Ψυχιατρική και Ψυχανάλυση. Οι δύο μεγάλες κυρίες υπό αμφισβήτηση

Όλοι μας έχουμε την άποψη ότι η σοφία του λαού περικλείει μέσα της μία συμπυκνωμένη γνώση αιώνων παρατήρησης και βιώματος, γι’ αυτό και χρησιμοποιούμε φράσεις ή παροιμίες που έχουνε ζυμωθεί μέσα από το αλέτρι της παράδοσης.

Η άποψη ότι ο τρελός δεν ξέρει τι λέει ή ότι οι σκέψεις του δεν έχουν λογική συνάφεια, βρίσκεται σε οξεία αντιπαράθεση με την παλιά παροιμία που υποστηρίζει πως μόνο τα παιδιά και οι τρελοί λένε την αλήθεια.

Ο Δημήτρης Χορόσκελης, σύγχρονος Έλληνας κοινωνιολόγος, στο έργο του «ΑΝΤΙ – ΜΑΤΡΙΞ» εκδοτική Θεσσαλονίκης, θα μας πει ότι «Ζούμε σε μία εννοιολογική και ιδεολογική Εικονική Πραγματικότητα. Οι λέξεις δεν είναι πυξίδες αλλά σημαδούρες κινδύνου. Οι έννοιες έχουν πλέον διαστραφεί από τα αρχικά τους νοήματα, η ιστορία και τα κοινωνικά δρώμενα ερμηνεύονται με τρόπο που συμφέρει τον εκάστοτε ερμηνευτή. Ζούμε σε έναν λαβύρινθο ψευδαισθήσεων, σε ένα είδος γιγάντιου matrix. Η μόνη διέξοδος είναι η αποδόμηση του βασικού προβλήματος, δηλαδή της ίδιας της γλώσσας, μέσα από αντι-ορισμούς, πολύ-ορισμούς και ανατρεπτικές ετυμολογήσεις που οδηγούν σε ένα σαρδόνιο και μεγάλο γέλιο». Μέσα από αυτή την ανατρεπτική σκέψη ο

Δημήτρης Χορόσκελης θα οδηγηθεί στην άποψη πως «η τρέλα δεν είναι παρά η λογική των λίγων».
Εξάλλου ο Thomas Szasz (Τόμας Σαζ), 1920 – 2012, ο οποίος ήταν Αμερικανός πρωτοπόρος διανοούμενος ψυχίατρος, ουγγρικής καταγωγής, κατήγγειλε την ψυχιατρική βαρβαρότητα.

Επικέντρωσε την προσοχή του στις σχέσεις της ψυχιατρικής με την κρατική εξουσία και στη μελέτη των ιστορικών κοινωνικών, φιλοσοφικών, οικονομικών και ψευτo-ιατρικών παραμέτρων της ψυχιατρικής.

Στο έργο του «Αιρετικά» το οποίο εξέδωσε στα 1976, θα μας πει πως «το θεμελιώδες λάθος της ψυχιατρικής είναι ότι θεωρεί τη ζωή ως ένα πρόβλημα που πρέπει να λυθεί, αντί να την θεωρεί ως ένα σκοπό που πρέπει να εκπληρωθεί».

Ο Thomas Szasz στους Αιρετικούς του αφορισμούς, θα εντάξη τους δικούς του ορισμούς μέσα από την ανεκδοτολογική χρήση ψυχιατρικών όρων, βάζοντας ομαλά έτσι του αναγνώστη σε μία άλλη λογική της ψυχιατρικής «δαιμονολογίας». Θα μας πει: «Όπως λέει ένα παλιό ψυχιατρικό ανέκδοτο, ο νευρωσικός χτίζει παλάτια στον αέρα, ο ψυχωσικός ζει μέσα σε αυτά και ο ψυχίατρος εισπράττει το νοίκι. Θα προσέθετα ότι ο ψυχίατρος κατασκευάζει ένα επάγγελμα και, μεταφορικώς, φυλακές, ο νευρω¬σικός αποζητά παρηγοριά σε αυτές και ο ψυχωσικός είναι καταδικασμένος να ζει μέσα σε αυτές».

Καταλήγοντας έτσι στην άποψη πως αντικείμενο της ψυχιατρικής δεν είναι ούτε η σκέψη, ούτε οι ψυχικές «ασθένειες» αλλά τα ψέματα του «ασθενούς» παρότι δεν είναι άρρωστος. και του «ψυχιάτρου» παρότι δεν θεραπεύει καμία αρρώστια.

Για τον Szasz τα ψέματα συνεχίζονται με την χρήση λέξεων που συνιστούν αντικείμενο αυτής της ειδικότητας -μέσα από την κυρίαρχη εξουσιαστική δύναμη που κατέχει- όπως ψυχιατρικές διαγνώσεις κλπ, και καταλήγουν με ψέματα που ακολουθούν τους πρώην ασθενείς -οι οποίοι δεν θέλουν ή δεν μπορούν να αναλάβουν ένα καθιερωμένο κοινωνικό ρόλο- για το υπόλοιπο της ζωής τους, όπως κατάθλιψη, σχιζοφρένεια και πολλά άλλα. Κατά συνέπεια εάν θέλαμε να δώσουμε, στην ψυχιατρική μία ειλικρινή ονομασία, θα την ονομάζαμε «ψευδολογία» ή «επιστήμη των ψεμάτων».

Εξάλλου ο Szasz στο έργο του «Η βιομηχανία της τρέλας» θα μας επισημάνει πως «κάθε φορά που οι ψυχίατροι διατυπώνουν ένα καινούριο κανόνα ψυχικής υγείας δημιουργούν μία νέα κατηγορία ψυχικά αρρώστων, όπως ακριβώς κάθε φορά που οι νομοθέτες θεσπίζουν ένα καινούριο περιοριστικό νόμο δημιουργούν μία νέα κατηγορία εγκληματιών».

Για παράδειγμα ο Szasz θα επισημάνει στο έργο του «αιρετικά» πως η αίσθηση της απώλειας ελευθερίας μετά από μία γέννα, ταξινομείται από τους ψυχίατρους ως ασθένεια, την οποία ορίζουν ως «επιλόχεια κατάθλιψη». Αλλά όταν οι άντρες είναι θλιμμένοι μετά από μία κατάρρευση του χρηματιστηρίου, οι ψυχίατροι δεν ταξινομούν την απώλεια χρημάτων ως ασθένεια, ούτε λένε ότι αυτοί οι άνθρωποι υποφέρουν από κατάθλιψη χρηματιστηριακής μετακατάρευσης.

Αντίστοιχα ο Szasz στο ίδιο έργο θα ορίσει την ψυχοθεραπεία ως την μετονομασία της ψυχιατρικής αμηχανίας, για τα προβλήματα της ζωής, σε «θεραπεία».

Έτσι λοιπόν ο Καρλ Κράους (Karl Kraus) 1874- 1936, αυστριακός δοκιμιογράφος, ποιητής, σατιριστής και δραματουργός, ο οποίος θεωρείται ως ένας από τους σπουδαιότερους κριτικούς επάνω στην ψυχιατρική και την ψυχανάλυση, στο έργο του «Ρήσεις και αντιρρήσεις» θα καταλήξει στο αφοριστικό συμπέρασμα πως «Η ψυχανάλυση είναι η ψυχοπάθεια εκείνη που νομίζει ότι θεραπεύει».

Βεβαίως ο Freud (1856 – 1939) μετέτρεψε τον λόγο και τα όνειρα σε δειγματοληπτικό υλικό «προς ανάλυση» μέσω της -για τους κατηγόρους της ψυχιατρικής και της ψυχανάλυσης- ψευδούς τεχνικής του ελεύθερου συνειρμού. Καταλήγοντας έτσι για τον Thomas Szasz και τον Karl Kraus να μετατρέψει τα όνειρα σε κοπριά –σε περιττώματα του ψυχοδιανοητικού οργάνου– μέσα στα οποία ο αναλυτής, ως τεχνικός εργαστηρίου, αναζητά το παθολογικό περιεχόμενο του ασυνειδήτου του ασθενούς. Και τέλος, μετέτρεψε μυθικούς ήρωες, όπως ο Οιδίποδας, σε «συμπλέγματα», για να χρησιμοποιούνται στο εξής ως χαρακτηριστικά ονόματα των έμφυτων και ανίατων ψυχικών νοσημάτων του ανθρώπινου γένους. Εν συντομία, Ιατρικοποίησε και, επομένως, απανθρωποποίησε, τη γλώσσα, την ιστορία και ολόκληρη την ανθρώπινη ύπαρξη.

Έτσι λοιπόν για τον Kraus αυτή η παιγνιώδεις μέθοδος θεραπείας (ψυχανάλυση) δεν θα έπρεπε, με κανένα τρόπο, να υποβαθμίσει την αναγνώριση από μέρους μας της αληθινής αξίας της ανακάλυψης της ψυχικής αρρώστιας που έγκειται στο να κάνει διάσημο τον εφευρέτη της (τον Freud).

Στο προηγούμενο άρθρο μου τόνισα πως ο Σωκράτης χρησιμοποιούσε την μαιευτική μέθοδο σε εκείνους που εγκυμονούσαν πράγματα στο μυαλό τους. Έτσι λοιπόν προσποιούμενος την πλήρη άγνοια και χωρίς να βάζει διαγνωστικές ταμπέλες στους συνομιλητές του –όπως κάνει σήμερα η σύγχρονη επιστήμη της ψυχανάλυσης, η οποία αναγάγει όλα τα προβλήματα του ατόμου στην παιδική ηλικία- για το θέμα που συζητούσε κάθε φορά, προσπαθούσε μέσα από ερωτήσεις να εκμαιεύσει την αλήθεια από τον συνομιλητή του. Ίσως για τον λόγω αυτό, θα τολμούσα να πω, πως ο Σωκράτης υπήρξε ο πατέρας της ψυχανάλυσης.

Για τον Shasz, εν τέλει, το κυνήγι των μαγισσών διάρκεσε πάνω από 4 αιώνες. Το κυνήγι των ψυχικά ασθενών διαρκεί πάνω από 3 αιώνες και η δημοτικότητά του αυξάνεται συνεχώς. Κάτι το οποίο μας κάνει ν’ αναρωτιόμαστε εάν το σύστημα της ψυχολογίας δεν είναι άλλο παρά η ψυχολογία του συστήματος.

Υ.Γ. Να επισημάνουμε το σπουδαίο έργο, ΑΦΟΡΙΣΜΟΙ για την ψυχιατρική και την ψυχανάλυση, του Thomaw Szasz και του Karl Kraus, από την εκδοτική Θεσσαλονίκης, για το οποίο την επιλογή και επιμέλεια των κειμένων έκανε ο ψυχίατρος και συγγραφέας Κλεάνθης Γρίβας.

0 Comments

Αφήστε ένα σχόλιο