαθμίζουν το περιβάλλον εντός και γύρω από την πόλη μας.

*Ο Παύλος Γεωργιάδης είναι εθνοβιολόγος και επικεφαλής της διεθνούς κοινότητας του GROW Observatory.

 

Σχετικά με τον συντάκτη

Η Γνωμη

Η Γνωμη

Γράψτε ένα σχόλιο

error: