Η Γνώμη μας

Όταν ο Παρθενώνας ήταν… Παναγία

Παρθενώνας

Με αφορμή τον έπαινο του Αρχιεπίσκοπου Ιερώνυμου για την πρόσφατη απόφαση του ΚΑΣ με την οποία απορρίφθηκε το αίτημα του οίκου Gucci για την παρουσίαση των δημιουργημάτων υψηλής ραπτικής, ανέτρεξα σε παλιό δημοσίευμα της Ελευθεροτυπίας, σχετικά με την χρήση του Παρθενώνα κατά  τον Μεσαίωνα, όταν είχε μετατραπεί σε εκκλησία, αφιερωμένη  στην Παναγία.

Πότε ακριβώς   ο Παρθενώνας  μετατράπηκε σε Εκκλησία  δεν είναι γνωστό. Ξέρουμε όμως πως είχε ιερό και αγία τράπεζα, βυζαντινές τοιχογραφίες και εικόνες, άμβωνα και κωδωνοστάσιο που εξείχε μάλιστα από την ξύλινη στέγη της βασιλικής, η οποία στρογγυλοκαθόταν στον σηκό του κλασικού ναού της Παρθένου Αθηνάς.

Η έναρξη της αναστήλωσης του Παρθενώνα το 1975 είχε ευεργετικά αποτελέσματα στη μελέτη της ιστορίας του μνημείου .

Ο αείμνηστος καθηγητής του ΕΜΠ Χαράλαμπος Μπούρας έγραψε μια εξαιρετική μονογραφία για τη «Βυζαντινή Αθήνα 10ος – 12ος αιώνα.

Η πρώτη διαπίστωση ήταν εντυπωσιακή. Στον βυζαντινό «Παρθενώνα» είχαν ανοιχτεί στον νάρθηκα, δηλαδή στον πρώτο χώρο για τον εισερχόμενο στον ναό, στα δυτικά, τρεις τάφοι και άλλος ένας στο βόρειο πτερό στην πώρινη υποδομή της πλακόστρωσης, που αφαιρέθηκε. Για το ιερό και την κόγχη του, που ήταν στην ακριβώς απέναντι, την ανατολική, πλευρά (είναι αυτή που βλέπει στο παλιό μουσείο της Ακρόπολης) είχαν ενσωματωθεί δύο από τους κίονες της εσωτερικής πρόστασης. «Εξωτερικά η κόγχη ήταν ημιεξαγωνική με δίλοβα μεγάλα παράθυρα στις τρεις πλευρές τους και δύο μικρές υδατοδεξαμενές εκατέρωθεν», σύμφωνα με τον κ. Μπούρα.

Η κόγχη του ιερού ξεπερνούσε σε ύψος τον θριγκό του ναού, γι’ αυτό γκρεμίστηκε τότε και το μεσαίο τμήμα του αετώματος.

Εσωτερικά πιθανολογείται πως έγιναν δύο κλίμακες ανόδου στα υπερώα. Επίσης έκλεισε η γιγαντιαία αρχαία θύρα πλάτους 5 μέτρων και ύψους 10 μ. της δυτικής πλευράς, στον οπισθόναο, και άνοιξε μια πολύ μικρότερη πόρτα. Μέρος της αρχαίας θύρας καλύφθηκε εσωτερικά από έναν τετράγωνο πύργο (υπάρχει και σήμερα μέσα στον ναό) που φέρει εντός μια ελικοειδή σκάλα από τούβλα. Τα υλικά που χρησιμοποιήθηκαν για την κατασκευή του πύργου προέρχονταν από το μνημείο του Φιλοπάππου, από τα Προπύλαια και άλλα μνημεία.

Τι ήταν όμως αυτός ο πύργος που εξείχε και από τη στέγη του ναού;

Χρησίμευε για κατόπτευση γύρω από τον βράχο; Ήταν κωδωνοστάσιο ή απλώς μια σκάλα για τα υπερώα;

«Όλα συγκλίνουν ότι ήταν κωδωνοστάσιο, χρήση που δεν ήταν ασυνήθιστη στους μεγάλους μεσοβυζαντινούς ναούς», επισήμανε ο Χαράλαμπος Μπούρας.  .

«Υπήρχε φυσικά και άμβωνας που στηριζόταν σε δύο κιονίσκους και η αγία τράπεζα ήταν τετρακιόνιο κιβώριο και ίσως σε αυτό να αναφέρονται οι περιηγητές Spon και Wheler όταν σημειώνουν τέσσερις κορινθιακού ρυθμού κίονες από πορφυρίτη».

«Δυστυχώς, όλος ο μαρμάρινος εξοπλισμός του Παρθενώνα της περιόδου αυτής (τέμπλο, θυρώματα, θρόνοι, σύνθρονο, κιονίσκοι παραθύρων) έχει καταστραφεί»

Υπάρχουν και γραπτές πηγές για τη μετατροπή του Παρθενώνα σε ναό. Σε δύο κείμενα γνωστών μητροπολιτών αναφέρονται εργασίες που έγιναν κατά τον 12ο αιώνα. Στον επικήδειο για τον Νικόλαο Αγιοθεοδωρίτη (1166-75) ο ανιψιός του αναφέρει ότι «…εμεγάλυνε την μητρόπολιν των Αθηνών … ανεγείρας οίκους κάλλος και μέγεθος έχοντες…» «και πολλώ χρυσίω έδειξε μαρμαίροντα…» τον Παρθενώνα.

Το δεύτερο κείμενο είναι ένα ποίημα του Μιχαήλ Χωνιάτη στο οποίο, απευθυνόμενος στη Θεοτόκο, λέει «..εκάλλυνά σου τον ναόν … έπιπλα τιμήεντα και σκεύη φέρω».

Ο Χωνιάτης πρόσφερε έπιπλα και λειτουργικά σκεύη. Του αποδίδουν επίσης την τοιχογράφηση του ναού, τα λείψανα της οποίας μπορεί να χρονολογηθούν στον προχωρημένο 12ο αι. Όσο για το ψηφιδωτό της Παναγίας, που πιστεύεται ότι κοσμούσε την κόγχη του ιερού, ασφαλώς ανήκε στην ίδια περίοδο. Αν πράγματι ήταν αυτό που είδαν στον θόλο του ιερού οι περιηγητές του 17ου αιώνα Spon και Wheler πριν από την έκκρηξη του ναού από τα στρατεύματα του Μοροζίνι (1687).

Αυτά για τις καταστροφές του σπουδαιότερου μνημείου της παγκόσμιας κληρονομιάς από τους ίδιους τους Έλληνες, που δεν ήταν οι μόνες, πολύ πριν ο Έλγιν  μεταφέρει τα σπασμένα  μάρμαρα που απέμειναν στην Αγγλία.

Και μας ενοχλεί σήμερα η εκδήλωση ενός οίκου μόδας που δεν είναι η πρώτη και που θα προέβαλε τον Παρθενώνα και την Ελλάδα για μια ακόμη φορά σε όλο τον κόσμο.

Σχετικά με τον συντάκτη

Γιάννης Λασκαράκης

Γιάννης Λασκαράκης

σχόλιο

Γράψτε ένα σχόλιο

error: